കണ്ണൂർ അഞ്ചരക്കണ്ടി ഡെന്റൽ കോളേജിലെ നിതിൻ രാജ് എന്ന ദലിത് വിദ്യാർത്ഥിയുടെ ദുരൂഹമരണത്തിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് ദലിത്- ആദിവാസി സംഘടനകൾ ആഹ്വാനം ചെയ്ത ഹർത്താൽ മുഖ്യധാരാ മാധ്യമങ്ങൾ 'ജനവിരുദ്ധം' എന്ന നിലയ്ക്കാണ് ഫ്രെയിം ചെയ്തത്. ഇത്തരം മാധ്യമ ആഖ്യാനങ്ങൾക്കുപുറകിൽ, ജാതിവിവേചനം ഒരു വിഷയമായി വരുമ്പോഴുള്ള മാധ്യമ ഇരട്ടത്താപ്പ് പ്രകടമാണ്. ഭരണകൂടത്തിന്റെ ആസൂത്രിത അവഗണനയ്ക്കൊപ്പം, ജാതി- മീഡിയ ബന്ധത്തെ കൂടി, ഹർത്താലിനോടുള്ള മാധ്യമ ആഖ്യാനം തുറന്നുകാട്ടുന്നുണ്ട്.
നിതിൻ രാജിന്റെ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷനൽ മർഡർ വലിയ രീതിയിലുള്ള ചർച്ചകൾക്കാണ് വഴിതുറന്നത്. ഇതിന്റെ തുടർച്ചയായാണ് മരണത്തിലെ ദുരൂഹത നീക്കണമെന്നും കുറ്റവാളികളെ നിയമത്തിനുമുന്നിൽ കൊണ്ടുവരണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ട് ദലിത്-ആദിവാസി സംഘടനകൾ ഹർത്താലിന് ആഹ്വാനം ചെയ്തത്. ന്യായമായ ഒരാവശ്യത്തിന് നടത്തുന്ന ജനകീയമായ പ്രതിഷേധസമരത്തെ 'ജനവിരുദ്ധം' എന്ന് ചിത്രീകരിക്കുന്നത് മാധ്യമങ്ങളുടെ നിഷ്പക്ഷ നിലപാടാണോ? അതോ, സമൂഹത്തിലെ ജാതീയമായ അധികാരശ്രേണിയിൽനിന്ന് ഉടലെടുക്കുന്ന ഒരുതരം ‘Selective Outrage’ ആണോ? അധികാരകേന്ദ്രങ്ങൾക്കും വരേണ്യ- സവർണ വിഭാഗങ്ങൾക്കും താൽപ്പര്യമുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ പുലർത്തുന്ന ആവേശം, പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവരുടെ നീതിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടങ്ങളിൽ ഇല്ലാതാകുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? ഈ പ്രവണത ജാതീയ മുൻവിധികളിൽ നിന്നാണോ ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന് പരിശോധിക്കുകയാണ് ഈ ലേഖനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.
ഹർത്താൽ എന്ന സമരരീതി ഇന്ത്യൻ ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഉടലെടുത്തതാണ്. മഹാത്മാഗാന്ധി ആദ്യകാലത്ത് ഹർത്താലിനെ ഒരു 'ആത്മ-ശുദ്ധി' (self-purification) ഉപകരണമായും പ്രതിഷേധഭാഷ്യമായും ഉപയോഗിച്ചു. 1919-ലെ റൗലത്ത് ആക്ടിനെതിരായ ദേശവ്യാപക ഹർത്താൽ ഒരു ഉദാഹരണമാണ്. ഒരു ദിവസം ജനജീവിതം നിലയ്ക്കുമ്പോഴുണ്ടാകുന്ന ദൃശ്യത (visibility) ആണ് ഈ സമരമാർഗ്ഗത്തിന്റെ ശക്തി.
ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ 19(1)(a) അനുഛേദം ഉറപ്പുനൽകുന്ന ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ (freedom of expression) ഭാഗമായും 19(1)(b) അനുഛേദത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സമ്മേളന സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ (right to peaceful assembly) ഭാഗമായും ഹർത്താലിനെ മനസ്സിലാക്കാം. ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിൽ, ഭൂരിപക്ഷ ആഖ്യാനം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഭരണകൂടത്തിനോ മാർക്കറ്റ് താൽപ്പര്യങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മാധ്യമ ഘടനകൾക്കോ ഒരു ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹത്തിന്റെ ആശയപ്രകടനത്തെ 'ജനവിരുദ്ധം' ആക്കി ചിത്രീകരിക്കാനുള്ള ധാർമ്മിക അടിത്തറ ഇല്ല.
2005-നുശേഷം കേരളത്തിൽ 600-ലധികം ഹർത്താലുകൾ നടന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് ലഭ്യമായ ഡേറ്റ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എൽ.ഡി.എഫ്, യു.ഡി.എഫ് എന്നീ മുന്നണികൾ, രാഷ്ട്രീയപാർട്ടികൾ, തൊഴിലാളി സംഘടനകൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം ഈ സമരരീതി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഹർത്താലുകളെ രാഷ്ട്രീയമായ സമരരൂപമായി പൊതുവെ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്ന സന്ദർഭത്തിൽ, ദലിത്- ആദിവാസി ഹർത്താൽ മാത്രം ‘ജനവിരുദ്ധ’ ലേബൽ നേടുന്നത് ഘടനാപരമായ അസമത്വം (structural inequity) കൂടിയാണ്.
മീഡിയ ഫ്രെയിമിംഗ് തിയറി (Media Framing Theory) അനുസരിച്ച്, ഒരു വാർത്താ മാധ്യമം വാർത്തകൾ അവതരിപ്പിക്കുന്ന രീതി ജനങ്ങളുടെ മനോഭാവത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. നിതിൻ രാജിന്റെ മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഹർത്താലിന്റെ കാര്യത്തിൽ, ആ മരണത്തിന്റെ കാരണങ്ങളോ നീതിക്കുവേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടമോ ചർച്ച ചെയ്യുന്നതിനുപകരം ഹർത്താൽ ജനങ്ങൾക്കുണ്ടാക്കിയ 'ബുദ്ധിമുട്ടു’കൾക്കാണ് മാധ്യമങ്ങൾ മുൻഗണന നൽകിയത്. ദലിതരും ആദിവാസികളും നടത്തുന്ന ഹർത്താലുകൾ പരാജയപ്പെടണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരു തരം ഉത്കണ്ഠ മലയാളം വാർത്താ ചാനലുകൾക്കിടയിലുണ്ടെന്ന സണ്ണി എം. കപിക്കാടിന്റെ നിരീക്ഷണം ഇവിടെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഇത് വെറുമൊരു ആരോപണമല്ല, മറിച്ച് ന്യൂനപക്ഷങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള മാധ്യമ പഠനങ്ങളും ക്രിട്ടിക്കൽ റേസ് തിയറിയും (Critical Race Theory) അടിവരയിടുന്ന ഘടനാപരമായ വസ്തുതയാണ്. ചുരുക്കത്തിൽ, ഹർത്താലിനിടയാക്കിയ യഥാർത്ഥ കാരണങ്ങൾ മറച്ചുവെച്ച് അത് ‘അലോസരപ്പെടുത്തുന്ന’ ഒരു സംഭവമെന്ന നിലയിൽ ചിത്രീകരിക്കുന്ന രീതിയാണ് മാധ്യമങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചത്.
ഒരു ഹർത്താൽ മൂലമുണ്ടാകുന്ന ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ അതിന് ആഹ്വാനം നൽകിയവരുടെ പരാജയമായോ അക്രമമായോ ചിത്രീകരിക്കുന്നതിനു മുൻപ് ഗൗരവകരമായ ഒരു ചോദ്യം ഉയർത്തേണ്ടതുണ്ട്: ഈ പ്രയാസങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാൻ ഭരണകൂടം ആവശ്യമായ മുൻകരുതലുകൾ എടുത്തിരുന്നോ? സാധാരണ ഹർത്താൽ പ്രഖ്യാപിച്ചാൽ പരീക്ഷകൾ മാറ്റിവെക്കാനും ആശുപത്രി സേവനങ്ങളും മറ്റ് അടിയന്തര സൗകര്യങ്ങളും തടസപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കാനും സർക്കാർ നടപടി സ്വീകരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ ഹർത്താലിന്റെ കാര്യത്തിൽ അത്തരം ക്രമീകരണങ്ങൾ ഒന്നുമുണ്ടായില്ല. ഇത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ കേവലമായ വീഴ്ചയല്ല, മറിച്ച് ദലിത്- ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങൾ നടത്തുന്ന പ്രതിഷേധങ്ങളെ ഗൗരവമായി കാണേണ്ടതില്ല എന്ന രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിന്റെ ഭാഗമാണ്.
ഇത്തരത്തിൽ ഭരണകൂടം കാണിച്ച അനാസ്ഥ മൂലം ജനങ്ങൾക്കുണ്ടായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ പിന്നീട് ഹർത്താൽ നടത്തിയവരുടെ കുറ്റമായി മാധ്യമങ്ങളിലൂടെയും മറ്റും പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. അതായത്, ഭരണകൂടം തന്നെ ബോധപൂർവം സൃഷ്ടിച്ച സൗകര്യക്കുറവുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഹർത്താലിനെ കുറ്റകൃത്യമായി ചിത്രീകരിക്കുന്ന സാഹചര്യം ഇവിടെ രൂപപ്പെട്ടു. ചുരുക്കത്തിൽ, ഹർത്താൽ ആഹ്വാനം ചെയ്തവരെ പ്രതിക്കൂട്ടിലാക്കാൻ ഭരണകൂടവും അതിന്റെ മനോഭാവവും കാരണമായിത്തീരുകയായിരുന്നു.
അംബേദ്കർ സ്റ്റഡീസിലും ദലിത് സ്റ്റഡീസിലും നിലനിൽക്കുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നിരീക്ഷണം, ജാതി അടിച്ചമർത്തൽ എന്നത് കേവലം ശാരീരികമോ സാമ്പത്തികമോ മാത്രമല്ല, അത് അറിവ് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതിലും പങ്കുവെക്കുന്നതിലുമുള്ള വിവേചനം കൂടിയാണ് (Epistemic Injustice) എന്നതാണ്. ദലിത്- ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങളുടെ സമരങ്ങളെയോ ആഖ്യാനങ്ങളെയോ മുഖ്യധാരാ സമൂഹം അർഹമായ ഗൗരവത്തോടെ കാണാറില്ല. ഈ ഹർത്താൽ ദിവസം പലരും പറഞ്ഞ "ഞങ്ങൾ അറിഞ്ഞില്ല" എന്ന വാചകം ഒരു സാധാരണ പ്രതികരണമായല്ല, മറിച്ച് ഭൂരിപക്ഷസമൂഹം ഈ വിഭാഗങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങളെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട ഒന്നായി കരുതുന്നില്ല എന്ന സാമൂഹിക മനോഭാവത്തിന്റെ തെളിവായി വേണം കാണാൻ.
ഇതിനെ വെറുമൊരു മറവിയായി കാണുന്നതിനു പകരം, ബോധപൂർവമായ ഒഴിവാക്കലായി (Structural Exclusion) മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കർ വ്യക്തമാക്കിയ 'graded inequality' അഥവാ ക്രമീകൃത അസമത്വം സമരങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലും പ്രകടമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ചില വിഭാഗങ്ങളുടെ സമരങ്ങൾ 'ജനകീയ'മായി വാഴ്ത്തപ്പെടുമ്പോൾ, ദലിത്-ആദിവാസി സമരങ്ങൾ 'ജനവിരുദ്ധ'മായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. ചുരുക്കത്തിൽ, അറിവ് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതിലും അത് പ്രചരിക്കപ്പെടുന്നതിലും നിലനിൽക്കുന്ന ജാതീയമായ മുൻവിധികൾ ഈ സമരത്തോടുള്ള പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ മനോഭാവത്തിൽ വ്യക്തമായി കാണാം.
ഏതൊരു സമരത്തിലും സംഭവിക്കുന്ന അക്രമങ്ങൾ (Violence) സദാചാരപരമായ വലിയൊരു ചോദ്യം ഉയർത്തുന്നുണ്ട്. ഗാന്ധിയൻ അഹിംസാതത്വങ്ങളിലൂന്നി പറയുകയാണെങ്കിൽ, ഒരു ഹർത്താൽ ദിനത്തിൽ വ്യക്തികൾക്കോ സ്വത്തിനോ നേരെ ഉണ്ടാകുന്ന ആക്രമണങ്ങളെ ഒരിക്കലും ന്യായീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ, ഒരു ഹർത്താലിനിടെ ഉണ്ടാകുന്ന ഒറ്റപ്പെട്ട അനിഷ്ട സംഭവങ്ങളെ മുൻനിർത്തി ആ സമരത്തെയാകെ ക്രിമിനൽ നടപടിയായി ചിത്രീകരിക്കുന്ന മാധ്യമരീതി ഗൗരവമായി ചർച്ച ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. കേരളത്തിൽ മുൻപ് നടന്ന ഹർത്താലുകളെയും അവയിലെ അക്രമങ്ങളെയും മാധ്യമങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് വിലയിരുത്തിയത് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് താരതമ്യ പഠനം നടത്തിയാൽ, ദലിത്- ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങളുടെ സമരങ്ങൾ മാത്രം 'ജനവിരുദ്ധ'മായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നതിനുപുറകിലെ അരാഷ്ട്രീയത വ്യക്തമാകും.
ഈ ഹർത്താൽ ദിനത്തിൽ വ്യവസ്ഥാപിതമായതോ വലിയ തോതിലുള്ളതോ ആയ അക്രമങ്ങൾ നടന്നതിന് യാതൊരു തെളിവുകളുമില്ല. മറിച്ച്, പ്രായമായ സ്ത്രീകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഒരു വലിയ സമൂഹം സമാധാനപരമായി തെരുവിലിറങ്ങുന്ന കാഴ്ചയാണ് കാണാൻ സാധിച്ചത്. ഇത് ആ വിഭാഗത്തിന്റെ സംഘടിതശേഷിയുടെയും (Collective Agency) ജനാധിപത്യപരമായ പ്രതിഷേധത്തിന്റെയും ശക്തമായ ആവിഷ്കാരമായിരുന്നു. അക്രമങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾക്കിടയിൽ ഈ വിഭാഗം സമാധാനപരമായി മുന്നോട്ടുവെച്ച രാഷ്ട്രീയത്തെ മാധ്യമങ്ങൾ ബോധപൂർവം വിസ്മരിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്.
ഒരു ഹർത്താലിനെ ‘വിജയം’ എന്നോ ‘പരാജയം’ എന്നോ കേവലമായ രണ്ടു ധ്രുവങ്ങളിൽ മാത്രം വിലയിരുത്തുന്നത് ആ സമരത്തിന്റെ പ്രതീകാത്മകമായ അർത്ഥത്തെ (Symbolic Dimension) അവഗണിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്. സാമൂഹ്യശാസ്ത്രപരമായ പഠനങ്ങൾ പ്രകാരം, ഒരു കൂട്ടായ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ ഫലം അളക്കേണ്ടത് ഉടനടിയുണ്ടാകുന്ന ഭൗതികമായ വിജയങ്ങൾ കൊണ്ടു മാത്രമല്ല; മറിച്ച് ആ സമരം എങ്ങനെ ഒരു ജനതയുടെ കൂട്ടായ സ്വത്വം (Collective Identity) രൂപപ്പെടുത്തി എന്നും, അവർക്ക് രാഷ്ട്രീയമായ അംഗീകാരം നേടിക്കൊടുത്തു എന്നും, പൊതു ചർച്ചകളിൽ അവർക്ക് എത്രത്തോളം ഇടം ലഭിച്ചു എന്നും നോക്കിയാവണം. ഹർത്താൽ ജനകീയമാണോ അതോ ജനവിരുദ്ധമാണോ എന്ന് ചർച്ച ചെയ്യുന്നതിന് മുൻപ്, നിതിൻ രാജിന് നീതി ലഭിച്ചോ എന്ന അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്തേണ്ടതുണ്ട്. ആ ചോദ്യത്തിന് 'ഇല്ല' എന്നാണ് ഉത്തരമെങ്കിൽ, അതിന്റെ പേരിൽ പ്രതിഷേധിക്കുന്നവരെയല്ല, മറിച്ച് ആ അനീതിക്ക് കാരണക്കാരായവരെയാണ് പ്രതിക്കൂട്ടിലാക്കേണ്ടത്. സമരക്കാരെ കുറ്റക്കാരാക്കി ചിത്രീകരിക്കുന്നത് ധാർമ്മികമായ കീഴ്മേൽ മറിക്കലാണ്.
ഈ ഹർത്താൽ ദലിത്- ആദിവാസി സമൂഹത്തിന് തങ്ങളുടെ സംഘടിതശേഷി തിരിച്ചറിയാനുള്ള വലിയൊരു അവസരമാണ് നൽകിയത്. "ഞങ്ങൾക്ക് ഒന്നിക്കാനും ഞങ്ങളുടെ ശബ്ദം പൊതുസമൂഹത്തിന് മുന്നിൽ ദൃശ്യമാക്കാനും കഴിയും" എന്ന രാഷ്ട്രീയപാഠം ഈ സമരം നൽകുന്നു. ഈ ദൃശ്യതയെ 'ജനവിരുദ്ധം' എന്ന് വിളിച്ചാക്ഷേപിക്കുന്ന മാധ്യമ ആഖ്യാനങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത്തരം ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ വളർച്ചയെ ഭയപ്പെടുന്ന വ്യവസ്ഥിതിയുടെ പ്രതിഫലനമാണ്. തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾക്കായി ഒരു ജനത തെരുവിലിറങ്ങുന്നത് അലോസരമായി കാണുന്നവർ ആ സമരത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രധാന്യത്തെ മനഃപൂർവം വിസ്മരിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.
ചുരുക്കത്തിൽ, ഹർത്താൽ ആഹ്വാനം ചെയ്തവരെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിനേക്കാൾ പ്രാധാന്യം നൽകേണ്ടത് നിതിൻ രാജിനെ സ്ഥാപനവൽകൃതമായ ഒരു കൊലപാതകത്തിലേക്ക് തള്ളിവിട്ടതിന്റെ കാരണങ്ങൾക്കും അതിനു പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ചവർക്കും എതിരെയാണ്. ഹർത്താൽ നടത്തിയവരെയല്ല, മറിച്ച് നിതിൻ രാജിനോട് കാണിച്ച കൊടുംക്രൂരതയ്ക്ക് ഉത്തരവാദികളായവരെയാണ് നിയമത്തിനുമുന്നിൽ കൊണ്ടുവരേണ്ടതും ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടതും. സമരത്തെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിനേക്കാൾ നീതി നടപ്പിലാക്കുന്നതിലാകണം ഭരണകൂടവും സമൂഹവും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കേണ്ടത്.