ചെന്നൈ മുതൽ ബൊഗോട്ട വരെ, മാലിന്യത്തൊഴിലാളികളുടെ ആഗോളസമരങ്ങൾ

നഗരവൽക്കരണത്തിന്റെ ഉപോൽപ്പന്നമായ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം എന്നത് കേവലം ഒരു എൻജിനീയറിങ് വെല്ലുവിളിയല്ല, മറിച്ച് കടുത്ത മനുഷ്യാവകാശ പ്രശ്നമാണെന്ന് 2026-ലെ ഏറ്റവും പുതിയ ആഗോള സംഭവവികാസങ്ങൾ വീണ്ടും അടിവരയിടുന്നു. ആഗോളതലത്തിൽ ഏകദേശം 20 മില്യൺ ആളുകൾ അനൗദ്യോഗിക മാലിന്യ ശേഖരണ മേഖലയിൽ (Informal Waste Sector) ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത് (International Labour Organization [ILO], 2024). ലോകമെമ്പാടുമുള്ള നഗരങ്ങൾ 'സ്മാർട്ട് സിറ്റി' പദവിയിലേക്കും കാർബൺ രഹിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്കും (Circular Economy) മാറാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ഈ മാറ്റത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഇരകളായി മാറുന്നത് കാലങ്ങളായി ഈ മേഖലയിൽ പണിയെടുക്കുന്ന സാധാരണക്കാരായ തൊഴിലാളികളാണ്.

മാലിന്യ തൊഴിലാളികളുടെ അധ്വാനത്തെ കേവലം 'വേസ്റ്റ് നീക്കൽ' മാത്രമായി കാണുന്ന പൊതുബോധം എന്നും അവരുടെ സാമ്പത്തിക മൂല്യത്തെ വിസ്മരിക്കുകയാണ് പതിവ്. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ പുനരുപയോഗിക്കാവുന്ന പ്ലാസ്റ്റിക്കിന്റെ 50 മുതൽ 100% വരെ ശേഖരിക്കുന്നത് ഇത്തരം അനൗദ്യോഗിക തൊഴിലാളികളാണ് (World Bank, 2025). ഇത് ഭരണകൂടങ്ങൾക്ക് കോടിക്കണക്കിന് ഡോളറിന്റെ ലാഭമുണ്ടാക്കി കൊടുക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന സാമൂഹിക സുരക്ഷാ പരിരക്ഷ തുലോം കുറവാണ് എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം. 2026-ൽ ചെന്നൈയിലും ബർമിംഗ്ഹാമിലും പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന കാരണം, എടുത്ത് പരിശോധിക്കുമ്പോൾ മനസിലാക്കാനാവുന്നത് ലാഭേച്ഛ മാത്രം മുൻനിർത്തിയുള്ള 'സ്വകാര്യവൽക്കരണ യുക്തി' ഈ തൊഴിലാളികളുടെ ഉപജീവനത്തെ തകർക്കുന്നു എന്നതാണ്.

കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ നേരിടാനുള്ള ആഗോള ശ്രമങ്ങളിൽ 'ജസ്റ്റ് ട്രാൻസിഷൻ' അഥവാ നീതിയുക്തമായ മാറ്റം എന്ന സങ്കല്പത്തിന് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. എന്നാൽ, ഈ മാറ്റം മറുവശത്ത് പലപ്പോഴും മാലിന്യ തൊഴിലാളി വിരുദ്ധമായി മാറുന്നതായി കാണാം. അത്യാധുനികമായ വേസ്റ്റ്-ടു-എനർജി പ്ലാന്റുകളും വിദേശ കമ്പനികളും ഈ മേഖലയിലേക്ക് കടന്നുവരുമ്പോൾ, തെരുവുകളിൽ നിന്ന് പ്ലാസ്റ്റിക് ശേഖരിച്ച് ജീവിക്കുന്ന ദലിത്-ന്യൂനപക്ഷ വിഭാഗങ്ങൾ തൊഴിൽരഹിതരാക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് ഇതിന്റെ മറുവശം (Women in Informal Employment: Globalizing and Organizing [WIEGO], 2025). ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് “Nothing about us without us” എന്ന മുദ്രാവാക്യം ലോകത്തിന്റെ പല കോണുകളിലും മുഴങ്ങുന്നത്.

2026-ലെ ആഗോള മാലിന്യ തൊഴിലാളി പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ എടുത്ത് പരിശോധിക്കുമ്പോൾ പ്രധാനമായും മൂന്ന് സങ്കീർണ്ണമായ പ്രതിസന്ധികളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് മനസിലാക്കാം. ഒന്നാമതായി, സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാലിന്യ ശേഖരണ കരാറുകൾ വൻകിട കമ്പനികൾക്ക് കൈമാറുന്നതിനെതിരെ ചെന്നൈയിൽ അരങ്ങേറിയ 165 ദിവസത്തെ ഐതിഹാസിക സമരം പോലെയുള്ള അസ്തിത്വത്തിനായുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾ (Struggle for Existence) ഈ മേഖലയിലെ തൊഴിൽ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ഗൗരവമേറിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു (WIEGO, 2025). കൂടാതെ, ഹൈദരാബാദ് പോലുള്ള നഗരങ്ങളിൽ കണ്ടതുപോലെ, തൊഴിലിടങ്ങളിലെ അടിസ്ഥാന സുരക്ഷാ ഉപകരണങ്ങൾക്കും ആരോഗ്യ പരിരക്ഷയ്ക്കും വേണ്ടിയുള്ള അന്തസ്സിനായുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾ (Struggle for Dignity). ജീവിതച്ചെലവ് കുതിച്ചുയരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, അതിന് ആനുപാതികമായ കൂലി വർദ്ധനവ് ആവശ്യപ്പെട്ട് യൂറോപ്യൻ നഗരങ്ങളിൽ നടന്ന സാമ്പത്തിക നീതിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള പ്രക്ഷോഭങ്ങളും ഈ വർഷത്തെ ആഗോള സമരഭൂപടത്തിൽ നിർണ്ണായകമാണ്. ചുരുക്കത്തിൽ, വികസനത്തിന്റെ ബാഹ്യമായ പുറംമോടികൾ നഗരത്തിന്റെ മാലിന്യം ചുമക്കുന്നവരുടെ ജീവിതങ്ങളെ ഇരുട്ടിലാക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്ന യാഥാർഥ്യമാണ് 2026-ലെ ഈ സമരങ്ങൾ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ തുറന്ന് കാട്ടുന്നത്.

ചെന്നൈ മോഡൽ

നഗരവൽക്കരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി നടപ്പിലാക്കുന്ന 'ചെന്നൈ മോഡൽ' മാലിന്യ സംസ്കരണം എങ്ങനെയാണ് ഒരു വലിയ ജനവിഭാഗത്തെ തൊഴിലില്ലായ്മയിലേക്കും അരക്ഷിതാവസ്ഥയിലേക്കും തള്ളിവിടുന്നത് എന്നതിന്റെ നേർച്ചിത്രമാണ് 2026-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ നാം കണ്ട 2025-ൽ ആരഭിച്ച 165 ദിവസത്തെ ഐതിഹാസിക സമരം. ഗ്രേറ്റർ ചെന്നൈ കോർപ്പറേഷൻ (GCC) തങ്ങളുടെ ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണ ചുമതലകൾ പൂർണ്ണമായും സ്വകാര്യ മേഖലയ്ക്ക് (Privatization) വിട്ടുനൽകാൻ തീരുമാനിച്ചതോടെയാണ് ഈ പ്രതിസന്ധി രൂക്ഷമായത്. സ്പെയിൻ ആസ്ഥാനമായുള്ള കമ്പനികൾക്ക് കരാർ നൽകിയപ്പോൾ, പതിറ്റാണ്ടുകളായി നഗരത്തിന്റെ ശുചിത്വം ഉറപ്പാക്കിയിരുന്ന നാഷണൽ അർബൻ ലൈവ്‌ലിഹുഡ് മിഷന് (NULM) കീഴിലുള്ള തൊഴിലാളികൾക്ക് അവരുടെ തൊഴിൽ സുരക്ഷ നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭീതിയുണ്ടായി. ഇതേ തുടർന്നായിരുന്നു സമരം. ഈ മാറ്റം കേവലം സാങ്കേതികമായ ഒരു മാറ്റമല്ല, മറിച്ച് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് രൂപയുടെ ലാഭം കൊയ്യാൻ കോർപ്പറേറ്റുകൾക്ക് വഴിതുറന്നു കൊടുക്കുന്നതിനായി പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട വിഭാഗങ്ങളെ വ്യവസ്ഥാപിതമായി പുറന്തള്ളുന്ന നയമാണ് എന്നായിരുന്നു തൊഴിലാളികളുടെ വാദം.

ഈ സമരകാലയളവിൽ മരണപ്പെട്ടത് നാല് തൊഴിലാളികളാണ്. സമരത്തിന്റെ 165 ദിവസങ്ങളിലും തൊഴിലാളികൾ ഉന്നയിച്ച പ്രധാന ആവശ്യം തങ്ങളെ നിലവിലുള്ള NULM സ്കീമിൽ തന്നെ നിലനിർത്തണമെന്നും സ്വകാര്യ കമ്പനികളുടെ ചൂഷണത്തിന് വിട്ടുകൊടുക്കരുത് എന്നുമായിരുന്നു. സ്വകാര്യ കമ്പനികൾ പലപ്പോഴും കുറഞ്ഞ കൂലിയും സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങളുമാണ് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നത് എന്നും സമരക്കാർ ഉന്നയിച്ച ഒരു പ്രശ്നമായിരുന്നു. ചെന്നൈയിലെ ഈ സമരം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സമാനമായ തൊഴിൽ മേഖലകൾക്ക് നൽകുന്ന സന്ദേശം വ്യക്തമാണ്.

ദക്ഷിണേഷ്യയിൽ നിന്ന് ലാറ്റിനമേരിക്കയിലേക്ക്

ദക്ഷിണേഷ്യയിൽ നിന്ന് ലാറ്റിനമേരിക്കയിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ, മാലിന്യ തൊഴിലാളി പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെ സ്വഭാവം കൂടുതൽ സംഘടിതവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ഒന്നായി മാറുന്നത് കാണാം. 2026-ൽ കൊളംബിയയുടെ തലസ്ഥാനമായ ബൊഗോട്ടയിൽ 'റെസിക്ലഡോറസ്' (Recicladores) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന മാലിന്യ ശേഖരണ തൊഴിലാളികൾ നടത്തുന്ന സമരങ്ങൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. ദശാബ്ദങ്ങളായി നഗരസഭയുടെ മാലിന്യ സംസ്കരണത്തിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്ന ഈ തൊഴിലാളികളെ ഒഴിവാക്കികൊണ്ട്, വൻകിട ബഹുരാഷ്ട്ര കമ്പനികൾക്ക് ഈ മേഖല കൈമാറാനുള്ള ഭരണകൂട നീക്കമാണ് ഇവിടെയും സംഘർഷങ്ങൾക്ക് വഴിതെളിച്ചത്. ചെന്നൈയിലെ എൻ.യു.എൽ.എം തൊഴിലാളികളെപ്പോലെ തന്നെ, പാരമ്പര്യമായി ഈ തൊഴിലിനെ ആശ്രയിച്ചു കഴിയുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ ഉപജീവനത്തെയാണ് 'സ്മാർട്ട് വേസ്റ്റ് മാനേജ്‌മെന്റ്' എന്ന വ്യാജേന സർക്കാർ ഇല്ലാതാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് (WIEGO, 2026).

ബൊഗോട്ടയിലെ പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷത അവയുടെ സഹകരണ മാതൃകയിലുള്ള (Co-operative Model) പ്രതിരോധമാണ്. "മാലിന്യം ഞങ്ങളുടെ അധ്വാനത്തിന്റെ ഫലമാണ്, അത് ഞങ്ങളുടെ അവകാശമാണ്" എന്ന മുദ്രാവാക്യമുയർത്തിക്കൊണ്ട് തൊഴിലാളികൾ തെരുവിലിറങ്ങുമ്പോൾ, അത് കേവലം ഒരു സമരത്തിനപ്പുറം ഒരു പൗരാവകാശ പ്രഖ്യാപനമായി മാറുന്നു. ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണത്തിൽ നിന്ന് തൊഴിലാളികൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന വിഹിതം വെട്ടിക്കുറയ്ക്കാനും നിയന്ത്രണം സ്വകാര്യ ഏജൻസികൾക്ക് നൽകാനുമുള്ള നീക്കം 'ജസ്റ്റ് ട്രാൻസിഷൻ' (Just Transition) എന്ന ആഗോള വാഗ്ദാനത്തിന്റെ നഗ്നമായ ലംഘനമാണെന്ന് തൊഴിലാളികൾ വാദിക്കുന്നു. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ മാലിന്യ സംസ്കരണത്തിനായി നീക്കിവെക്കുന്ന അന്താരാഷ്ട്ര ഫണ്ടുകൾ തൊഴിലാളികളിലേക്ക് എത്തുന്നതിന് പകരം ഇടനിലക്കാരായ കോർപ്പറേറ്റ് കമ്പനികൾ തട്ടിയെടുക്കുന്നുവെന്ന ബൊഗോട്ടയിലെ സമരസമിതികളുടെ ആരോപണം ആഗോളതലത്തിൽ തന്നെ ഗൗരവമായ ചർച്ചകൾക്കും വഴിയൊരുക്കുന്നു.

ചെന്നൈയും ബൊഗോട്ടയും തമ്മിലുള്ള ഈ സാമ്യം അടിവരയിടുന്നത് ഒരേ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെയാണ്, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അതിരുകൾക്കപ്പുറം, ആഗോള മൂലധനശക്തികൾ മാലിന്യത്തെ ഒരു ലാഭകരമായ വിപണിയായി മാത്രം കാണുകയും അതിൽ പണിയെടുക്കുന്ന മനുഷ്യരെ 'ഉപയോഗശൂന്യമായ വസ്തുക്കളായി' (Disposable) പരിഗണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നതാണത്.

ആഫ്രിക്കൻ മുനമ്പിലെ അതിജീവന ശബ്ദം

2026-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ നഗരവീഥികൾ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നത് ഒരു മാലിന്യ വിമോചന സമരത്തിനാണ്. ജോഹന്നാസ്ബർഗ് നഗരസഭ അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികളിൽ നിന്ന് വലിയ തോതിൽ കടമെടുത്ത് നടപ്പിലാക്കുന്ന 'വേസ്റ്റ്-ടു-എനർജി' (Waste-to-Energy) പദ്ധതികൾക്കെതിരെയാണ് ഇവിടുത്തെ മാലിന്യ തൊഴിലാളികൾ തെരുവിലിറങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. മാലിന്യം കത്തിച്ച് ഊർജ്ജമുണ്ടാക്കുന്ന വലിയ ഇൻസിനറേറ്ററുകൾ (Incinerators) സ്ഥാപിക്കുന്നതിലൂടെ, തെരുവുകളിൽ നിന്ന് പ്ലാസ്റ്റിക്കും ലോഹങ്ങളും ശേഖരിച്ച് പുനരുപയോഗത്തിനായി നൽകുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികളുടെ ഉപജീവനം ഇല്ലാതാക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രശ്നം.

വികസിത രാജ്യങ്ങൾ നൽകുന്ന ഹരിത വായ്പകൾ (Green Loans) ഉപയോഗിച്ച് നടപ്പിലാക്കുന്ന ഇത്തരം പദ്ധതികൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ പരിസ്ഥിതിയെ സംരക്ഷിക്കാനല്ല, മറിച്ച് കോർപ്പറേറ്റ് കമ്പനികൾക്ക് ലാഭമുണ്ടാക്കാനാണെന്നാണ് ഇവരുടെ വാദം. ചെന്നൈയിലെ തൊഴിലാളികൾ നേരിടുന്ന അതേ കോർപ്പറേറ്റ് അധിനിവേശം തന്നെയാണ് മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ ആഫ്രിക്കയിലും ആവർത്തിക്കുന്നത്.

ഈ സമരത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത അത് 'സർവ്വീസ് ഫീ' (Service Fees) എന്ന ആവശ്യത്തിന് നൽകുന്ന ഊന്നലാണ്. കേവലം മാലിന്യം ശേഖരിക്കുക മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ആ മാലിന്യം ഭൂമിക്ക് ഭാരമാകാത്ത വിധം തരംതിരിക്കുക വഴി തങ്ങൾ നൽകുന്ന പാരിസ്ഥിതിക സേവനത്തിന് നഗരസഭകൾ പണം നൽകണമെന്നാണ് അവർ ആവശ്യപ്പെടുന്നത്. ഡർബൻ തുറമുഖം വഴി കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്ന ടൺ കണക്കിന് പുനരുപയോഗ പ്ലാസ്റ്റിക്കുകൾക്ക് പിന്നിൽ ഈ മനുഷ്യരുടെ വിയർപ്പുണ്ടെന്ന സത്യം ലോകം അംഗീകരിച്ചേ മതിയാകൂ.

സാങ്കേതികവിദ്യ തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതത്തിൽ ഇടപെടുമ്പോൾ

പുതിയതായി നടപ്പിലാക്കുന്ന നൂതന സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എങ്ങനെയാണ് തൊഴിലാളി വിരുദ്ധമായ അടിച്ചമർത്തൽ ഉപകരണങ്ങളായി മാറുന്നത് എന്നതിന്റെ പ്രത്യക്ഷ ഉദാഹരണമാണ് ഡൽഹിയിലെ ഗാസിപ്പൂർ ലാൻഡ്‌ഫില്ലിൽ ദിവസങ്ങളായി അരങ്ങേറുന്ന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ. ശമ്പളവർദ്ധനവിനേക്കാൾ ഉപരിയായി, നഗരസഭ അടിച്ചേൽപ്പിച്ച 'സ്മാർട്ട് അറ്റൻഡൻസ്' എന്ന നിരീക്ഷണ സംവിധാനത്തിനെതിരെയാണ് ആയിരക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികൾ ഒത്തുചേർന്നിരിക്കുന്നത്. ഓരോ തൊഴിലാളിയുടെയും ശരീരത്തിൽ ജിപിഎസ് ഘടിപ്പിച്ച റിസ്റ്റ് ബാൻഡുകൾ നിർബന്ധമാക്കുന്നതിലൂടെ അവരുടെ സ്വകാര്യതയെയും അന്തസ്സിനെയും ഭരണകൂടം ചോദ്യം ചെയ്യുകയാണ്. അടിസ്ഥാനപരമായ സുരക്ഷാ ഉപകരണങ്ങളോ ആരോഗ്യ ഇൻഷുറൻസോ നൽകാത്ത ഒരു വ്യവസ്ഥിതി, തൊഴിലാളികളെ നിരീക്ഷിക്കാൻ കോടികൾ ചിലവഴിക്കുന്നതിലെ യുക്തിശൂന്യതയാണ് ഇവിടെ സമരക്കാർ തുറന്നുകാട്ടുന്നത്. ഇത് കേവലം ഒരു ഹാജർ രേഖപ്പെടുത്തൽ സംവിധാനമല്ല, മറിച്ച് മനുഷ്യാധ്വാനത്തെ പൂർണ്ണമായും യന്ത്രവൽക്കരിക്കാനും നിരീക്ഷണ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ഭാഗമായി അവരെ ചങ്ങലയ്ക്കാനുമുള്ള ശ്രമമാണ് എന്നാണ് ഇവരുടെ വാദം. വായുനിലവാരം അതീവ ഗുരുതരമായ സാഹചര്യത്തിൽ പോലും ജോലി ചെയ്യേണ്ടി വരുന്ന ഇവർക്ക് മെഡിക്കൽ സഹായം നൽകുന്നതിന് പകരം അവരുടെ ചലനങ്ങൾ ട്രാക്ക് ചെയ്യുന്നത് തികഞ്ഞ മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനമാണ്. സാങ്കേതികവിദ്യ തൊഴിലാളികളെ ശാക്തീകരിക്കുന്നതിന് പകരം അവരെ ബന്ധിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, അത് വലിയ സാമൂഹിക പ്രക്ഷോഭങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുമെന്ന സത്യമാണ് ഗാസിപ്പൂരിലെ ഈ ഉപരോധം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്. സ്മാർട്ട് സിറ്റികളിലെ വികസന മാതൃകകൾ തൊഴിലാളികളുടെ അന്തസ്സിനെ ബലികഴിച്ചുകൊണ്ടാകരുത് എന്ന യുക്തിപരമായ മുന്നറിയിപ്പാണ് ഈ സമരത്തിലൂടെ ഉയർന്നുവരുന്നത്.

2026-ലെ ആഗോള മാലിന്യ തൊഴിലാളി പ്രക്ഷോഭങ്ങളെ മുൻനിർത്തിയുള്ള ഈ വിശകലനം മുന്നോട്ട് വെയ്ക്കുന്നത്, നഗരവൽക്കരണത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ രൂപപ്പെടുന്ന കടുത്ത സാമ്പത്തിക അസമത്വങ്ങളെയും വിപണി യുക്തിയെയും ഗൗരവകരമായി അഭിസംബോധന ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട് എന്ന യാഥാർഥ്യത്തെയാണ്. ചെന്നൈയിൽ 2025 ഓഗസ്റ്റിൽ ആരംഭിച്ച് 2026 ജനുവരിയിൽ അവസാനിച്ച 165 ദിവസത്തെ സമരം മുതൽ ബൊഗോട്ടയിലെയും ജോഹന്നാസ്ബർഗിലെയും പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ വരെ അടിവരയിടുന്നത്, ഖരമാലിന്യ സംസ്കരണം എന്നത് കേവലം ഒരു എൻജിനീയറിങ് വെല്ലുവിളിയല്ല, മറിച്ച് തീക്ഷ്ണമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയാണെന്ന വസ്തുതയാണ്. സ്മാർട്ട് സിറ്റികളുടെയും സർക്കുലർ ഇക്കോണമിയുടെയും (Circular Economy) പേരിൽ നഗരസഭകൾ സ്വീകരിക്കുന്ന സ്വകാര്യവൽക്കരണ നയങ്ങൾ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ മേഖലയിൽ പാരമ്പര്യമായി ജോലിചെയ്യുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികളെ വ്യവസ്ഥാപിതമായി പുറന്തള്ളുന്ന 'ഡിജിറ്റൽ ഡിസ്പ്ലേസ്‌മെന്റിന്' (Digital Displacement) കാരണമാകുന്നു. ലോകബാങ്കിന്റെയും ILO-യുടെയും കണക്കുകൾ പ്രകാരം വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് പുനരുപയോഗത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും നിർവ്വഹിക്കുന്ന അനൗദ്യോഗിക തൊഴിലാളികൾ, നഗരങ്ങളുടെ കാർബൺ ഫൂട്ട്പ്രിന്റ് കുറയ്ക്കുന്നതിൽ നൽകുന്ന സംഭാവനകൾ പലപ്പോഴും ഔദ്യോഗിക ജി.ഡി.പി കണക്കുകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല എന്നത് ഒരു വലിയ സാമ്പത്തിക വൈരുദ്ധ്യമാണ്. 'ജസ്റ്റ് ട്രാൻസിഷൻ' (Just Transition) എന്ന ആഗോള വാഗ്ദാനം യാഥാർത്ഥ്യമാകണമെങ്കിൽ, അത്യാധുനിക യന്ത്രങ്ങൾക്കും വൻകിട കരാർ കമ്പനികൾക്കും നൽകുന്ന പ്രാധാന്യം, ഈ മാലിന്യം തരംതിരിക്കുന്ന ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും ജീവിത സുരക്ഷയ്ക്കും അന്തസ്സിനും നൽകാൻ ഭരണകൂടങ്ങൾ തയ്യാറാകണം.

ഹൈദരാബാദിലെ ഡമ്പ് യാർഡുകളിൽ നാം കണ്ട സുരക്ഷാ വീഴ്ചകളും ആരോഗ്യ ഭീഷണികളും വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്, ലാഭേച്ഛ മാത്രം മുൻനിർത്തിയുള്ള കോർപ്പറേറ്റ് യുക്തി എങ്ങനെയാണ് മനുഷ്യജീവനെ വിലകുറച്ചു കാണുന്നത് എന്നാണ്. 2026-ലെ ഈ സമരങ്ങൾ വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത് ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക ഉടമ്പടിയിലേക്ക്കൂടിയാണ്. പ്ലാസ്റ്റിക് രഹിത ലോകത്തേക്കാൾ പ്രാധാന്യം പട്ടിണിയും വിവേചനവും ഇല്ലാത്ത ഒരു തൊഴിൽ സാഹചര്യത്തിനാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുകയും, സ്വകാര്യവൽക്കരണത്തിന് പകരം സഹകരണ മാതൃകകളെ (Co-operative models) പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ ഈ ആഗോള പ്രതിസന്ധിക്ക് ശാശ്വതമായ പരിഹാരം കാണാൻ സാധിക്കൂ. നഗരസഭകളുടെ ഔദ്യോഗിക പങ്കാളികളായി ഇവരെ അംഗീകരിക്കുന്നതിലൂടെ കൈവരുന്ന സാമൂഹിക നീതിയാണ് സുസ്ഥിരമായ ഒരു ഭാവിയുടെ യഥാർത്ഥ അടയാളം.