ഫുട്ബോൾ ചരിത്രത്തിന് ഒരു പ്രത്യേക സ്വഭാവമുണ്ട്. അത് ഒരിക്കലും നേരെ ദിശയിൽ മാത്രം സഞ്ചരിക്കാറില്ല. ചിലപ്പോൾ അത് പഴയ ഓർമ്മകളുടെ ഇടവഴികളിലൂടെ തിരികെ നടക്കും. മറന്നുപോയ മുഖങ്ങളെ പുതിയ ശരീരങ്ങളിൽ പുനർസൃഷ്ടിക്കും. കാലം മാറും ജഴ്സികൾ മാറും സ്റ്റേഡിയങ്ങളുടെ രൂപവും മാറും. എന്നാൽ ചില പ്രതിഭകൾ ചരിത്രത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കും.
കിലിയൻ എംബാപ്പെ പന്തുമായി കുതിച്ചുപായുന്ന ചില നിമിഷങ്ങളിൽ ഫുട്ബോൾ ലോകം അങ്ങനെ പിന്നോട്ട് പോവുന്നു. അത് വെറുമൊരു ഓട്ടമല്ല, മറിച്ച് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കപ്പുറത്ത് നിന്ന് തിരിച്ചെത്തുന്ന ഒരു ഓർമ്മയാണ്. പോർച്ചുഗലിന്റെയും ലോക ഫുട്ബോളിന്റെ ബ്ലാക്ക് പാന്തറും ആയ യൂസേബിയോയുടെ നിഴൽ അതിൽ എവിടെയോ മിന്നിമറയുന്നു.
ഫുട്ബോൾ വെറുമൊരു കളി മാത്രമല്ല. അത് മനുഷ്യരുടെ സ്വപ്നങ്ങളും ദേശങ്ങളുടെ ഓർമ്മകളും കാലഘട്ടങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയവും വഹിക്കുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക ഭാഷയാണ്. ആ ഭാഷയിലെ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത അധ്യായങ്ങളാണ് യൂസേബിയോയും എംബാപ്പെയും. ഒരാൾ മൊസാംബിക്കിന്റെ ചുവന്ന മണ്ണിൽ നിന്ന് പോർച്ചുഗലിന്റെ ദേശീയ പ്രതീകമായി ഉയർന്നുവന്നവൻ. മറ്റൊരാൾ പാരീസിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ കുടിയേറ്റ ജീവിതത്തിന്റെ കഥ കേട്ട് ജനിച്ചവൻ. ഒരാൾ സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ യുഗത്തിൽ കളിച്ചു. മറ്റൊരാൾ ആഗോള ഗ്രാമത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ. എന്നാൽ ഇരുവരുടെയും കാലുകളിൽ പന്തെത്തുമ്പോൾ ചരിത്രം ഒരേ ഭാഷയിലാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.
യൂസേബിയോയുടെ ഓട്ടങ്ങളിൽ ഒരു ഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ നെടുവീർപ്പുണ്ടായിരുന്നു. കോളനിവൽക്കരണത്തിന്റെ നിഴലിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ സ്വപ്നങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലുകളിൽ വേഗം പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഗോൾ നേടുമ്പോൾ അത് സ്കോർബോർഡിലെ ഒരു സംഖ്യയുടെ വർധനവ് മാത്രമായിരുന്നില്ല, ലോക ഫുട്ബോളിന്റെ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് ആഫ്രിക്കയുടെ ഒരു കയ്യൊപ്പായിരുന്നു.
1966 ലോകകപ്പിൽ ഉത്തരകൊറിയക്കെതിരായ ആ തിരിച്ചുവരവ് ഇന്നും ചരിത്രത്തിന്റെ പച്ചപ്പിൽ ഉണങ്ങാതെ കിടക്കുന്നു. തോൽവിയുടെ അരികിൽ നിന്ന് ഒരു ടീമിനെ ചുമലിലേറ്റി ഉയർത്തിയ ആ പ്രകടനം വെറും കായിക നേട്ടമല്ലായിരുന്നു. മനുഷ്യ ഇച്ഛാശക്തിയുടെ ഒരു കവിതയായിരുന്നു അത്. യൂസേബിയോയുടെ കാലുകൾ പന്തിനെ തൊടുമ്പോൾ അതിൽ ഒരു വേട്ടക്കാരന്റെ സഹജവാസന ഉണ്ടായിരുന്നു. എതിരാളികളുടെ പ്രതിരോധം അദ്ദേഹത്തിന് മതിലായിരുന്നില്ല. വേട്ടയുടെ വഴിയിലെ കുറ്റിച്ചെടികൾ മാത്രമായിരുന്നു.
കാലം ഒരുപാട് ദൂരം കടന്ന് പോയി. ഫുട്ബോൾ പുതിയ നിറങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു. കളി കാണുന്ന സ്ക്രീനുകൾ മൊബൈൽ ഫോണുകളായി മാറി. സ്റ്റേഡിയങ്ങൾ ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളായി. അപ്പോഴാണ് ഫ്രാൻസിന്റെ നീല ജഴ്സിയിൽ മറ്റൊരു അത്ഭുതം ഉദിച്ചത്.
കിലിയൻ എംബാപ്പെ.
അയാൾ ഓടുമ്പോൾ ചിലപ്പോൾ സമയത്തിന്റെ അർത്ഥം തന്നെ മാറുന്നതുപോലെ തോന്നും. മനുഷ്യശരീരത്തിന്റെ പരിധികളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന വേഗത. പന്ത് കാലിൽ നിന്ന് വേർപെടാതെ കാറ്റിനെ മറികടക്കുന്ന കുതിപ്പ്. ഒരു നിമിഷം മുമ്പ് കണ്ട സ്ഥലത്ത് അടുത്ത നിമിഷം അയാൾ ഉണ്ടാകില്ല. എതിരാളികൾ പിന്തുടരുന്നത് ഒരു ഫുട്ബോൾ താരത്തെയല്ല, മറിച്ച് ഒരു പ്രകാശരേഖയെയാണെന്ന് തോന്നും.
2018-ൽ ലോകകപ്പ് കിരീടം ഉയർത്തിയ കൗമാരക്കാരൻ ലോകത്തിന്റെ വിസ്മയമായി. എന്നാൽ ഒരു താരത്തെ ഇതിഹാസമാക്കുന്നത് വിജയങ്ങൾ മാത്രമല്ല. ചിലപ്പോൾ തോൽവികളാണ്. 2022 ലോകകപ്പ് ഫൈനലിൽ എംബാപ്പെ എഴുതിയത് അത്തരമൊരു കഥയായിരുന്നു. വിജയം കൈവിട്ടുപോയിട്ടും നായകത്വം നഷ്ടപ്പെടാത്ത ഒരു കഥ. കിരീടം മറുകരയിലേക്ക് പോയെങ്കിലും ആ രാത്രിയുടെ മഹാകാവ്യത്തിൽ എംബാപ്പെയുടെ പേര് അക്ഷയമായി പതിഞ്ഞു. ചില തോൽവികൾക്ക് വിജയങ്ങളേക്കാൾ കൂടുതൽ പ്രകാശമുണ്ടെന്ന് ലോകം വീണ്ടും മനസ്സിലാക്കി.
യൂസേബിയോയും എംബാപ്പെയും തമ്മിലുള്ള താരതമ്യം കണക്കുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം സാധ്യമല്ല. കാരണം അവർ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത കാലാവസ്ഥകളിൽ വിരിഞ്ഞ പൂക്കളാണ്. മാത്രമല്ല അക്കങ്ങൾ കളിയുടെ ശരീരത്തെ മാത്രമേ അളക്കൂ. ആത്മാവിനെ തൊടുന്നില്ല. അവരുടെ സാമ്യം ഗോളുകളുടെ എണ്ണത്തിലല്ല, അവർ സൃഷ്ടിച്ച അനുഭവങ്ങളിലാണ്. സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് പന്ത് അവരുടെ കാലുകളിൽ എത്തുമ്പോൾ തോന്നുന്ന ആ പ്രതീക്ഷയിൽ. "ഇപ്പോൾ എന്തോ അസാധാരണമായത് സംഭവിക്കും" എന്ന വിശ്വാസത്തിൽ.
യൂസേബിയോയുടെ കാലത്ത് ഫുട്ബോൾ കൂടുതൽ കഠിനമായിരുന്നു. സംരക്ഷണമില്ലാത്ത മൈതാനങ്ങൾ, ക്രൂരമായ ടാക്കിളുകൾ, ഇന്നത്തെ പോലുള്ള സാങ്കേതിക സഹായങ്ങളില്ലാത്ത മത്സരങ്ങൾ. ആ സാഹചര്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം അതിജീവിച്ചു. എംബാപ്പെയാകട്ടെ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വിശകലന സോഫ്റ്റ്വെയറുകളും ഡാറ്റയും കായികശാസ്ത്രവും നിറഞ്ഞ കാലഘട്ടത്തിലാണ് കളിക്കുന്നത്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം കോടിക്കണക്കിന് കണ്ണുകളുടെ സമ്മർദ്ദവും അദ്ദേഹം വഹിക്കുന്നു. ഒരാൾ ഒരു രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ഇതിഹാസമാണെങ്കിൽ. മറ്റൊരാൾ ഒരു തലമുറയുടെ പ്രതീകമാണ്.
യൂസേബിയോ ഒരു യുഗത്തിന്റെ ഇടിമുഴക്കമായിരുന്നു. എംബാപ്പെ മറ്റൊരു യുഗത്തിന്റെ മിന്നൽപ്പിണറും. എന്നാൽ ഇടിമിന്നലുകൾ വ്യത്യസ്ത ആകാശങ്ങളിൽ രൂപപ്പെട്ടാലും അവയുടെ പ്രകാശം മനുഷ്യരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന രീതി ഒരുപോലെയാണ്.
ഫുട്ബോൾ ചരിത്രത്തെ ഒരു മഹാനദിയായി സങ്കൽപ്പിച്ചാൽ യൂസേബിയോ അതിന്റെ ഉത്ഭവഭാഗത്തെ വന്യമായ ജലപാതമാണ്. എംബാപ്പെ അതേ നദിയുടെ ഇന്നത്തെ അതിവേഗ പ്രവാഹവും. ഒരാൾ ഭൂതകാലത്തിന്റെ ഗർജനം. മറ്റൊരാൾ വർത്തമാനത്തിന്റെ സംഗീതം.
മൈതാനത്തിന്റെ ചതുരവരകൾക്കുള്ളിൽ കാലുകൾ കൊണ്ട് മെനയുന്ന കാവ്യമാണ് ഫുട്ബോളെങ്കിൽ ആ കാവ്യത്തിലെ മിന്നൽപ്പിണർ പോലൊരു വരിയാണ് കിലിയൻ എംബാപ്പെ. ആ മിന്നൽ പിണർ വലിയൊരു ഇടിമുഴക്കമായി മാറുന്ന നിമിഷം അയാൾ യൂസേബിയോയ്ക്ക് ഒപ്പം ചരിത്രത്തിലേക്ക് വായിക്കപ്പെടും.
കാലഘട്ടങ്ങൾ എത്ര മാറിയാലും ഫുട്ബോളിന്റെ ആത്മാവ് ഒന്നുതന്നെയാണ്. അത് വേഗതയുടെയും ബുദ്ധിയുടെയും കരുത്തിന്റെയും സൗന്ദര്യത്തിന്റെയും സംഗമമാണ്. ചരിത്രത്തിന്റെ പഴയ താളുകളിൽ നിന്നും കാലഘട്ടത്തിന്റെ പുതിയ പുസ്തകങ്ങളിലേക്ക് കണ്ണിചേർക്കപ്പെടുന്ന ആവേശം മൈതാനത്തെ ആ പച്ചപ്പിൽ ഇന്നും ജീവസ്സുറ്റതായി നിലനിൽക്കുന്നു. ഓരോ തവണ എംബാപ്പെ പന്തുമായി കുതിക്കുമ്പോഴും പഴയ ആ ബ്ലാക്ക് പാന്തറിന്റെ വീര്യവും ആവേശവും ഓരോ ഫുട്ബോൾ ആരാധകരുടെയും മനസ്സിൽ വീണ്ടും പുനർജനിക്കുകയാണ്. ഈ തുടർച്ചയാണ് ഫുട്ബോളിനെ എന്നും മരണമില്ലാത്തൊരു കലയാക്കി നിലനിർത്തുന്നത്..
കാലം ഇനിയും മുന്നോട്ട് പോകും. പുതിയ താരങ്ങൾ വരും. പുതിയ റെക്കോർഡുകൾ പിറക്കും. പക്ഷേ ഫുട്ബോൾ എന്ന മഹാകാവ്യം വായിക്കപ്പെടുന്നിടത്തോളം യൂസേബിയോയും എംബാപ്പെയും സമാനതകളില്ലാത്ത വിധം ഒരു സമാന്തര രേഖയുടെ രണ്ടറ്റങ്ങളിൽ സൂര്യ വെളിച്ചം പോലെ തിളങ്ങി നിൽക്കും…