ഇന്ത്യ ഇന്ന്
എത്രത്തോളം
യുവാക്കളുടേതാണ്?

“സ്വയം വിഭജിക്കപ്പെട്ട ഒരു ഭവനത്തിന് നിലനിൽക്കാനാവില്ല’’
- അബ്രഹാം ലിങ്കൺ

▮

2026 ആഗസ്റ്റ് 15-ന് ഇന്ത്യ 80-ാം സ്വാതന്ത്ര്യദിനം ആഘോഷിക്കുന്നു. ത്രിവർണ്ണപതാക ഉയരും. ദേശഭക്തിഗാനങ്ങൾ മുഴങ്ങും. സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനികളുടെ ഓർമ്മകൾ പുതുക്കപ്പെടും. രാജ്യത്തിന്റെ മഹത്വവും നേട്ടങ്ങളും വീണ്ടും വീണ്ടും പറയപ്പെടും. എന്നാൽ ഒരു രാഷ്ട്രത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി ആഘോഷവേദികളിലെ വാക്കുകളിലല്ല അളക്കപ്പെടുന്നത്, ജനങ്ങൾക്ക് സ്വന്തം രാജ്യത്തെയും അതിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങളെയും ഭരണസംവിധാനത്തെയും എത്രത്തോളം വിശ്വാസത്തോടെ കാണാൻ കഴിയുന്നു എന്നതിലാണ്. ഇന്ന് ഇന്ത്യ സ്വയം ചോദിക്കേണ്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം ഇതാണ്: നമുക്ക് നമ്മുടെ സംവിധാനത്തിൽ ഇപ്പോഴും വിശ്വാസമുണ്ടോ?

വിശ്വാസമാണ് ഒരു രാഷ്ട്രത്തിന്റെ അദൃശ്യമായ മൂലധനം. ഒരു ഡോളർ നോട്ട് നോക്കൂ. അത് കടലാസ് മാത്രമാണ്. അതിന് സ്വതവേ വലിയ മൂല്യമൊന്നുമില്ല. എന്നാൽ ലോകം അതിന്റെ പിന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയെയും നിയമങ്ങളെയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും ഭരണസംവിധാനങ്ങളെയും വിശ്വസിക്കുന്നതിനാലാണ് ആ കടലാസ് ലോകവ്യാപകമായ മൂല്യം നേടുന്നത്. ഒരു രാഷ്ട്രത്തിനും ഇതുതന്നെയാണ് സത്യം.

സൈന്യം ശക്തമായിരിക്കാം. പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ സമൃദ്ധമായിരിക്കാം. സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ വലുതായിരിക്കാം. ജനസംഖ്യ വലിയതായിരിക്കാം. എന്നാൽ ജനങ്ങൾ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ വിശ്വസിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ ആ ശക്തിക്ക് അടിത്തറ ദുർബലമാണ്. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിന്റെ ആയുധശേഖരത്തിലല്ല; ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസത്തിലാണ്.

സ്വാതന്ത്ര്യം ഒരു ആശയത്തിലുള്ള വിശ്വാസമായിരുന്നു.

മതവും ഭാഷയും ജാതിയും പ്രദേശവും വ്യത്യസ്തമായ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യർ ഒരേ സ്വപ്നത്തിൽ വിശ്വസിച്ചു- സ്വതന്ത്രവും ജനാധിപത്യപരവും നീതിയുക്തവുമായ ഒരു ഇന്ത്യ. മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന സ്വാതന്ത്ര്യസമരം ജനങ്ങൾക്ക് ഒരു രാഷ്ട്രീയ സ്വാതന്ത്ര്യം മാത്രമല്ല വാഗ്ദാനം ചെയ്തത്. ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്നും അജ്ഞതയിൽ നിന്നും അനീതിയിൽ നിന്നും അസമത്വത്തിൽ നിന്നും മോചനം നേടാനുള്ള ഒരു പുതിയ ഇന്ത്യയെയാണ് അത് സ്വപ്നം കണ്ടത്.

സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അർധരാത്രിയിൽ ജവഹർലാൽ നെഹ്റു പറഞ്ഞത്:
“ഇന്ത്യയുടെ സേവനം എന്നത് ദുരിതമനുഭവിക്കുന്ന കോടിക്കണക്കിന് ജനങ്ങളുടെ സേവനമാണ്. ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെയും അജ്ഞതയുടെയും രോഗത്തിന്റെയും അവസരങ്ങളിലെ അസമത്വത്തിന്റെയും അവസാനമാണ് അതിന്റെ അർത്ഥം.”

ആ വാഗ്ദാനം ഇന്നും പൂർണമല്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഓരോ സ്വാതന്ത്ര്യദിനവും ആഘോഷം മാത്രമല്ല- ഒരു കണക്കെടുപ്പും കൂടിയാണ്. സത്യം പ്രചാരണത്തിൽ മറഞ്ഞുപോകുമ്പോൾ ഒരു ജനാധിപത്യത്തിന് പ്രചാരണത്തിലൂടെ മാത്രം നിലനിൽക്കാനാവില്ല. പബ്ലിക് റിലേഷൻസ് വിജയത്തിന്റെ ഒരു ചിത്രം സൃഷ്ടിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ ജനവിശ്വാസം നിലനിർത്താൻ കഴിയുന്നത് യഥാർത്ഥ പ്രകടനത്തിലൂടെയാണ്.

ഇന്ന് ഇന്ത്യയിൽ പൊതുജനങ്ങൾ നേരിടുന്ന യാഥാർഥ്യവും രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണങ്ങളിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഇന്ത്യയും തമ്മിൽ ഒരു വിടവ് വളരുന്നതായി പലരും അനുഭവിക്കുന്നു.

ഓരോ വിമർശനവും രാജ്യവിരുദ്ധമാകുമ്പോൾ, ഓരോ ചോദ്യവും ദേശദ്രോഹമായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ഭരണപരമായ പരാജയങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനശ്രദ്ധ തിരിക്കാൻ മതപരവും സാമുദായികവുമായ വിഷയങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുവരുമ്പോൾ-ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായ വിശ്വാസം ക്ഷയിക്കുന്നു. ഒരു സർക്കാർ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് വിശ്വാസം ആവശ്യപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, അതിന് ആദ്യം ജനങ്ങളോട് ഉത്തരവാദിത്തം കാണിക്കണം. പൊതുസുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാം. തൊഴിലില്ലായ്മയെക്കുറിച്ച് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാം.

വിദ്യാഭ്യാസത്തെക്കുറിച്ച് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാം. പരീക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളുടെ വിശ്വാസ്യതയെക്കുറിച്ച് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാം. സാമ്പത്തിക അസമത്വത്തെക്കുറിച്ച് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാം. സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ച് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാം. ഇവ രാജ്യവിരുദ്ധമായ ചോദ്യങ്ങളല്ല. ഇവ ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള പൗരന്റെ അവകാശങ്ങളാണ്.

അബ്രഹാം ലിങ്കന്റെ പ്രസിദ്ധമായ വാക്കുകൾ ഇവിടെ ഓർമ്മിക്കാം:
“ചില സമയങ്ങളിൽ എല്ലാ ജനങ്ങളെയും, എല്ലായ്പ്പോഴും ചില ജനങ്ങളെയും വഞ്ചിക്കാം; എന്നാൽ എല്ലാ ജനങ്ങളെയും എല്ലായ്പ്പോഴും വഞ്ചിക്കാനാവില്ല.”
ജനാധിപത്യം ഒടുവിൽ യാഥാർഥ്യത്തെ അഭിമുഖീകരിക്കും.

ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്ത് അതിന്റെ മനുഷ്യവിഭവശേഷിയാണ്. എന്നാൽ ബിരുദങ്ങളുടെ എണ്ണം മാത്രം ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ കഴിവ് അളക്കാനുള്ള മാനദണ്ഡമല്ല. ഇന്ന് ഇന്ത്യയിൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് യുവാക്കൾ വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയവരാണ്. എന്നാൽ വിദ്യാഭ്യാസം യഥാർത്ഥ കഴിവിലേക്കും തൊഴിൽ അവസരങ്ങളിലേക്കും മാറുന്നുണ്ടോ? ഒരു ബിരുദം ഒരു വ്യക്തിയുടെ കഴിവിന്റെ ഉറപ്പല്ല. അത് കഴിവ് തെളിയിക്കാനുള്ള ഒരു അവസരം മാത്രമാണ്.

ഇന്നത്തെ ലോകത്തിന് ആവശ്യമുള്ളത് ചിന്തിക്കുന്നവരെയാണ്. സൃഷ്ടിക്കുന്നവരെയാണ്. ഗവേഷണം നടത്തുന്നവരെയാണ്. സാങ്കേതികവിദ്യ വികസിപ്പിക്കുന്നവരെയാണ്. ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കുന്നവരെയാണ്. പരീക്ഷകളുടെ വിശ്വാസ്യത തന്നെ സംശയിക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, നഷ്ടപ്പെടുന്നത് ഒരു പരീക്ഷയുടെ ഫലം മാത്രമല്ല. ഒരു തലമുറയുടെ ആത്മവിശ്വാസമാണ്. മികവിനെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനത്തിന് കീഴ്പ്പെടുത്തുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രത്തിന് ദീർഘകാലം മുന്നേറാനാവില്ല.

എന്തുകൊണ്ടാണ് യുവാക്കൾ രാജ്യം വിടുന്നത്? ഇന്ത്യൻ യുവാക്കൾ ലോകത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും വിജയം കൈവരിക്കുന്നു. അത് അഭിമാനകരമാണ്. എന്നാൽ മറ്റൊരു ചോദ്യവും നാം ചോദിക്കണം: എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത്രയധികം യുവാക്കൾക്ക് അവരുടെ മികച്ച ഭാവി ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്താണെന്ന് തോന്നുന്നത്? വിദേശത്തേക്ക് പോകുന്നത് പരാജയമല്ല. ആഗോള അവസരങ്ങൾ ഒരു ശക്തിയാണ്.

എന്നാൽ അവസരങ്ങളുടെ അഭാവം, സുതാര്യതയുടെ അഭാവം, മികവിന് അംഗീകാരം ലഭിക്കാത്തത്, അഴിമതി, തൊഴിലില്ലായ്മ, ഭരണസംവിധാനങ്ങളിലുള്ള അവിശ്വാസം എന്നിവയാണ് യുവാക്കളെ പുറത്തേക്ക് തള്ളുന്നതെങ്കിൽ- രാജ്യം അത് കേൾക്കണം. ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും മികച്ച മസ്തിഷ്കങ്ങൾ വിദേശത്ത് വിജയിക്കുന്നതിനെ മാത്രം ആഘോഷിക്കാതെ, അവർ ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ വിജയിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം.

വിഭജനം രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാകുമ്പോൾ

ഇന്ത്യയുടെ വൈവിധ്യം നമ്മുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയാണ്. എന്നാൽ ഇന്ന് വൈവിധ്യവും വിഭജനവും തമ്മിലുള്ള അതിർത്തി പലപ്പോഴും മായ്ച്ചുകളയപ്പെടുന്നു. മതം, ജാതി, ഭാഷ, പ്രദേശം എന്നിവയെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധങ്ങളാക്കുന്ന പ്രവണത ജനാധിപത്യത്തിന് അപകടകരമാണ്. ഭരണപരമായ പരാജയങ്ങൾ, തൊഴിലില്ലായ്മ, സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങൾ, വിലക്കയറ്റം, സ്ഥാപനപരമായ പ്രതിസന്ധികൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് ജനശ്രദ്ധ തിരിക്കാൻ സാമുദായിക സംഘർഷങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യം ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വിദ്വേഷത്തിൽ മുഴുകിയ ഒരു സമൂഹത്തിന് അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള ശക്തി നഷ്ടപ്പെടും.

ഗാന്ധിജിയുടെ വാക്കുകൾ ഇവിടെ പ്രസക്തമാണ്: “വൈവിധ്യത്തിൽ ഐക്യം കൈവരിക്കാനുള്ള നമ്മുടെ കഴിവാണ് നമ്മുടെ സംസ്കാരത്തിന്റെ സൗന്ദര്യവും പരീക്ഷണവും.”

ഇന്ത്യയ്ക്ക് ദേശഭക്തി തെളിയിക്കാൻ പരസ്പരം വെറുക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല. വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളുള്ളവരെ ശത്രുക്കളാക്കാതെ വിയോജിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു സമൂഹമാണ് യഥാർത്ഥ ജനാധിപത്യം. ഫെഡറലിസം ഇന്ത്യയുടെ ആത്മാവാണ്. ഇന്ത്യ ശക്തമാകുന്നത് അതിന്റെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ശക്തമായിരിക്കുമ്പോഴാണ്.

ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയ്ക്കും വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്കും ആരോഗ്യരംഗത്തിനും മനുഷ്യവികസനത്തിനും നൽകിയ സംഭാവനകൾ അതുല്യമാണ്. എന്നാൽ കേന്ദ്രവും സംസ്ഥാനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ പരസ്പര ബഹുമാനം കുറയുന്നുവെന്ന ആശങ്ക വളരുകയാണ്. സംസ്ഥാനങ്ങൾ കേന്ദ്രത്തിന്റെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ മാത്രം കാത്തിരിക്കുന്ന ഭരണഘടകങ്ങളല്ല. ഇന്ത്യ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഒരു യൂണിയനാണ്. അമിതമായ കേന്ദ്രീകരണം ഇന്ത്യയുടെ വൈവിധ്യത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തും. തമിഴ്നാട് കേരളമല്ല. കേരളം കർണാടകയല്ല. കർണാടക മഹാരാഷ്ട്രയല്ല. ഇന്ത്യക്കാരായിരിക്കുവാൻ ഒരേപോലെയാകേണ്ട ആവശ്യമില്ല. വ്യത്യസ്തരായി നിലകൊണ്ടുകൊണ്ട് ഒന്നായി ജീവിക്കാനുള്ള കഴിവാണ് ഇന്ത്യയുടെ യഥാർത്ഥ ശക്തി.

ലോകവേദിയിൽ ഇന്ത്യ എവിടെയാണ്?

ഇന്ത്യയ്ക്ക് അഭിമാനിക്കാൻ നിരവധി നേട്ടങ്ങളുണ്ട്. എന്നാൽ ആത്മപ്രശംസയിൽ മാത്രം ഒരു രാഷ്ട്രവും മഹത്താകുന്നില്ല. നാം ചോദിക്കണം: ലോകശാസ്ത്രത്തെ മാറ്റിമറിക്കുന്ന പുതിയ കണ്ടെത്തലുകൾ എത്ര? ലോകതലത്തിലെ ഗവേഷണ നേട്ടങ്ങൾ എത്ര? ഒളിമ്പിക് സ്വർണങ്ങൾ എത്ര? ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സിനിമകളോടും സാഹിത്യത്തോടും സാങ്കേതികവിദ്യകളോടും തുല്യമായി നിൽക്കുന്ന സൃഷ്ടികൾ എത്ര?

ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ഇന്ത്യയെ ചെറുതാക്കാനല്ല. ഇന്ത്യയ്ക്ക് ഇനിയും വളരെയധികം ഉയരാനാകുമെന്ന വിശ്വാസത്തിലാണ് ഈ ചോദ്യങ്ങൾ.

യഥാർത്ഥ ദേശാഭിമാനം എല്ലാം മികച്ചതാണെന്ന് പറയുന്നതല്ല. എവിടെയാണ് നാം പിന്നിൽ നിൽക്കുന്നതെന്ന് അംഗീകരിച്ച് മുന്നോട്ടുപോകാനുള്ള ധൈര്യമാണ് യഥാർത്ഥ ദേശാഭിമാനം. ഇന്ത്യയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരാനാകും, ഇന്ത്യയുടെ ഭാവി നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുനർനിർമ്മിക്കാനാകും. പക്ഷേ അതിന് ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരം ആവശ്യമാണ്.

അത്: അധികാരത്തേക്കാൾ സ്ഥാപനങ്ങളെ ബഹുമാനിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം; പ്രചാരണത്തേക്കാൾ പ്രകടനത്തെ മുൻനിർത്തുന്ന രാഷ്ട്രീയം; വിഭജനത്തേക്കാൾ ഐക്യത്തെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം; കണ്ണടച്ചുള്ള അനുസരണത്തേക്കാൾ വിമർശനാത്മക ചിന്തയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം; കുറച്ചുപേരുടെ സമ്പത്തിനേക്കാൾ അനേകം പേരുടെ അവസരങ്ങളെ മുൻനിർത്തുന്ന രാഷ്ട്രീയം; മതത്തിന്റെയും ജാതിയുടെയും പേരിൽ മനുഷ്യരെ വേർതിരിക്കാത്ത രാഷ്ട്രീയം.

ജനാധിപത്യം, ഭരണഘടന, ബഹുസ്വരത, സാമൂഹിക നീതി, ഫെഡറലിസം എന്നിവ ഇന്ത്യയുടെ അടിസ്ഥാന ആത്മാവാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനമായി വിശ്വസനീയമായ ബദൽ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കപ്പെടണം. വെറും എതിർപ്പല്ല. ഒരു പുതിയ ഇന്ത്യയുടെ വ്യക്തമായ ദർശനം. ഇന്ത്യയ്ക്ക് നിരന്തരം ശത്രുക്കളെ അന്വേഷിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം ആവശ്യമില്ല. പരിഹാരങ്ങളെ അന്വേഷിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയമാണ് ഇന്ത്യയ്ക്ക് ആവശ്യം. വിശ്വാസം പുനർനിർമ്മിക്കണം, സ്വാതന്ത്ര്യസമരം ഒരു വിശ്വാസത്തിൽ നിന്നാണ് ആരംഭിച്ചത്. ഇന്ത്യക്ക് സ്വയം ഭരിക്കാനാകും എന്ന വിശ്വാസം. ഇന്ത്യക്കാർ പരസ്പരം ഒന്നിച്ച് ജീവിക്കാനാകും എന്ന വിശ്വാസം. ജനാധിപത്യം വിജയിക്കുമെന്ന വിശ്വാസം.

ആ വിശ്വാസം ഇന്ന് വീണ്ടും പുനർനിർമ്മിക്കേണ്ട സമയമാണ്. ജനങ്ങൾക്കും സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ. കേന്ദ്രത്തിനും സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ. വിവിധ മതങ്ങൾക്കും സമൂഹങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ. സർക്കാരിനും ജനങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ. വിശ്വാസം പ്രചാരണത്തിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കാനാവില്ല. അത് അധികാരത്തിലൂടെ അടിച്ചേൽപ്പിക്കാനാവില്ല. അത് മുദ്രാവാക്യങ്ങളിലൂടെ നിർമിക്കാനാവില്ല. വിശ്വാസം നേടേണ്ടതാണ്.

ഈ സ്വാതന്ത്ര്യദിനത്തിൽ നാം ഇന്ത്യയുടെ നേട്ടങ്ങൾ ആഘോഷിക്കട്ടെ. എന്നാൽ നമ്മുടെ പരാജയങ്ങളെ മറച്ചുവയ്ക്കരുത്. ചോദ്യങ്ങളെ ഭയപ്പെടരുത്. വിമർശനത്തെ രാജ്യദ്രോഹമാക്കരുത്. ജനാധിപത്യത്തെ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിനത്തിലേക്ക് ചുരുക്കരുത്. ഒരു രാഷ്ട്രത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അതിന്റെ സൈന്യത്തിലോ വിഭവങ്ങളിലോ മാത്രം അല്ല. ജനങ്ങൾ സ്വന്തം രാജ്യത്തെയും അതിന്റെ ഭാവിയെയും വിശ്വസിക്കുന്നിടത്താണ് യഥാർത്ഥ ദേശീയ ശക്തി. ഇന്ത്യയുടെ ഭാവി നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടില്ല. പക്ഷേ അതിനെ വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള ആദ്യപടി സത്യസന്ധമായ ഒരു സമ്മതമാണ്:

ജനങ്ങൾക്ക് സ്വന്തം സംവിധാനത്തിൽ വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ ഒരു രാഷ്ട്രത്തിനും യഥാർത്ഥത്തിൽ ശക്തമായിരിക്കാനാവില്ല. അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യയുടെ അടുത്ത തലമുറയിലെ നേതൃത്വത്തിന്റെ ദൗത്യം വ്യക്തമാണ്. വിശ്വാസം പുനഃസ്ഥാപിക്കുക. സ്ഥാപനങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുക. മികവിനെ സംരക്ഷിക്കുക. വിഭജനങ്ങളെ മറികടക്കുക. മനുഷ്യഗൗരവത്തെ ഭരണത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുക. ഈ സ്വാതന്ത്ര്യദിനത്തിൽ ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം ആഘോഷിക്കുക മാത്രമല്ല—സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ വാഗ്ദാനം പുതുക്കുകയും ചെയ്യട്ടെ.

എല്ലാവർക്കും നീതി. എല്ലാവർക്കും അവസരം. എല്ലാവർക്കും മാന്യത. വിശ്വാസമുള്ള ഒരു ഇന്ത്യ. ഐക്യമുള്ള ഒരു ഇന്ത്യ. ജനാധിപത്യത്തിൽ വീണ്ടും അഭിമാനിക്കാവുന്ന ഒരു ഇന്ത്യ.