വോട്ടവകാശത്തിന്റെ
ശവപ്പറമ്പിൽ
ഫാഷിസം പണിയുന്ന
ഭരണകൂടം

ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ അവസാനത്തെ ആണിയും അടിച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ ദേശീയതയുടെ പതാക നാട്ടുന്ന ഭരണകൂടങ്ങളുണ്ട്. ഭരണഘടന പൗരർക്ക് ഉറപ്പുനൽകുന്ന മൗലികാവകാശങ്ങളെയും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമൂല്യങ്ങളെയും ലംഘിച്ച്, ഒരേസമയം തെരുവുകളിൽനിന്നുയരുന്ന വിയോജിപ്പുകളുടെ ശബ്ദങ്ങൾക്കുമേൽ ബലപ്രയോഗം നടത്തുകയും, മറുവശത്ത് നിയമനടപടികളുടെയും ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങളുടെയും മറവിൽ പൗരാവകാശങ്ങളെ ചുരുക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അധികാരവ്യവസ്ഥ ഏറ്റവും അപകടകരമായി മാറിയതാണ് നാം ഇപ്പോൾ കാണുന്നത്. അത്തരമൊരു അധികാരവ്യവസ്ഥ പൗരരുടെ മൗനത്തെ സമ്മതപത്രമായും ഭയത്തെ അച്ചടക്കമായും അവകാശനിഷേധത്തെ ഭരണപരിഷ്കാരമായും പുനർനാമകരണം ചെയ്യുന്നു. ജന്തർ മന്തറിൽ ഉയരുന്ന പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ ജനാധിപത്യ ഉള്ളടക്കത്തെ അടിച്ചമർത്തി, ആ സമരഭൂമിയെ തന്നെ നിരോധിച്ചു കളയുന്ന ഭീകരാന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുകയാണ് മോദി ഭരണകൂടം. അതായത്, ഭരണഘടനയുടെ ഉറപ്പുകൾക്ക് വിരുദ്ധമായി അതിന്റെ ഭാഷയും സ്ഥാപനങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചുതന്നെ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ജീവശ്വാസത്തെ ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ 2026 ഒക്ടോബർ 10 മുതൽ ജന്തർ മന്തറിലും ദൽഹിയുടെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും ഉയർന്ന പ്രതിഷേധങ്ങളെ എസ്.ഐ.ആറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയമായി ചുരുക്കിക്കാണാനാവില്ല, കാരണം, അവയുടെ അടിത്തട്ടിലുള്ളത് ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ തന്നെ നിർണയിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങളാണ്:
ആരാണ് പൗരൻ?
ആർക്കാണ് രാഷ്ട്രീയമായി ദൃശ്യമാകാൻ അവകാശമുള്ളത്?
ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ആരാണ് യോഗ്യർ?

വോട്ടർപട്ടികയിലെ ക്രമക്കേടുകൾ തിരുത്തുന്നതിനും അർഹരുടെ പേരുകൾ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും വേണ്ടിയുള്ള നടപടികൾ ജനാധിപത്യപരമായി ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ അത്തരം നടപടികൾക്കിടയിൽ അർഹർക്ക് വോട്ടവകാശം നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കുക എന്നതും അത്രതന്നെ നിർണായകമാണ്. എസ്.ഐ.ആറിനെതിരെ ഉയർന്ന പ്രതിഷേധങ്ങളും മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ ഗ്യാനേഷ് കുമാറിന്റെ ഏകപക്ഷീയ നടപടികൾക്കെതിരായ വിമർശനങ്ങളും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയയുടെ സുതാര്യത, ഭരണഘടനാസ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം, പൗരാവകാശ സംരക്ഷണം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഗൗരവകരമായ സംവാദത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അർഹരായ ഒരാൾക്കുപോലും തങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയാവകാശം തെളിയിക്കാൻ കഴിയാത്തവിധം ഭരണനടപടികൾ സങ്കീർണമാകുന്നുവെങ്കിൽ അതിനെ സാങ്കേതിക പിഴവായി തള്ളിക്കളയാനാവില്ല.

വോട്ടർപട്ടികയ്ക്കപ്പുറം:
പൗരത്വത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയഭൂപടം

വോട്ടവകാശം എന്നത് ചരിത്രത്തിൽനിന്നും സാമൂഹികസമരങ്ങളിൽനിന്നും ഭരണഘടനാപരമായ ഇടപെടലുകളിൽനിന്നും രൂപപ്പെട്ട പൗരരുടെ രാഷ്ട്രീയസാന്നിധ്യത്തിന്റെ അടയാളമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ വോട്ടർപട്ടികയിൽനിന്ന് ഒരു പേര് ഒഴിവാക്കപ്പെടുമ്പോൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നത് ഒരു വരിയോ ഒരു സംഖ്യയോ മാത്രമല്ല, ഭരണകൂടത്തിന്റെ തീരുമാനങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കാനുള്ള ഒരു മനുഷ്യന്റെ അവസരവും തന്റെ ജീവിതത്തെ നിർണയിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പങ്കാളിയാകാനുള്ള അവകാശവുമാണ്.

രേഖകളുടെ അഭാവം, കുടിയേറ്റത്തിന്റെ അനിശ്ചിതത്വം, ദാരിദ്ര്യം, ഭരണപരമായ പിഴവുകൾ, വിവരങ്ങളിലെ പൊരുത്തക്കേടുകൾ എന്നിവ കാരണം സാധാരണക്കാർക്ക് തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ തെളിയിക്കാൻ പ്രയാസമുണ്ടാകുമ്പോൾ, ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ സൗകര്യത്തിനുവേണ്ടി പൗരരുടെ ജീവിതം ചുരുക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ആദിവാസികൾ, ദലിതർ, ദരിദ്രർ, കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളികൾ, ഭവനരഹിതർ, വയോധികർ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങൾക്ക് രേഖകൾ ശേഖരിക്കാനും തിരുത്തലുകൾ ആവശ്യപ്പെടാനും ഭരണകൂടനടപടിക്രമങ്ങളെ നേരിടാനും അധികമായ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ തടസ്സങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവരാം.

ഇവിടെയാണ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സാങ്കേതിക ഭാഷയും സാമൂഹികനീതിയുടെ യാഥാർഥ്യവും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യം തുറന്നുകാട്ടപ്പെടുന്നത്. എല്ലാവർക്കും ഒരേനിയമം ബാധകമാണെന്ന് പറയുന്നത് മാത്രം മതിയാകില്ല, ആ നിയമം ഉപയോഗിക്കാനുള്ള അവസരങ്ങളും എല്ലാവർക്കും പ്രായോഗികമായി ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നുകൂടി പരിശോധിക്കണം. ഒരു ദരിദ്രന് തന്റെ പൗരത്വം തെളിയിക്കാൻ ദിവസങ്ങളോളം ഓഫീസുകൾ കയറിയിറങ്ങേണ്ടിവരുമ്പോൾ, ഒരു കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളിക്ക് രേഖകളിലെ പൊരുത്തക്കേടുകൾ പരിഹരിക്കാൻ കഴിയാതെ വരുമ്പോൾ, ഒരു ആദിവാസി കുടുംബത്തിന് ഔദ്യോഗിക രേഖകളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം തന്നെ പരിമിതമായിരിക്കുമ്പോൾ, ഭരണപരമായ നിഷ്പക്ഷതയെക്കുറിച്ചുള്ള അവകാശവാദങ്ങൾ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ കഠിനമായ പരിശോധനയെ നേരിടേണ്ടിവരും.

അതിനാൽ SIR സംബന്ധിച്ച ചർച്ചയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം, പേരുകൾ പട്ടികയിൽനിന്ന് നീക്കിയോ എന്നതിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല; അർഹരായ വോട്ടർമാരെ തിരിച്ചറിയുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ എത്രത്തോളം സുതാര്യമാണ്, ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടവർക്ക് പരാതി നൽകാനും അപ്പീൽ ചെയ്യാനും മതിയായ അവസരങ്ങളുണ്ടോ, ഭരണപരമായ പിഴവുകൾ തിരുത്താനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ആരാണ് ഏറ്റെടുക്കുന്നത് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കപ്പെടണം.

തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ ഒരു ഭരണകൂടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ താൽപര്യങ്ങൾക്ക് കീഴ്പ്പെടാത്ത സ്വതന്ത്ര ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനമായി പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയും ഈ സാഹചര്യത്തിൽ കൂടുതൽ പ്രസക്തമാകുന്നു. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയയിലുള്ള വിശ്വാസം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാണ്. ആ വിശ്വാസം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് വിമർശനങ്ങളെ നിഷേധിക്കുന്നതിലൂടെയല്ല, മറിച്ച് ആരോപണങ്ങൾ ഉയരുമ്പോൾ സുതാര്യമായ വിശദീകരണങ്ങളും വിശ്വാസ്യതയുള്ള പരിശോധനകളും ഉറപ്പാക്കുന്നതിലൂടെയാണ്. വോട്ടവകാശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾ ഉന്നയിക്കുന്നവരെ രാഷ്ട്രീയപ്രേരിതരെന്നു മുദ്രകുത്തുന്നതിനു പകരം അവരുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് വസ്തുതാപരമായ മറുപടി നൽകുകയാണ് ഒരു ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം.

ജന്തർ മന്തർ:
തെരുവിൽ ഉയരുന്ന ഭരണഘടന

ജന്തർ മന്തറിലെ പ്രതിഷേധങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാരവും പൗരരുടെ അവകാശവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ്. ഒക്ടോബർ ആദ്യവാരത്തിലും പത്തിനുശേഷവും എസ്.ഐ.ആറിനെതിരെയും മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണറുടെ രാജി ആവശ്യപ്പെട്ടും നടന്ന പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ വിദ്യാർഥികളും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകരും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകരും പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി പേർ പങ്കെടുത്തു, പൊലീസ് നിരവധി പേരെ കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തു, പ്രതിഷേധക്കാരെ തടയാൻ ബാരിക്കേഡുകൾ സ്ഥാപിച്ചു, ഗതാഗതനിയന്ത്രണങ്ങളും കസ്റ്റഡി നടപടികളും സ്വീകരിച്ചു. സമാധാനപരമായ പ്രതിഷേധത്തിനുള്ള അവകാശവും പൊതുസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാനുള്ള ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഇവിടെ നിർണായക ചോദ്യമായി ഉയരുന്നു.

തെരുവിൽ സമാധാനപരമായി പ്രതിഷേധിക്കുന്നവരെ കസ്റ്റഡിയിലെടുക്കുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടാകുമ്പോൾ, അധികാരം നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ജനക്കൂട്ടത്തിന്റെ സഞ്ചാര അവകാശത്തെ മാത്രമല്ല, പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ ആരുടെ ശബ്ദം കേൾക്കണം എന്നതിനെക്കൂടിയാണ്. പ്രതിഷേധം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അലങ്കാരമല്ല. ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ ജനങ്ങളിൽനിന്ന് അകന്നുപോകുമ്പോൾ അവയെ വീണ്ടും ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്ക് വിളിച്ചുവരുത്തുന്ന രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലാണ്. ഭരണകൂടത്തിന് പൊതുസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാനുള്ള അധികാരമുണ്ടെങ്കിലും, ആ അധികാരം വിമർശനങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിനുള്ള ഉപകരണമായി മാറരുത്. നിയന്ത്രണങ്ങൾ നിയമാനുസൃതവും അനുപാതികവുമായിരിക്കണം, കസ്റ്റഡിയിലെടുക്കുന്ന നടപടികൾക്ക് നിയമപരമായ അടിത്തറയുണ്ടായിരിക്കണം, മാധ്യമപ്രവർത്തകർക്ക് അവരുടെ ജോലി നിർവഹിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കപ്പെടണം.

ജന്തർ മന്തറിന്റെ പ്രാധാന്യം അവിടെ ഉയരുന്ന മുദ്രാവാക്യങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളുടെ തൊട്ടടുത്തുനിന്ന് അധികാരത്തോടുതന്നെ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ സാധാരണ മനുഷ്യർ സൃഷ്ടിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ ഇടമാണത്. ഭരണകൂടത്തിന് കേൾക്കാനിഷ്ടമില്ലാത്ത ശബ്ദങ്ങൾ അവിടെ ഉയരുമ്പോൾ, തെരുവ് ഒരു പൊതുയോഗസ്ഥലത്തിൽനിന്ന് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പരീക്ഷണശാലയായി മാറുന്നു. അവിടെ ചോദിക്കപ്പെടുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ അസുഖകരമായിരിക്കാം, ആവശ്യങ്ങൾ സർക്കാരിന് അംഗീകരിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതായിരിക്കാം, വിമർശനങ്ങൾ ഭരണകൂടത്തിന്റെ പ്രതിച്ഛായയെ ബാധിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ മൂല്യം നിർണയിക്കുന്നത് അധികാരത്തിന് എത്രത്തോളം സൗകര്യമുണ്ട് എന്നതിലല്ല, അധികാരത്തോട് വിയോജിക്കുന്നവർക്ക് എത്രത്തോളം സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട് എന്നതുകൊണ്ടാണ്.

വിയോജിപ്പിന്റെ ശബ്ദവും
അധികാരത്തിന്റെ വിറയലും

പ്രതികരിക്കുന്ന എഴുത്തുകാർക്കും സാമൂഹിക–സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകർക്കും നേരെ ഭീഷണിയുടെ സ്വരമുയരുന്ന കാലമാണിത്. ചോദ്യം ചോദിക്കുന്ന വാക്കുകളെ ശത്രുതയുടെ തെളിവായും അധികാരത്തെ വിമർശിക്കുന്ന എഴുത്തിനെ ദേശവിരുദ്ധതയുടെ പ്രഖ്യാപനമായും വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്, സമൂഹത്തിന്റെ വിമർശനശേഷിയ്ക്കുമേലുള്ള ആക്രമണമാണ്. മൂർച്ചയുള്ള വാക്കുകളെ അവർ ഭയക്കുന്നു എന്നത് വാക്കുകൾക്ക് സ്വതവേ അജയ്യമായ ശക്തിയുണ്ടെന്ന ലളിതമായ അവകാശവാദമല്ല.മറിച്ച്, അധികാരം സ്വന്തം തീരുമാനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിമർശനങ്ങളെ സഹിക്കാനാകാത്തവിധം അസ്വസ്ഥമാകുമ്പോൾ, എഴുത്തും കലയും ചോദ്യങ്ങളും പൊതുജനബോധത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളായി മാറുന്നു എന്ന തിരിച്ചറിവാണ്. ഒരു കവിത ഭരണകൂടത്തെ അട്ടിമറിക്കണമെന്നില്ല, ഒരു ലേഖനം ഒരു നിയമം ഉടൻ മാറ്റണമെന്നില്ല, ഒരു പ്രസംഗം ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ ഫലം നിർണയിക്കണമെന്നില്ല. എങ്കിലും അധികാരം സ്വാഭാവികമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച കാര്യങ്ങളെ മനുഷ്യർ വീണ്ടും സംശയത്തോടെ നോക്കാൻ തുടങ്ങുന്ന നിമിഷം, അതിന്റെ ആശയപരമായ ഏകാധിപത്യത്തിൽ വിള്ളലുകൾ രൂപപ്പെടുന്നു.

ദുർബലരായ മനുഷ്യർ വളഞ്ഞാക്രമിക്കപ്പെടുകയും നിശ്ശബ്ദരാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അവരുടെ സാമൂഹിക അരക്ഷിതാവസ്ഥ മുതലെടുത്ത് അവരെ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽനിന്ന് മാറ്റിനിർത്തുമ്പോൾ, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വേദി എല്ലാവർക്കും തുറന്നിരിക്കുന്നുവെന്ന പ്രഖ്യാപനം അർഥശൂന്യമാകുന്നു. ഇവിടെ ദുർബലത എന്നത് മനുഷ്യരുടെ സ്വഭാവപരമായ കുറവല്ല; സാമ്പത്തികമായ ആശ്രിതത്വം, ജാതിപരമായ വിവേചനം, മതപരമായ ന്യൂനപക്ഷസ്ഥാനം, ലിംഗപരമായ അടിച്ചമർത്തൽ, ഭരണകൂടത്തിനെതിരെ ശബ്ദമുയർത്തുമ്പോൾ നേരിടേണ്ടിവരുന്ന ഭീഷണികൾ എന്നിവ ചേർന്ന് സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാമൂഹികാവസ്ഥയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആരാണ് സംസാരിക്കാൻ കഴിയുന്നത്, ആരാണ് സംസാരിച്ചതിന്റെ പേരിൽ വില നൽകേണ്ടിവരുന്നത്, ആരുടെ വേദനയാണ് പൊതുചർച്ചയിൽ ഇടം നേടുന്നത് എന്ന ചോദ്യങ്ങൾ അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ചർച്ചയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കാനാവില്ല.

ശബ്ദമുയർത്തുന്നവരെ തുറുങ്കിലടയ്ക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ അറസ്റ്റുകളെയും നിയമപരമായ ഒരേ വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുത്തി വിലയിരുത്തുന്നതിനു പകരം ഓരോ കേസിന്റെയും വസ്തുതകളും നടപടിക്രമങ്ങളും പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. എന്നാൽ അതോടൊപ്പം, കുറ്റം തെളിയിക്കപ്പെടുന്നതിനു മുമ്പുള്ള ദീർഘകാല തടങ്കൽ, വിചാരണയിലെ കാലതാമസം, ജാമ്യം ലഭിക്കുന്നതിലെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ, രാഷ്ട്രീയവിയോജിപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഉയരുന്ന നിയമപ്രയോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾ എന്നിവയും പൊതുചർച്ചയ്ക്ക് വിധേയമാകണം. നിയമം കുറ്റകൃത്യങ്ങളെ നേരിടാനുള്ള സംവിധാനമാണ്. ഭരണകൂടത്തിന് അസൗകര്യമുണ്ടാക്കുന്ന അഭിപ്രായങ്ങളെ ശിക്ഷിക്കാനുള്ള ഉപകരണമല്ല.

ഗൗരി ലങ്കേഷ് മുതൽ ഭീമ കൊറേഗാവ്
വരെയുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ

ഗൗരി ലങ്കേഷിന്റെ കൊലപാതകം ഇന്ത്യൻ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും മാധ്യമപ്രവർത്തകരുടെ സുരക്ഷയെയും കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിൽ മായാത്ത അടയാളമായി തുടരുന്നു. 2017 സെപ്റ്റംബർ 5-ന് കൊല്ലപ്പെട്ട ഗൗരി ലങ്കേഷ് അധികാരത്തെയും വർഗീയ രാഷ്ട്രീയത്തെയും സാമൂഹിക അനീതികളെയും വിമർശിച്ചിരുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തകയായിരുന്നു. അവരുടെ കൊലപാതകം ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവൻ കവർന്ന കുറ്റകൃത്യം മാത്രമല്ല, വിമർശനാത്മകമായ ശബ്ദങ്ങൾ നേരിടുന്ന അപകടങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിശാലമായ ചോദ്യങ്ങളും ഉയർത്തി. വിയോജിപ്പുകൾക്ക് മറുപടി പറയുന്നതിനുപകരം അവയെ ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ സമൂഹത്തിൽ ഭയം സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം കൊല്ലപ്പെടുന്ന വ്യക്തിയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അടുത്തതായി എഴുതാൻ പോകുന്ന എഴുത്തുകാരനും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ പോകുന്ന മാധ്യമപ്രവർത്തകനും പൊതുവേദിയിൽ സംസാരിക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്ന പ്രവർത്തകനും ആ ഭയത്തിന്റെ തെളിവാണ്.

ഭീമ കൊറേഗാവ് കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അറസ്റ്റിലായ അരുൺ ഫെറെയ്റ, സുധ ഭരദ്വാജ്, വരവരറാവു, ഗൗതം നവ്‌ലഖ, മഹേഷ് റൗത്, സുരേന്ദ്ര ഗാഡ്ലിംഗ്, സുധീർ ധവാലെ തുടങ്ങിയവരുടെ പേരുകൾ പൗരസ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിൽ ആവർത്തിച്ച് ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇവരുടെ കേസുകളുടെ നിയമപരമായ നില ഒരുപോലെയല്ല. ചിലർക്ക് വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിൽ ജാമ്യം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്, ചിലരുടെ കേസുകളിൽ നിയമനടപടി തുടരുന്നു, ഓരോ വ്യക്തിയുടെയും സ്ഥിതി അതത് കോടതി ഉത്തരവുകളുടെയും കേസിന്റെ നിലവിലെ ഘട്ടത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രത്യേകം വിലയിരുത്തേണ്ടതാണ്.

ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ മായ്ച്ചുകളഞ്ഞ് എല്ലാവരെയും ഒരേ നിലയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. അതേസമയം, ഭീമ കൊറേഗാവ് കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദീർഘകാല തടങ്കലും വിചാരണയിലെ കാലതാമസവും നിയമപ്രയോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുചോദ്യങ്ങളും പൗരസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ വിശാലമായ ചർച്ചയിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കാനും കഴിയില്ല.

ഈ കേസിൽ ആരോപണവിധേയരായ എല്ലാവരെയും മുൻകൂട്ടി കുറ്റവിമുക്തരായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതും അവരുടെ മേൽ ചുമത്തപ്പെട്ട എല്ലാ ആരോപണങ്ങളും തെളിയിക്കപ്പെട്ട സത്യങ്ങളായി കണക്കാക്കുന്നതും നീതിയുടെ അടിസ്ഥാനതത്വങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമാണ്. എന്നാൽ, ആരോപണങ്ങളുടെ പേരിൽ ദീർഘകാലം സ്വാതന്ത്ര്യം നിഷേധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ന്യായമായ വിചാരണയ്ക്കും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുള്ള അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യം ചോദിക്കാതിരിക്കുന്നതും ജനാധിപത്യപരമല്ല. ഫാദർ സ്റ്റാൻ സ്വാമിയുടെ മരണം ഈ ചർച്ചയ്ക്ക് കൂടുതൽ വേദനാജനകമായ മാനുഷികമാനം നൽകുന്നു. ഭീമ കൊറേഗാവ് കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് തടങ്കലിൽ കഴിയവെ 2021 ജൂലൈ 5-ന് മരിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാനകാലം, ആരോഗ്യപരമായ ആവശ്യങ്ങൾ, ജാമ്യം, തടങ്കലിലെ മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകളെ ദേശീയതലത്തിൽ ശക്തമാക്കി. ഒരു വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയനിലപാടുകളോടോ ആശയങ്ങളോടോ യോജിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നത് അവരുടെ അടിസ്ഥാന മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യത്തിന്റെ മാനദണ്ഡമാകരുത്.

ജനാധിപത്യത്തിൽ നീതിന്യായസംവിധാനത്തെ വിലയിരുത്തേണ്ടത് ആരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു എന്നതുകൊണ്ടുമാത്രമല്ല. അറസ്റ്റിലായവരുടെ അവകാശങ്ങൾ എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, വിചാരണ എത്രത്തോളം നീതിപൂർവമായി നടന്നു, നിയമം എല്ലാ വ്യക്തികൾക്കും ഒരേ മാനദണ്ഡത്തിൽ പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടോ എന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്. അധികാരത്തിന്റെ ശക്തി മനുഷ്യരെ തടവിലാക്കാനുള്ള ശേഷിയിൽ മാത്രം അളക്കപ്പെടുന്നില്ല. നിയമത്തിന്റെ നിയന്ത്രണങ്ങൾക്കുള്ളിൽ സ്വന്തം അധികാരം വിനിയോഗിക്കാനുള്ള ശേഷിയിലും അതിന്റെ വിശ്വാസ്യത നിലനിൽക്കുന്നു.

ദേശവിരുദ്ധതയുടെ മുദ്രയും
ദേശീയതയുടെ രാഷ്ട്രീയവും

“ദേശവിരുദ്ധൻ” എന്ന മുദ്ര ഒരു വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയവാദത്തെ മറികടന്ന് അവരുടെ പൗരത്വത്തെയും സാമൂഹിക അംഗീകാരത്തെയും ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള ആയുധമായി മാറുമ്പോൾ, പൊതുചർച്ചയുടെ സ്വഭാവം തന്നെ മാറുന്നു. ഒരു നയത്തെ വിമർശിക്കുന്നതും രാജ്യത്തെ വെറുക്കുന്നതും ഒരേ കാര്യമല്ല; സർക്കാരിന്റെ തീരുമാനങ്ങളോട് വിയോജിക്കുന്നതും ഭരണഘടനയെ നിരാകരിക്കുന്നതും തമ്മിൽ അടിസ്ഥാനപരമായ വ്യത്യാസമുണ്ട്. എന്നിട്ടും ഈ വ്യത്യാസങ്ങളെ മായ്ച്ചുകളയുന്ന രാഷ്ട്രീയഭാഷ വ്യാപകമാകുമ്പോൾ, വിമർശകരുടെ വാദത്തിന് മറുപടി പറയുന്നതിനുപകരം വിമർശകരുടെ വിശ്വാസ്യതയെ ആക്രമിക്കുന്ന രീതിയാണ് ശക്തിപ്പെടുന്നത്.

‘‘ഇന്ത്യയിലെ ‘ദേശവിരുദ്ധ’രുടെ പട്ടികയിൽ മുൻപന്തിയിൽ തന്നെയാണ് എന്റെ സ്ഥാനം” എന്ന് തുടങ്ങുന്ന അരുന്ധതി റോയിയുടെ ഉദ്ധരണി ഈ രാഷ്ട്രീയവൈരുധ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ശക്തമായ വിമർശനമാണ്. ഭരണകൂടത്തിന്റെ തീരുമാനങ്ങളോട് യോജിക്കാത്തവരെ രാജ്യത്തിന്റെ ശത്രുക്കളായി ചിത്രീകരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, രാജ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിമർശനാത്മകമായ സ്നേഹത്തിനും ജനാധിപത്യപരമായ വിയോജിപ്പിനും എവിടെയാണ് ഇടം?

ദേശസ്നേഹം എന്നത് സർക്കാരിന്റെ എല്ലാ തീരുമാനങ്ങളോടും യോജിക്കുന്നതല്ല. രാജ്യത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി അതിലെ അനീതികളെയും വിവേചനങ്ങളെയും അധികാരദുരുപയോഗങ്ങളെയും ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ഒരാൾക്ക് കഴിയണം. രാജ്യവും ഭരണകൂടവും ഒരേ കാര്യമല്ല. സർക്കാരുകൾ മാറാം, നയങ്ങൾ മാറാം, രാഷ്ട്രീയ ഭൂരിപക്ഷങ്ങൾ മാറാം, എന്നാൽ ജനങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങളും ഭരണഘടനാപരമായ മൂല്യങ്ങളും സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. ജനാധിപത്യത്തിൽ വിമർശനം രാജ്യദ്രോഹത്തിന്റെ തെളിവല്ല. അത് പലപ്പോഴും ഭരണകൂടം ജനങ്ങളോടുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം നിറവേറ്റുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കുന്ന പൗരരുടെ മാർഗമാണ്.

ദേശീയതയുടെ പേരിൽ മതപരമോ സാംസ്കാരികമോ ആയ തിരിച്ചറിയലിനെ രാജ്യത്തിന്റെ ഏക ഔദ്യോഗിക സ്വഭാവമായി ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്ന പ്രവണതകൾ ശക്തിപ്പെടുമ്പോൾ, വൈവിധ്യമാർന്ന ജീവിതരീതികളും ഭാഷകളും വിശ്വാസങ്ങളും ചരിത്രങ്ങളും സംശയത്തിന്റെ പരിധിയിലേക്ക് തള്ളപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തെ വിമർശിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി ഈ ആശയപരമായ പ്രശ്നത്തെ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ഹിന്ദുമതവിശ്വാസികളെയാകെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവണതയുമായി തുല്യപ്പെടുത്താതിരിക്കേണ്ടതും നിർണായകമാണ്; വിമർശനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു മതത്തിലെ സാധാരണ മനുഷ്യരല്ല, മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിനെ രാഷ്ട്രീയാധികാരത്തിന്റെയും പൗരാവകാശങ്ങളുടെ അസമമായ വിതരണത്തിന്റെയും ഉപാധിയാക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയപ്രക്രിയകളാണ്.

ഗ്രാംഷിയും അധീശത്വത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും

ഇറ്റാലിയൻ മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തകനായ അന്റോണിയോ ഗ്രാംഷിയുടെ ‘Hegemony’ എന്ന ആശയം ഈ രാഷ്ട്രീയപ്രക്രിയയെ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. അധികാരം നിയമങ്ങളിലൂടെയും പൊലീസ് സംവിധാനത്തിലൂടെയും ഭരണകൂടത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെയും മാത്രമല്ല നിലനിൽക്കുന്നത്. സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെയും ചില ആശയങ്ങളെ സ്വാഭാവികവും ചോദ്യം ചെയ്യാനാവാത്തതുമായ സത്യങ്ങളായി അംഗീകരിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെയും അത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഒരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ കാഴ്ചപ്പാട് സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുബോധമായി മാറുമ്പോൾ, അതിനെ നിലനിർത്തുന്ന അധികാരബന്ധങ്ങൾ പലപ്പോഴും ദൃശ്യമല്ലാതാകുന്നു. അപ്പോൾ മനുഷ്യർ തങ്ങളുടെ മേൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന നിയന്ത്രണങ്ങളെ അധികാരത്തിന്റെ ഇടപെടലായി തിരിച്ചറിയാതെ സ്വാഭാവികമായ സാമൂഹികക്രമമായി സ്വീകരിക്കാൻ തുടങ്ങാം.

ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിൽ ദേശീയതയെക്കുറിച്ചുള്ള നിർവചനങ്ങൾ, മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകൾ, ജാതിവ്യവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ധാരണകൾ, പ്രതിഷേധങ്ങളോടുള്ള പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ സമീപനങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഈ ആശയത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ പരിശോധിക്കാവുന്നതാണ്. ഭരണകൂടത്തെ വിമർശിക്കുന്നവരെ രാജ്യവിരുദ്ധരായി ചിത്രീകരിക്കുന്നതും, ചില വിഭാഗങ്ങളുടെ വേദനയെ പൊതുചർച്ചയ്ക്ക് അർഹമല്ലാത്തതായി മാറ്റുന്നതും, അസമത്വങ്ങളെ ചരിത്രപരമായ അനീതിയുടെ ഫലമായി കാണുന്നതിനുപകരം സ്വാഭാവികമായ സാമൂഹികക്രമമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതും പൊതുബോധത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ഗ്രാംഷിയുടെ ചിന്തകൾ അധികാരം എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നതിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല. അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള സാധ്യതകളെയും മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസം, സാഹിത്യം, മാധ്യമങ്ങൾ, സാമൂഹിക പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ എന്നിവ പൊതുബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഇടങ്ങളാണ്. അതിനാൽ ജനാധിപത്യത്തെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പോരാട്ടം നിയമപരമായ ഇടപെടലുകളിലും തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അധികാരത്തെ സ്വാഭാവികമാക്കുന്ന ആശയങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും സാമൂഹികനീതിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ബദൽ പൊതുബോധം രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്.

ഇവിടെ എഴുത്തുകാരുടെയും കലാകാരരുടെയും സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകരുടെയും പങ്ക് നിർണായകമാണ്. അവർ അധികാരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയിൽ ഇടം നേടാത്ത അനുഭവങ്ങളെ പൊതുമണ്ഡലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. ചരിത്രത്തിന്റെ അരികുകളിലേക്ക് മാറ്റിനിർത്തപ്പെട്ടവരുടെ ഓർമ്മകളെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ പൊതുബോധം എന്ന് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ആശയങ്ങൾ യഥാർഥത്തിൽ ആരുടെ താൽപര്യങ്ങളെയാണ് സംരക്ഷിക്കുന്നതെന്ന് ചോദിക്കുന്നു. മൂർച്ചയുള്ള എഴുത്തിനെ ഭയപ്പെടുന്ന അധികാരം അതിന്റെ ഭാഷയെ മാത്രം ഭയപ്പെടുന്നില്ല. ആ ഭാഷ ജനങ്ങളിൽ സൃഷ്ടിക്കാവുന്ന സംശയത്തെയും ചിന്തയെയും കൂട്ടായ രാഷ്ട്രീയബോധത്തെയുമാണ് ഭയപ്പെടുന്നത്.

അംബേദ്കർ:
രാഷ്ട്രീയ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ
സാമൂഹിക അടിത്തറ

ഭരണഘടനാപരമായി തുല്യാവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പുനൽകപ്പെട്ടാലും, സമൂഹത്തിൽ ജാതി- വർഗ- ലിംഗ അസമത്വങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുവെങ്കിൽ ആ തുല്യത അപൂർണമാകുമെന്ന ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കറുടെ രാഷ്ട്രീയചിന്ത പ്രസക്തമായ സന്ദർഭമാണിത്. രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിൽ ഒരാൾക്ക് തുല്യമായ വോട്ടവകാശമുണ്ടാകാം; എന്നാൽ സാമൂഹികജീവിതത്തിൽ അവരുടെ ജാതി, തൊഴിൽ, മാന്യത, വിദ്യാഭ്യാസം, സുരക്ഷ, പൊതുസ്ഥലങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം എന്നിവയെ നിർണയിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, രാഷ്ട്രീയസമത്വത്തിന്റെ വാഗ്ദാനം ദൈനംദിനജീവിതത്തിൽ പൂർണമാകുന്നില്ല.

അംബേദ്കറുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ജനാധിപത്യം ഭരണഘടനയുടെ പേജുകളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന നിയമക്രമം മാത്രമല്ല. സ്വാതന്ത്ര്യം, സമത്വം, സാഹോദര്യം എന്നിവ സാമൂഹികബന്ധങ്ങളിൽ യാഥാർഥ്യമാകേണ്ട ജീവിതരീതിയാണ്. ജാതിയുടെ പേരിൽ മനുഷ്യർ വേർതിരിക്കപ്പെടുകയും, ദലിതരുടെയും ആദിവാസികളുടെയും അവകാശങ്ങൾ നിഷേധിക്കപ്പെടുകയും, സ്ത്രീകളുടെ ശരീരത്തിനും ജീവിതത്തിനും മേൽ പിതൃമേധാവിത്വപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നിടത്ത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സ്ഥാപനപരമായ നിലനിൽപ്പ് മാത്രം മതിയാകില്ല. അവകാശങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ കഴിയാത്തവർക്കുവേണ്ടി സ്ഥാപനങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതുകൂടി പരിശോധിക്കണം.

ഗ്രാംഷി അധികാരം പൊതുബോധത്തിലൂടെ സമ്മതം നിർമ്മിക്കുന്ന രീതികളെ വിശദീകരിക്കുമ്പോൾ, അംബേദ്കർ ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ സാമൂഹികഘടനയെയും അതിന്റെ മനുഷ്യവിരുദ്ധമായ ഫലങ്ങളെയും നേരിട്ട് ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇരുവരുടെയും ആശയങ്ങളെ കൂട്ടിവായിക്കുമ്പോൾ, രാഷ്ട്രീയാധികാരം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതോടൊപ്പം അതിനെ ന്യായീകരിക്കുന്ന സാമൂഹികധാരണകൾ എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുന്നു എന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയും. വോട്ടർപട്ടികയിൽ ഒരു പേര് നിലനിർത്തുന്നതുപോലെതന്നെ, സമൂഹത്തിൽ ഒരാളുടെ മാന്യതയും രാഷ്ട്രീയശബ്ദവും നിലനിർത്തേണ്ടതുണ്ട്. കാരണം, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അർഥം വോട്ടെടുപ്പിൽ പങ്കെടുക്കാനുള്ള അവകാശത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല, തുല്യനിലയിൽ പൊതുജീവിതത്തിൽ പങ്കാളിയാകാനുള്ള അവസരത്തിലും അത് നിലനിൽക്കുന്നു.

ഇടതുപക്ഷവും വിമോചനത്തിന്റെ
ബഹുതല രാഷ്ട്രീയവും

ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന് ഈ സാഹചര്യത്തിൽ നിർണായക ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്. സാമ്പത്തിക ചൂഷണത്തെയും വർഗപരമായ അസമത്വങ്ങളെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് അതിന്റെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തനമാണെങ്കിലും, ഇന്ത്യൻ സമൂഹത്തിൽ വർഗത്തെ ജാതിയിൽനിന്നും ലിംഗത്തിൽനിന്നും മതപരമായ അധികാരബന്ധങ്ങളിൽനിന്നും വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കാനാവില്ല. ഒരേ തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന രണ്ട് മനുഷ്യരുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ അവരുടെ ജാതി, ലിംഗം, മതം, സാമൂഹികപശ്ചാത്തലം എന്നിവയനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തമാകാം; അതിനാൽ ചൂഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശകലനം ഈ വ്യത്യാസങ്ങളെ മറച്ചുവയ്ക്കാതെ അവ തമ്മിൽ എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെടുന്നു എന്ന് പരിശോധിക്കണം.

SIR വിരുദ്ധ പ്രതിഷേധങ്ങൾ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയയുടെ വിശ്വാസ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നതിനൊപ്പം, വോട്ടവകാശം നഷ്ടപ്പെടാനുള്ള സാധ്യത ഏറ്റവും കൂടുതൽ ബാധിക്കാവുന്ന സാമൂഹികവിഭാഗങ്ങളെക്കുറിച്ചും ചിന്തിക്കാൻ ഇടയാക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ വിഭാഗങ്ങളുടെ പേരുകൾ രാഷ്ട്രീയ പ്രസംഗങ്ങളിൽ ആവർത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം അവരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കപ്പെടില്ല. അവരുടെ അനുഭവങ്ങൾ കേൾക്കാനും രേഖാപരമായ തടസ്സങ്ങൾ പരിഹരിക്കാനും നിയമസഹായം ഉറപ്പാക്കാനും ഭരണകൂടത്തോട് ഉത്തരവാദിത്തം ആവശ്യപ്പെടാനും കഴിയുന്ന രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളാണ് ആവശ്യം.

ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരവാദിത്തം ഭരണകൂടത്തെ വിമർശിക്കുന്നതിൽ മാത്രം അവസാനിക്കുന്നില്ല. ജനാധിപത്യാവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്ന പോരാട്ടങ്ങളിൽ ജാതിവിരുദ്ധവും ഫെമിനിസ്റ്റുമായ സാമൂഹികനീതിയുടെ കാഴ്ചപ്പാടുകൾക്ക് ഇടം നൽകുന്നതിലും അത് നിലനിൽക്കുന്നു. ദലിത് സ്ത്രീകളുടെ അനുഭവങ്ങളെ പൊതുവായ സ്ത്രീപ്രശ്നങ്ങളുടെ അടിക്കുറിപ്പാക്കി ചുരുക്കാനാവില്ല. ആദിവാസികളുടെ ഭൂമി, പൗരത്വം, ഉപജീവനം എന്നിവയെ വികസനത്തിന്റെ പേരിൽ നടക്കുന്ന ഭരണപരമായ തീരുമാനങ്ങളിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കാനാവില്ല. തൊഴിലാളികളുടെ സാമ്പത്തിക അവകാശങ്ങളെ അവരുടെ രാഷ്ട്രീയശബ്ദം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കാനും കഴിയില്ല. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണം ഈ വ്യത്യസ്തമായ സമരങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയബോധം ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

അതേസമയം, ഏതൊരു രാഷ്ട്രീയസംഘടനയും സ്വയം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഏക പ്രതിനിധിയാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം അതിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വിമർശനാതീതമാകുന്നില്ല. ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പേരിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംഘടനകളും സ്വന്തം ആഭ്യന്തര അധികാരബന്ധങ്ങൾ, ജാതിപരമായ മുൻവിധികൾ, ലിംഗപരമായ അസമത്വങ്ങൾ, വിമർശനങ്ങളോടുള്ള സമീപനം എന്നിവ പരിശോധിക്കണം. അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള രാഷ്ട്രീയത്തിന് സ്വന്തം അധികാരത്തെയും ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള ധൈര്യം ഉണ്ടായിരിക്കണം.

വോട്ടവകാശത്തിന്റെ സംരക്ഷണവും
ജനാധിപത്യ സമരവും

വോട്ടർപട്ടികയുടെ വിശ്വാസ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ, പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശം, മാധ്യമപ്രവർത്തകരുടെ സുരക്ഷ, എഴുത്തുകാരുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം, സാമൂഹികപ്രവർത്തകരുടെ അവകാശങ്ങൾ, ദലിതരുടെയും ആദിവാസികളുടെയും രാഷ്ട്രീയസാന്നിധ്യം എന്നിവയെല്ലാം പരസ്പരം ബന്ധമില്ലാത്ത വിഷയങ്ങളല്ല. അധികാരത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പൗരർക്ക് കഴിയുന്നുണ്ടോ, അവരുടെ ശബ്ദങ്ങൾ പൊതുമണ്ഡലത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടോ, നിയമം എല്ലാവർക്കും ഒരേ രീതിയിൽ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ എന്ന വലിയ ചോദ്യത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത മുഖങ്ങളാണ് അവ. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പൗരരുടെ രാഷ്ട്രീയാവകാശത്തെ ഭരണപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾക്കുമുന്നിൽ എത്രത്തോളം സംരക്ഷിക്കാനാകുന്നു എന്നതിന്റെ പരീക്ഷണമായി SIR വിരുദ്ധ സമരത്തെ കാണേണ്ടതുണ്ട്.

ഒരു ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യത അതിന്റെ ഭരണാധികാരികൾ എത്ര ശക്തരാണെന്നതിൽനിന്നല്ല, അവരുടെ അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം എത്രത്തോളം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിൽനിന്നാണ് അളക്കപ്പെടുന്നത്. വിമർശനങ്ങളെ ഭയപ്പെടാത്ത ഭരണകൂടത്തിന് ചോദ്യങ്ങൾക്ക് മറുപടി നൽകാൻ കഴിയും. പ്രതിഷേധങ്ങളെ സഹിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഭരണസംവിധാനത്തിന് സ്വന്തം തീരുമാനങ്ങളുടെ ന്യായീകരണം പൊതുജനങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കാനും കഴിയും.

എന്നാൽ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നവരെ ശത്രുക്കളായി ചിത്രീകരിക്കുകയും പ്രതിഷേധത്തെ ക്രമസമാധാനപ്രശ്നമായി മാത്രം ചുരുക്കുകയും വിമർശനാത്മകമായ എഴുത്തിനെ സംശയത്തിന്റെ പരിധിയിലേക്ക് തള്ളുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യം ശക്തിപ്പെടുമ്പോൾ, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സ്ഥാപനപരമായ നിലനിൽപ്പും അതിന്റെ സാമൂഹികമായ അർഥവും തമ്മിലുള്ള അകലം വർധിക്കുന്നു.

വോട്ടവകാശം സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടത് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം മാത്രമല്ല; വോട്ടർപട്ടിക തയ്യാറാക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലും പരാതികൾ പരിഹരിക്കുന്ന നടപടികളിലും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കുന്ന രീതിയിലും അത് സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം.

പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശം ഉറപ്പാക്കപ്പെടേണ്ടത് അനുമതി ലഭിക്കുന്ന വേദികളിൽ മാത്രമല്ല; വിമർശനാത്മകമായ അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉയരുമ്പോഴും അവയെ അധികാരം കേൾക്കാൻ തയ്യാറാകുന്ന പൊതുമണ്ഡലത്തിലും കൂടിയാണ്. അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം നിലനിൽക്കേണ്ടത് ഭരണകൂടത്തിന് അനുകൂലമായ വാക്കുകളിൽ മാത്രമല്ല. അധികാരത്തെ അസ്വസ്ഥമാക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങളിലും, ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ പൊതുബോധത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന എഴുത്തുകളിലും, സാമൂഹികനീതിക്കായി തെരുവിലിറങ്ങുന്ന മനുഷ്യരുടെ മുദ്രാവാക്യങ്ങളിലും കൂടിയാണ്.

ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ പതാക നാട്ടുന്ന അധികാരത്തോട് ഏറ്റവും നിർണായകമായ ചോദ്യം ചോദിക്കേണ്ടത് അതുകൊണ്ടാണ്: ജനങ്ങളുടെ പേരിൽ ഭരിക്കുന്ന ഒരു ഭരണകൂടം ജനങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തെ ഭയപ്പെടാൻ എന്താണ് കാരണം? ആ ചോദ്യത്തിന് മറുപടി തേടുന്നിടത്താണ് വോട്ടവകാശത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം പ്രതിഷേധത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവുമായി ചേരുന്നത്; ഗ്രാംഷിയുടെ അധികാരവിശകലനവും അംബേദ്കറുടെ സാമൂഹിക ജനാധിപത്യചിന്തയും സമകാലിക ഇന്ത്യൻ യാഥാർഥ്യത്തിൽ പരസ്പരം സംവദിക്കുന്നത്; എഴുത്തും തെരുവും നിയമവും പൊതുബോധവും ഒരേ ജനാധിപത്യസംവാദത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളായി മാറുന്നത്.

വോട്ടവകാശത്തിന്റെ സംരക്ഷണം ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നടപടിയുടെ സംരക്ഷണം മാത്രമല്ല; ഒരാൾക്ക് പൗരരായി നിലനിൽക്കാനും ഭരണകൂടത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനും സ്വന്തം ജീവിതത്തെ നിർണയിക്കുന്ന തീരുമാനങ്ങളിൽ പങ്കാളിയാകാനും ഉള്ള അവകാശത്തിന്റെ സംരക്ഷണമാണ്. അതിനാൽ ജനാധിപത്യത്തെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പോരാട്ടം ഒരു പ്രത്യേക പാർട്ടിക്കോ സംഘടനയ്ക്കോ വ്യക്തിക്കോ മാത്രം വിട്ടുകൊടുക്കാനാവില്ല. ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശങ്ങളിൽ വിശ്വസിക്കുന്നവരും സാമൂഹികനീതിക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവരും രാഷ്ട്രീയവിയോജിപ്പിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും ചേർന്ന് തുടർച്ചയായി നിർവഹിക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്തമാണത്.

അധികാരത്തിന്റെ മുന്നിൽ മൗനം പാലിക്കുന്നതിനെ സമാധാനമെന്നും ഭയത്തെ അച്ചടക്കമെന്നും വിയോജിപ്പിനെ ദേശവിരുദ്ധതയെന്നും വിളിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയഭാഷ എത്ര ശക്തമായാലും, ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനചോദ്യം അവിടെത്തന്നെ നിലനിൽക്കും. ജനങ്ങൾക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാനുള്ള അവകാശമുണ്ടോ എന്നതുമാത്രമല്ല, ആ അവകാശം നിഷേധിക്കപ്പെടുന്നുവെന്ന് സംശയിക്കുമ്പോൾ അവർക്ക് ഭയമില്ലാതെ ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടോ എന്നതാണ് പ്രധാനം. ആ സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നിടത്താണ് ജനാധിപത്യം ഒരു ഔദ്യോഗിക പ്രഖ്യാപനത്തിൽനിന്ന് ജനങ്ങളുടെ ജീവിതാനുഭവമായി മാറുന്നത്.