കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയചരിത്രം പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടത്തിന്റെ മാത്രം കഥയല്ല. സങ്കീർണ്ണമായ സാമുദായിക സമവാക്യങ്ങളുടെയും അധികാര പങ്കുവെക്കലുകളുടെയും ദീർഘകാല പരിണാമ ചരിത്രം കൂടിയാണ്.
1959-ലെ ‘വിമോചനസമരം’ മുതൽ രൂപപ്പെട്ടുവന്ന സവിശേഷമായ ഒരു സാമൂഹിക, രാഷ്ട്രീയ സന്ദർഭമാണ് കേരളത്തെ ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണിയെന്നും ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണിയെന്നും രണ്ട് ചേരികളായി വിഭജിച്ചത്. വിമോചനസമരകാലത്ത് രൂപപ്പെട്ട ക്രൈസ്തവ-നായർ- മുസ്ലിം അച്ചുതണ്ട് പിൽക്കാലത്ത് യു.ഡി.എഫിന്റെ ആണിക്കല്ലായി മാറിയപ്പോൾ, ഈഴവ- പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങളുടെയും തൊഴിലാളി വർഗ്ഗത്തിന്റെയും പിന്തുണ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ കരുത്തായി.
ചരിത്രപരമായി പരിശോധിച്ചാൽ, കേരളത്തിലെ മുന്നണിരൂപീകരണത്തിൽ സാമുദായിക ശക്തികൾക്ക് നിർണ്ണായക പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നു. ആർ. ശങ്കർ എന്ന ഈഴവ നേതാവ് കോൺഗ്രസ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ തലപ്പത്തെത്തിയതും, പിന്നീട് പി.ടി. ചാക്കോയുടെ രാജിയെത്തുടർന്നുണ്ടായ തർക്കങ്ങൾ കേരള കോൺഗ്രസ് എന്ന സമുദായാധിഷ്ഠിത പാർട്ടിയുടെ ജനനത്തിന് വഴിവെച്ചതും ഇതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.
വിമോചന സമരകാലത്ത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധത എന്ന ഏക അജണ്ടയിൽ ഒന്നിച്ച ക്രൈസ്തവ-നായർ- മുസ്ലിം വിഭാഗങ്ങൾ പിൽക്കാലത്ത് തങ്ങളുടെ സാമുദായിക താല്പര്യങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിന് മുന്നണിരാഷ്ട്രീയത്തെ ഒരു കവചമായി ഉപയോഗിച്ചു. എന്നാൽ ഈ ഐക്യം എന്നും സുദൃഢമായിരുന്നില്ല. അധികാര പങ്കുവെക്കലിലെ തർക്കങ്ങളും സംവരണമടക്കമുള്ള വിഷയങ്ങളിലെ വിയോജിപ്പുകളും പലപ്പോഴും ഈ മുന്നണി ബന്ധങ്ങളെ ഉലച്ചിട്ടുണ്ട്. 1967-ൽ മുസ്ലിം ലീഗ് ഇടതുപക്ഷത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന് സപ്തകക്ഷി മുന്നണി രൂപീകരിച്ചതും പിന്നീട് യു.ഡി.എഫിലേക്ക് മടങ്ങിയതുമെല്ലാം ഈ സാമുദായിക താല്പര്യങ്ങളുടെ പരീക്ഷണങ്ങളായിരുന്നു.

ഇന്ന് കേരളത്തിലെ പ്രധാന സമുദായങ്ങളുടെ താല്പര്യങ്ങൾക്ക് വലിയ തോതിലുള്ള മാറ്റം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘വിമോചനസമര’കാലത്ത് അവരെ ഒരുമിപ്പിച്ച താല്പര്യങ്ങളല്ല ഇന്നുള്ളത്. പിന്നാക്കസമുദായങ്ങൾ എന്ന നിലയിൽ മുസ്ലിംകളും ഈഴവ സമുദായവും (എസ് എൻ ഡി പി) ഒന്നിച്ച് പോരാടിയ ചരിത്രത്തിന്ന് പ്രസക്തിയില്ലാതായി. സാങ്കേതികമായി പിന്നാക്ക സമുദായങ്ങൾ ആയിരിക്കുമ്പോഴും ശക്തമായ മധ്യവർഗങ്ങളായി ഇരു വിഭാഗവും മാറിയതോടെ അവരുടെ താൽപര്യവും മുൻഗണനയും മാറി. ന്യൂനപക്ഷങ്ങളായ മുസ്ലിംകളും ക്രൈസ്തവരും സമാനതാൽപര്യങ്ങളിൽ ഒന്നിച്ച് പ്രവർത്തിച്ച ചരിത്രം ഇതിനകം തലകീഴ്മറിഞ്ഞു. പലപ്പോഴും പരസ്പരശത്രുത പ്രസരിപ്പിക്കുന്ന വിവാദങ്ങളാണ് കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളിൽ അവർക്കിടയിൽ നടന്നു വരുന്നത്.
മുസ്ലിം ലീഗ് യു.ഡി.എഫിലെ ഏറ്റവും കരുത്തുറ്റ ശക്തിയായി മാറുന്നതോടെ, മുന്നണിയിലെ പഴയ സാമുദായിക സന്തുലിതാവസ്ഥ പൂർണ്ണമായും തകർന്നേക്കാം. ഈ വിടവിലേക്കാണ് ബി.ജെ.പി കടന്നുകയറുന്നത്.
ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ വോട്ടിംഗ് പാറ്റേണിൽ സംഭവിക്കുന്ന പ്രകടമായ വ്യതിയാനമാണ് ഇതിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയം. ക്രൈസ്തവ വോട്ടുകൾ ബി.ജെ.പിക്ക് അനുകൂലമാകുന്ന കാഴ്ചയാണ് മധ്യകേരളത്തിലും മറ്റും കണ്ടുവരുന്നത്. അതേസമയം, മുസ്ലിം ന്യൂനപക്ഷ വോട്ടുകളിൽ ഒന്ന് പോലും ബി.ജെ.പിക്ക് ലഭിക്കില്ലെന്ന ബോധ്യം രാഷ്ട്രീയകേന്ദ്രങ്ങൾക്കുണ്ട്. ഈ യാഥാർത്ഥ്യം ഉൾക്കൊണ്ടാണ് എൻ.ഡി.എ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനാർത്ഥി പട്ടികയിൽ ക്രൈസ്തവ വിഭാഗത്തിന് വലിയ പ്രാമുഖ്യം നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
ഇത്തവണത്തെ ബി.ജെ.പി പട്ടികയിൽ ജോർജ് കുര്യൻ (കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി), പി.സി. ജോർജ് (പൂഞ്ഞാർ), ഷോൺ ജോർജ് (പാലാ), അനൂപ് ആന്റണി (തിരുവല്ല) തുടങ്ങി ഏഴിലധികം പ്രമുഖ ക്രൈസ്തവ മുഖങ്ങളുണ്ട്. എന്നാൽ, എൻ.ഡി.എ സ്ഥാനാർത്ഥി പട്ടികയിൽ ഒരു മുസ്ലിം നാമം പോലും ഇത്തവണ ഇടംപിടിച്ചില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. ദേശീയ വൈസ് പ്രസിഡന്റ് എ പി അബ്ദുല്ലക്കുട്ടിയെ പോലും ബി ജെ പി കളത്തിലിറക്കാതിരുന്നത് ബോധപൂർവ്വമാണ്.

ഈ പ്രാതിനിധ്യക്കുറവ് സംസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ബി.ജെ.പി നയിക്കുന്ന കേന്ദ്രമന്ത്രിസഭയിൽ ഇന്ത്യയിലെ പ്രഥമ ന്യൂനപക്ഷമായ മുസ്ലിം വിഭാഗത്തിന് അശേഷം പ്രാതിനിധ്യമില്ലാത്തപ്പോൾ, കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള ജോർജ് കുര്യനെപ്പോലൊരു ക്രൈസ്തവനേതാവ് മന്ത്രിസഭയിലുണ്ട് എന്നത് പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ധ്രുവീകരണത്തിന്റെ തെളിവാണ്. കഴിഞ്ഞ പതിറ്റാണ്ടിൽ, "മുസ്ലിംകൾ കേരളത്തിൽ അവിഹിതമായി നേട്ടമുണ്ടാക്കുന്നു" എന്നൊരു നരേറ്റീവ് സൃഷ്ടിക്കാനും അത് പൊതുസമൂഹത്തിൽ പ്രചരിപ്പിക്കാനും ബി.ജെ.പിക്ക് സാധിച്ചു. ക്രൈസ്തവ വിഭാഗങ്ങളിലെ ചില സംഘടനകളും വെള്ളാപ്പള്ളി നടേശനെപ്പോലുള്ള നേതാക്കളും ഇത് ഏറ്റുപാടുന്നത് യു.ഡി.എഫിന്റെ പഴയ സാമുദായിക ഐക്യത്തെ തകർത്തിരിക്കുന്നു. സ്കോളർഷിപ്പ് അനുപാതം, വഖഫ് ഭൂമി പ്രശ്നം തുടങ്ങിയവ മുൻനിർത്തി ക്രൈസ്തവ- മുസ്ലിം വിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു വലിയ വിടവ് സൃഷ്ടിക്കാൻ സംഘപരിവാറിന് സാധിച്ചു.
സാമുദായിക ഐക്യത്തേക്കാൾ ഉപരിയായി 'സ്വത്വ രാഷ്ട്രീയ'ത്തിന് പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന പുതിയൊരു ധ്രുവീകരണത്തിലേക്കാണോ കേരളം നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് ഈ ഇലക്ഷൻ റിസൾട്ട് തെളിയിക്കും.
കഴിഞ്ഞ കാലത്തെ വോട്ട് ഷെയറുകളിലെ മാറ്റം ഈ രാഷ്ട്രീയ പരിണാമത്തെ ശരിവെക്കുന്നുണ്ട്. 2025-ലെ തദ്ദേശ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എൻ.ഡി.എ നേടിയ 14.76% വോട്ട് വിഹിതം കേരള രാഷ്ട്രീയത്തിലെ മൂന്നാം ശക്തിയുടെ വളർച്ചയെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. കോൺഗ്രസ് 29.17 ശതമാനവും സി.പി.എം 27.16 ശതമാനവും വോട്ട് നേടിയപ്പോൾ, എൻ.ഡി.എ 81 ലക്ഷത്തിലധികം വോട്ടുകൾ (81,08,137) സമാഹരിച്ചു എന്നത് ചെറിയ കാര്യമല്ല. ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ദേശീയതലത്തിലുള്ള ഉയർച്ചയോടെ, കേരളത്തിലും ജാതികൾക്കപ്പുറം ഒരു പുതിയ 'ഹിന്ദു' ഏകീകരണവും നവസ്വത്വവും യാഥാർത്ഥ്യമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.
ഈഴവ-നായർ വിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിലുണ്ടായിരുന്ന പരമ്പരാഗതമായ അകൽച്ച കുറയുകയും, ഹൈന്ദവ ഏകീകരണത്തിനുള്ള സാധ്യതകൾ തെളിയുകയും ചെയ്യുന്നത് ഇടതുപക്ഷത്തിനും വലതുപക്ഷത്തിനും ഒരുപോലെ വെല്ലുവിളിയാണ്. ഈ തിരിച്ചറിവിൽ നിന്നാണ് ഇടതുമുന്നണി തങ്ങളുടെ പുതിയ തന്ത്രങ്ങൾ മെനയുന്നത്. മുസ്ലിം വോട്ടുകൾ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായും യു.ഡി.എഫിലേക്ക് (പ്രത്യേകിച്ച് മുസ്ലിം ലീഗ് വഴി) കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന യാഥാർത്ഥ്യം സി.പി.എം മനസ്സിലാക്കി കഴിഞ്ഞു. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ്, മുസ്ലിം വിഭാഗങ്ങളെ പ്രീണിപ്പിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ഹൈന്ദവ വോട്ടുകൾ പരമാവധി ഏകീകരിക്കുക എന്ന 'മൃദു ഹിന്ദു' ലൈനിലേക്ക് പാർട്ടി മാറിയിരിക്കുന്നു എന്ന ആരോപണം ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്ത് ശക്തമായി നിൽക്കുന്നത്.

കഴിഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിൽ മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയൻ നൽകിയ നിരവധി അഭിമുഖങ്ങളിൽ, ഈ ചോദ്യം പല രീതിയിൽ ഉന്നയിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. വെള്ളാപ്പള്ളി നടേശന്റെ നാവിലൂടെ പുറത്തുവന്ന, മുസ്ലിം വിരുദ്ധ ആക്ഷേപങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾക്ക് അതിലെ സത്യാവസ്ഥ വ്യക്തമാക്കുന്നതിനുപകരം, അത് വെള്ളാപ്പള്ളിയുടെ അനുഭവമാണ് എന്നാണു മുഖ്യമന്ത്രി പ്രതികരിച്ചത്. മലപ്പുറത്ത് ഹിന്ദുക്കൾക്ക് ജീവിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയാണെന്ന വെള്ളാപ്പള്ളിയുടെ തുടരെയുള്ള ഗുരുതരമായ ആരോപണങ്ങളെ മുഖ്യമന്ത്രി പരോക്ഷമായി അനുകൂലിക്കുകയാണെന്ന് മുസ്ലിംകൾക്ക് പരാതിയുണ്ട്. സമാനമായ ആരോപണങ്ങൾ ചില ക്രൈസ്തവ സഭാമേലധ്യക്ഷന്മാർ ഉന്നയിച്ചപ്പോൾ ഇടതു മന്ത്രിമാർ അവർക്കൊപ്പം നിന്നതും കേരളം കണ്ടതാണ്.
എസ്.എൻ.ഡി.പി നേതൃത്വത്തെ ചേർത്തുപിടിക്കുന്നതും ക്ഷേത്രകമ്മറ്റികളിൽ പാർട്ടി പ്രവർത്തകർ സജീവമാകുന്നതും സി പി എം സ്വീകരിക്കുന്ന പുതിയ അടവുനയത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. വഖഫ് വിഷയത്തിലടക്കം ക്രൈസ്തവ സഭകൾക്ക് അനുകൂലമായ നിലപാടുകൾ സർക്കാർ സ്വീകരിക്കുന്നത് യു.ഡി.എഫിന്റെ തറവാട് വോട്ടുകളിൽ വിള്ളലുണ്ടാക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടാണ്.
പതിറ്റാണ്ടുകളായി കേരളത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സാമുദായിക-മുന്നണി സമവാക്യങ്ങളുടെ അടിമുടിമാറ്റത്തിനുള്ള സാധ്യത തള്ളിക്കളയാനാകില്ല. ‘വിമോചനസമര’ത്തിന്റെ കനലുകളിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ട 'ഇടത്- വലത്' ദ്വിമുഖ മത്സരത്തിന്റെ സുവർണ്ണകാലം ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പോടെ അസ്തമിച്ചേക്കാം.
ചുരുക്കത്തിൽ, 1959-ൽ തുടങ്ങിയ ഒരു രാഷ്ട്രീയ യുഗത്തിന്റെ അന്ത്യത്തിനാണ് 2026 സാക്ഷ്യം വഹിക്കാൻ പോകുന്നത് എന്ന് ന്യായമായും കരുതാവുന്ന രാഷ്ട്രീയസ്ഥിതിയാണ് കേരളത്തിൽ സംജാതമായിരിക്കുന്നത്. ‘വിമോചനസമര’ത്തിലൂടെ ഉണ്ടായ സാമുദായിക ഐക്യം ഇന്ന് ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറുകയും, പകരം പുതിയ സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ധ്രുവീകരണങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. മുസ്ലിം ലീഗ് യു.ഡി.എഫിലെ ഏറ്റവും കരുത്തുറ്റ ശക്തിയായി മാറുന്നതോടെ, മുന്നണിയിലെ പഴയ സാമുദായിക സന്തുലിതാവസ്ഥ പൂർണ്ണമായും തകർന്നേക്കാം. ഈ വിടവിലേക്കാണ് ബി.ജെ.പി കടന്നുകയറുന്നത്.
2026 ഏപ്രിൽ 9-ന്റെ ജനവിധി കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടത്തിൽ വരയ്ക്കാൻ പോകുന്ന ചിത്രം പതിവുപോലെ ഇടത്- വലത് എന്ന ക്രമത്തിൽ മാറി മാറി വരുന്നതാകില്ലെന്ന് ന്യായമായും കരുതാം. കേവലം അഞ്ചു വർഷത്തെ ഭരണമാറ്റം എന്നതിനപ്പുറം പതിറ്റാണ്ടുകളായി കേരളത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സാമുദായിക-മുന്നണി സമവാക്യങ്ങളുടെ അടിമുടിമാറ്റത്തിനുള്ള സാധ്യത തള്ളിക്കളയാനാകില്ല. ‘വിമോചനസമര’ത്തിന്റെ കനലുകളിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ട 'ഇടത്- വലത്' ദ്വിമുഖ മത്സരത്തിന്റെ സുവർണ്ണകാലം ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പോടെ അസ്തമിച്ചേക്കാം. സാമുദായിക ഐക്യത്തേക്കാൾ ഉപരിയായി 'സ്വത്വരാഷ്ട്രീയ'ത്തിന് പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന പുതിയൊരു ധ്രുവീകരണത്തിലേക്കാണോ കേരളം നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് കണ്ടറിയേണ്ടി വരും.

ഈ പുതിയ രാഷ്ട്രീയപരിസരത്ത് മുസ്ലിം ലീഗ് യു.ഡി.എഫിലെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ നിയന്ത്രണശക്തിയായി മാറാനാണ് സാധ്യത. മുസ്ലിം വോട്ടുകളുടെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായ ഏകീകരണം ലീഗിന്റെ വിജയസാധ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അത് മുന്നണിക്കുള്ളിലെ പഴയ സാമുദായിക സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ മാറ്റം വരുത്തും. ഇത് കോൺഗ്രസിന്റെ പരമ്പരാഗത വോട്ടുബാങ്കുകളായ നായർ- ക്രൈസ്തവ വിഭാഗങ്ങളെ പുനർചിന്തനത്തിന് പ്രേരിപ്പിക്കുകയും, യു.ഡി.എഫിന്റെ അടിത്തറയിൽ വലിയ വിള്ളലുകൾ വീഴ്ത്തുകയും ചെയ്തേക്കാം.
മറുവശത്ത്, മുസ്ലിം വോട്ടുകൾ തങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നു എന്ന യാഥാർത്ഥ്യം ഉൾക്കൊണ്ട് ഹൈന്ദവ ഏകീകരണത്തിലൂടെ അതിജീവനം തേടുക എന്ന നയം ഇടതുപക്ഷം പരീക്ഷിച്ചാൽ അത് കേരളത്തിന്റെ മതേതരഘടനയിൽ വലിയ ആഘാതമാകും ഉണ്ടാക്കുക. ഈഴവ വോട്ടുകൾ ബി.ജെ.പിയിലേക്ക് ചോരുന്നത് തടയാൻ വെള്ളാപ്പള്ളി നടേശനെ ചേർത്തുപിടിക്കുന്നതും, മൃദു ഹിന്ദു നിലപാടുകളിലൂടെ ഒരു 'ഹൈന്ദവ സംരക്ഷക' വേഷം അണിയാൻ സി.പി.എം ശ്രമിക്കുന്നതും മതേതര വിശ്വാസികളിൽ പൊതുവിൽ ആശങ്ക സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിനിടയിലും, ക്രൈസ്തവ- ഈഴവ വോട്ടുകൾ എൻ.ഡി.എയിലേക്ക് തന്ത്രപരമായി മാറ്റപ്പെടുന്നത് ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ഉറച്ച കോട്ടകളിൽ പോലും അപ്രതീക്ഷിത തിരിച്ചടികൾക്ക് കാരണമായേക്കാം. ഇടതുപക്ഷം സ്വീകരിക്കുന്ന അയഞ്ഞ നിലപാട് കാരണം പ്രമുഖരായ നേതാക്കൾ ഉൾപ്പെടെ എൽ ഡി എഫിലെ വലിയ ഒരുപറ്റം പ്രോ-ഹിന്ദുത്വ നിലപാടിലേക്ക് മാറിക്കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട് എന്ന് ഇലക്ഷൻ കാലത്തെ കൂടുമാറ്റങ്ങൾ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു.
ചുരുക്കത്തിൽ, ബി.ജെ.പി എത്ര സീറ്റുകൾ നേടും എന്നതിനേക്കാൾ അവർ സമാഹരിക്കുന്ന വോട്ടുകൾ ആരുടെ അധികാരം തെറിപ്പിക്കുന്നു എന്നതാകും ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ നിർണ്ണായക ഘടകം. ന്യൂനപക്ഷ വോട്ടുകൾ ആർക്കും 'ഉറപ്പുള്ള' ഒന്നല്ല എന്ന ബോധ്യം എല്ലാ മുന്നണികൾക്കും ഉണ്ടായിക്കഴിഞ്ഞു. വോട്ടെണ്ണിക്കഴിയുമ്പോൾ കേരളം കാണാൻ പോകുന്നത് ഒന്നുകിൽ പുതിയൊരു രാഷ്ട്രീയ ധ്രുവീകരണത്തിന്റെ പിറവിയോ, അല്ലെങ്കിൽ നിലവിലെ മുന്നണി സംവിധാനങ്ങളുടെ പൂർണ്ണമായ തകർച്ചയോ ആയേക്കാം. ഏപ്രിൽ 9-ന്റെ വിധി കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ദിശയെ മാറ്റിമറിക്കുമെന്ന് മാത്രമേ നമുക്ക് ഇപ്പോൾ ഉറപ്പിച്ചു പറയാനാകൂ. ആ മാറ്റം ഒരുപക്ഷെ പെട്ടെന്ന് തന്നെ ആകാം, അല്ലെങ്കിൽ കുറച്ചുകൂടി കാലമെടുത്തെന്നിരിക്കും.
