ഗുരുപ്രതിമയ്ക്കു
മുന്നിൽനിന്ന്
മതേതരഭാഷയിൽ
സംസാരിക്കുന്ന
ജാതികേരളം

1928 സെപ്റ്റംബർ 20-ന് (മലയാള മാസം കന്നി അഞ്ച്) ശ്രീനാരായണഗുരുവിന്റെ ഭൗതികശരീരം ശാന്തമായി; ആ മഹാജീവിതം വിടപറഞ്ഞിട്ട് ഒരു നൂറ്റാണ്ടിനോട് അടുക്കുകയാണ്. എന്നാൽ, ഓരോ വർഷവും ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്ന ദിനാചരണങ്ങൾക്ക് ഒരു വലിയ ദൗർബല്യമുണ്ട്: അവ ഗുരുസ്മരണകളെ വെറും ചടങ്ങാക്കി മാറ്റുന്നു. ഓർമ്മകൾ ആചാരങ്ങളിലേക്ക് ചുരുങ്ങുമ്പോൾ അവിടെ നഷ്ടപ്പെടുന്നത് ഗുരുവല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ സ്വന്തം ചിന്താശേഷിയും സാമൂഹികബോധവുമാണ്. കാരണം, കേരള ചരിത്രത്തിൽ ശ്രീനാരായണഗുരു അടിയുറച്ചുനിൽക്കുന്നത് ആരാധനാമൂർത്തിയായിട്ടല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ സമൂഹത്തോട് തുടർച്ചയായി ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്ന വിപ്ലവകാരിയായിട്ടാണ്. ആ ചോദ്യങ്ങൾ ഇന്നും സമൂഹമനസ്സിൽ ഉയർന്നുകേൾക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അവയ്ക്ക് ഉത്തരം കണ്ടെത്താൻ നാം മുതിരുന്നില്ലെന്ന് മാത്രം.

ചരിത്രപരമായ ആ ചോദ്യം എവിടെനിന്നാണ് തുടക്കമിട്ടതെന്ന് ചിന്തിക്കുന്നത് ഏറെ അർത്ഥവത്താണ്. 1888-ലെ ഒരു ശിവരാത്രി നാളിൽ, നെയ്യാറിന്റെ ആഴങ്ങളിൽനിന്ന് ഒരു കല്ലെടുത്ത്, അവർണ്ണർക്ക് പ്രതിഷ്ഠാവകാശമില്ലെന്ന അന്നത്തെ അലിഖിത വ്യവസ്ഥ കാറ്റിൽപ്പറത്തി ഗുരു അരുവിപ്പുറത്ത് ശിവലിംഗപ്രതിഷ്ഠ നടത്തി. എന്ത് അധികാരത്തിലാണ് ഇതൊക്കെ ചെയ്തതെന്ന് പ്രമാണിവർഗ്ഗം ചോദിച്ചപ്പോൾ; "താൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത് ഈഴവശിവനെയാണ്" എന്നായിരുന്നു ശാന്തമായ മറുപടി.

സൗമ്യമായ ആ ഒരൊറ്റ പരിഹാസവാക്കിൽ അടിയുറച്ചുപോയ ഒരു സാമൂഹികക്രമം ആകെ ഇളകിമറിഞ്ഞു. ദൈവത്തിന് ജാതിയുണ്ടെങ്കിൽ ആ ദൈവം ആരുടേതാണ്, അതല്ല ദൈവത്തിന് ജാതിയില്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യർക്കിടയിലെ ഈ വേലിക്കെട്ടുകൾ ആരുണ്ടാക്കിയതാണ് എന്നീ ചോദ്യങ്ങളാണ് അവിടെ ഉയർന്നത്. ആരെയും ശപിക്കുകയോ ആക്രമിച്ച് കീഴടക്കുകയോ ചെയ്യാതെ, ഒരു കല്ലു കൊണ്ടുമാത്രം ഗുരു നയിച്ച നിശ്ശബ്ദ വിപ്ലവമായിരുന്നു അത്.

തുടർന്ന് അരുവിപ്പുറം ക്ഷേത്രമതിലിൽ ഗുരു കുറിച്ചിട്ട വരികൾ, യഥാർത്ഥത്തിൽ സമകാലിക കേരളത്തിന്റെ ഭരണഘടനാതത്വങ്ങളായി മാറേണ്ടവയായിരുന്നു:
"ജാതിഭേദം മതദ്വേഷം
ഏതുമില്ലാതെ സർവ്വരും
സോദരത്വേന വാഴുന്ന
മാതൃകാസ്ഥാനമാണിത്".

ഇവിടെ ശ്രദ്ധേയമായ കാര്യം, 'ക്ഷേത്രം' എന്നതിന് പകരം 'മാതൃകാസ്ഥാനം' എന്ന വാക്കാണ് ഗുരു തെരഞ്ഞെടുത്തത് എന്നതാണ്. താൻ നിർമ്മിക്കുന്നത് വെറുമൊരു ആരാധനാലയമല്ല, മറിച്ച് മാനവികതയുടെ വലിയ മാതൃകയാണെന്ന വ്യക്തമായ ബോധ്യം ഗുരുവിനുണ്ടായിരുന്നു. ആ മാതൃക നാലു ചുവരുകൾക്കുള്ളിലോ ക്ഷേത്രമതിലുകൾക്കുള്ളിലോ ഒതുങ്ങിനിൽക്കേണ്ട ഒന്നായിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, ജാതിരഹിതവും പ്രബുദ്ധവുമായ ഒരു പുതിയ സമൂഹത്തിനായുള്ള പൂർണ്ണമായ രൂപരേഖയായിരുന്നു അത്.

അരുവിപ്പുറം പ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമുള്ള 40 വർഷങ്ങൾ ആ രൂപരേഖ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കാനുള്ള നിരന്തരശ്രമങ്ങളുടേതായിരുന്നു. ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കുന്നിടത്തെല്ലാം ഒരു വിദ്യാലയം കൂടി വേണമെന്ന നിർബന്ധം ഗുരുവിനുണ്ടായിരുന്നു. 1903-ൽ ഡോ. പൽപ്പുവിന്റെയും കുമാരനാശാന്റെയും സഹകരണത്തോടെ SNDP യോഗം രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. "വിദ്യകൊണ്ട് പ്രബുദ്ധരാവുക, സംഘടനകൊണ്ട് ശക്തരാവുക" എന്ന ആഹ്വാനം ഒരു ജനതയെ അക്ഷര വെളിച്ചത്തിലേക്കും ആത്മാഭിമാനത്തിലേക്കും നയിച്ചു. ഭരണകൂടത്തോടും അധികാരത്തോടും കലഹിക്കുന്നതിനുമുൻപ് സ്വന്തം ജനതയെ അറിവുകൊണ്ട് സജ്ജമാക്കണമെന്ന ആ തന്ത്രം അസാധാരണമായ ദീർഘദൃഷ്ടിയുടെ ഫലമായിരുന്നു.

1924-ൽ ആലുവയിൽ ഏഷ്യയിലെ തന്നെ ആദ്യത്തെ സർവ്വമത സമ്മേളനം വിളിച്ചുചേർത്തപ്പോൾ അതിന്റെ പ്രധാന മുദ്രാവാക്യം, "വാദിക്കാനും ജയിക്കാനുമല്ല, അറിയാനും അറിയിക്കാനുമാണ്" എന്നതായിരുന്നു. മതങ്ങൾ തമ്മിൽ തർക്കിക്കേണ്ടതില്ലെന്നും പരസ്പരം അറിയുകയും മനസ്സിലാക്കുകയുമാണ് വേണ്ടതെന്നുമുള്ള ആ ലളിതമായ നിർദ്ദേശം ഇന്നത്തെ ലോകത്തിനും ഏറെ മാതൃകാപരമാണ്. തുടർന്ന് 1927-ൽ കളവങ്കോട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ബിംബത്തിന് പകരം കണ്ണാടി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ദൈവത്തെ തേടിയെത്തിയവർക്ക് ഗുരു കാണിച്ചുകൊടുത്തത് അവരുടെ തന്നെ പ്രതിബിംബമായിരുന്നു. അതിലും തീക്ഷ്ണമായ ഒരു ആത്മീയപാഠം വേറെയുണ്ടായിട്ടില്ല.

സമാധിക്കു തൊട്ടുമുൻപ് ശിവഗിരി തീർത്ഥാടനത്തിന് അനുമതി നൽകിയപ്പോൾ ഗുരു മുന്നോട്ടുവെച്ച എട്ട് ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഇന്നും ഏറെ അതിശയകരമാണ്: വിദ്യാഭ്യാസം, ശുചിത്വം, ഈശ്വരഭക്തി, സംഘടന, കൃഷി, കച്ചവടം, കൈത്തൊഴിൽ, ശാസ്ത്ര-സാങ്കേതിക പരിശീലനം എന്നിവയായിരുന്നു അവ. ഒരു സന്ന്യാസി തീർത്ഥാടകർക്കായി നൽകിയ പട്ടികയിൽ എട്ടിൽ ഏഴെണ്ണവും ഭൗതികജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ളതായിരുന്നു. പരമമായ മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് മനുഷ്യന് തൊഴിലും ആരോഗ്യവും ആത്മാഭിമാനവും വേണമെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് വ്യക്തമായി അറിയാമായിരുന്നു. ഇന്ന് കേരളം ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അഭിമാനത്തോടെ ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്ന സാക്ഷരതയുടെയും സാമൂഹ്യനീതിയുടെയും അടിത്തറയിൽ ഈ ദർശനങ്ങളുണ്ട്.

ഈ വലിയ വിപ്ലവത്തിൽ ഗുരു ഒറ്റയ്ക്കായിരുന്നില്ല എന്നതും ഓർക്കേണ്ടതുണ്ട്. കുമാരനാശാനും ഡോ. പൽപ്പുവും സഹോദരൻ അയ്യപ്പനും ടി.കെ. മാധവനും ഉൾപ്പെടെ ഒരു തലമുറ മുഴുവൻ ആ ദർശനങ്ങൾക്കുചുറ്റും അണിനിരന്നു. വൈക്കം സത്യാഗ്രഹത്തിന്റെ കാലത്ത് ഗുരു നൽകിയ പിന്തുണയും, 1925-ൽ ശിവഗിരിയിൽ വെച്ച് മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായി നടത്തിയ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ സംഭാഷണവും ഇന്ത്യൻ നവോത്ഥാനചരിത്രത്തിലെ നിർണ്ണായക മുഹൂർത്തങ്ങളാണ്. രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറും റോമാ റോളണ്ടും അടക്കമുള്ള മഹത് വ്യക്തിത്വങ്ങൾ ഗുരുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തെക്കുറിച്ച് ഏറെ ആദരവോടെ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ആ മഹത്തായ വെളിച്ചം കേരളത്തിന്റെ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറത്തേക്കും പടർന്നിരുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവാണിത്.

ഇനി പുതിയ കേരളത്തിലേക്ക് നോക്കാം. അയിത്തം നിയമപരമായി ഇല്ലാതായി. തെരുവുകളും ക്ഷേത്രവാതിലുകളും എല്ലാവർക്കുമായി തുറക്കപ്പെട്ടു. സ്കൂളുകളിൽ കുട്ടികൾ ജാതിഭേദമില്ലാതെ ഒരുമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങൾ ചെറുതല്ല, വലിയ ചോരയും കണ്ണീരും കൊണ്ട് നേടിയെടുത്തതാണ്.

പക്ഷേ, "ജാതി മരിച്ചോ?" എന്ന ചോദ്യം ബാക്കിയാണ്. 'ഇല്ല' എന്നതാണ് അതിനുള്ള സത്യസന്ധമായ ഉത്തരം. ജാതി മരിച്ചിട്ടില്ല, വേഷം മാറിയിട്ടേയുള്ളൂ. വിവാഹപ്പരസ്യങ്ങളുടെ കോളങ്ങളിലും, പ്രണയിച്ചതിന്റെ പേരിൽ വേട്ടയാടപ്പെടുന്ന ചെറുപ്പക്കാരുടെ ജീവിതങ്ങളിലും, വോട്ട് ബാങ്ക് ലക്ഷ്യമിടുന്ന സമുദായനേതൃത്വങ്ങളുടെ കണക്കുകൂട്ടലുകളിലും അത് ഇന്നും ജീവിക്കുന്നു. പേരിന്റെ വാലുകളിലും, അനോണിമസ് അക്കൗണ്ടുകളിൽ നിന്നുള്ള തെറിവിളികളിലും, സംവരണചർച്ചകളിൽ പൊട്ടിവീഴുന്ന പുച്ഛത്തിലും, "അവരുടെ കൂട്ടർ" എന്ന ഒറ്റവാക്കിലും അത് നിലനിൽക്കുന്നു. ഗുരു നേരിട്ടത് ക്രൂരവും എന്നാൽ തുറന്നതുമായ പരസ്യജാതിയെയായിരുന്നു. എന്നാൽ നാം ഇന്ന് നേരിടുന്നത് മാന്യതയുടെ വേഷം കെട്ടിയ, ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഒഴിവാക്കുന്ന, മതേതരഭാഷയിൽ സംസാരിക്കുന്ന ജാതിയെയാണ്. അതിനെ നേരിടാൻ ഒരു കല്ലെടുത്താൽ മാത്രം പോരാ.

ഓരോ കാലവും അതിന്റേതായ അകറ്റിനിർത്തപ്പെട്ടവരെ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. ഗുരുവിന്റെ കാലത്ത് തീണ്ടലിന്റെ അകലം അളക്കപ്പെട്ടവരായിരുന്നു അത്. എന്നാൽ ഇന്ന് നമ്മുടെ കെട്ടിടങ്ങൾ പണിയുന്ന, ഹോട്ടലുകളിൽ പാത്രം കഴുകുന്ന, ഭാഷ അറിയാത്ത അന്തർ സംസ്ഥാന തൊഴിലാളികളോട് നാം എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു എന്ന് ചിന്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു കുറ്റകൃത്യം നടന്നാൽ എത്ര വേഗമാണ് നമ്മുടെ സംശയം അവരിലേക്ക് നീളുന്നത്? സോദരത്വത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷ സ്വന്തം ആളുകളോടല്ല, അപരിചിതരോടാണ്. ആ പരീക്ഷയിൽ പുതിയ കേരളം എത്ര മാർക്ക് വാങ്ങുമെന്ന് ഓരോരുത്തരും സ്വയം ചോദിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു.

സാങ്കേതികവിദ്യ പുതിയ സാധ്യതകൾക്കൊപ്പം പുതിയ അപകടങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ട്. മുൻപ് ജാതി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത് ഗ്രാമത്തിന്റെ ഇടുങ്ങിയ അതിരുകൾക്കുള്ളിലായിരുന്നെങ്കിൽ, ഇന്ന് അത് സ്ക്രീനിനുപിന്നിലെ അജ്ഞാതത്വത്തിന്റെ മറവിലാണ്. ഒരു പെൺകുട്ടിയുടെ അഭിപ്രായത്തിന് താഴെ വരുന്ന കമന്റുകളിലും, ദലിത് വിദ്യാർത്ഥിയുടെ നേട്ടത്തെ പരിഹസിക്കുന്നതിലും, ഒരു വിഭാഗത്തെ മുഴുവൻ അധിക്ഷേപിക്കുന്ന മീമുകളിലും കാണുന്നത് അതേ ജാതിവിഷമാണ്. വ്യാപ്തിയും വേഗവും കൂടി എന്ന് മാത്രം. നമ്മുടെ കുട്ടികൾ ഈ ഭാഷയിലാണ് ലോകത്തെ പഠിക്കുന്നത് എന്നത് ഏറെ ആശങ്കാജനകമാണ്.

മതത്തിന്റെ പേരിൽ കേരളം പതുക്കെ വിഭജിക്കപ്പെടുന്ന കാഴ്ചയും നമ്മുടെ മുന്നിലുണ്ട്. ഭക്ഷണം, വസ്ത്രം, വിവാഹം, സൗഹൃദം, ഉത്സവം എല്ലാം സംശയത്തിന്റെ കണ്ണിലൂടെ അളക്കപ്പെടുന്നു. അയൽപക്കത്ത് ആരാണ് താമസിക്കുന്നതെന്ന് നോക്കി വീടുവാങ്ങുന്ന ഒരു തലമുറ വളർന്നുവരുന്നു. ഓൺലൈൻ ഇടങ്ങൾ ഈ വിഭജനത്തിന് വേഗം കൂട്ടുന്നു. "മതം ഏതായാലും മനുഷ്യൻ നന്നായാൽ മതി" എന്ന് പഠിപ്പിച്ച ഗുരുവിന്റെ ചിത്രത്തിന് കീഴിൽ നിന്നുകൊണ്ട് തന്നെയാണ് പലപ്പോഴും ഇത്തരം വിഭജന പ്രസംഗങ്ങൾ നടക്കുന്നത് എന്നതാണ് ഏറ്റവും വലിയ വിരോധാഭാസം.

വിദ്യാഭ്യാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഗുരുവിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടും ഇന്ന് പുനർവായിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടത് കേവലം സർട്ടിഫിക്കറ്റുകളല്ല, പ്രബുദ്ധതയായിരുന്നു. കേരളത്തിന്റെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് ലോകത്തിന് മാതൃകയാണെങ്കിലും, പ്രബുദ്ധത അതേ അളവിൽ വളർന്നോ എന്നത് സംശയമാണ്. അന്ധവിശ്വാസങ്ങളും വ്യാജവാർത്തകളും വേഗത്തിൽ പടരുന്നത് ഏറ്റവും വിദ്യാഭ്യാസമുള്ള സംസ്ഥാനത്താണ് എന്നത് ചിന്തിപ്പിക്കേണ്ട വസ്തുതയാണ്. വായിക്കാൻ പഠിപ്പിച്ചാൽ മാത്രം പോരാ, ചോദ്യം ചോദിക്കാൻ കൂടി പഠിപ്പിക്കണമെന്നാണ് ഗുരുവിന്റെ പാഠം.

കൃഷിയും കച്ചവടവും കൈത്തൊഴിലും സാങ്കേതിക പരിശീലനവും തന്റെ എട്ടു ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ ഗുരു ഉൾപ്പെടുത്തിയത് വെറുതെയല്ല. സ്വന്തം കാലിൽ നിൽക്കാത്ത ഒരു സമൂഹത്തിന് ആത്മാഭിമാനമുണ്ടാവില്ലെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു. ഇന്ന് നമ്മുടെ യുവതലമുറ കൂട്ടത്തോടെ നാടുവിടുന്നു; തരിശുകിടക്കുന്ന പാടങ്ങൾക്ക് നടുവിൽ പൂട്ടിയിട്ട വീടുകൾ പെരുകുന്നു. കായികമായോ കൈകൊണ്ടോ ചെയ്യുന്ന ജോലികളോടുള്ള നമ്മുടെ പുച്ഛത്തിന് പഴയ ജാതിബോധവുമായി ആഴത്തിലുള്ള ബന്ധമുണ്ട്. തൊഴിലിനെ മഹത്വപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ഈ പുച്ഛത്തെ തകർക്കാനാണ് ഗുരു ശ്രമിച്ചത്.

സ്ത്രീകളുടെ കാര്യത്തിലും ഗുരുവിന്റെ നിലപാടുകൾ കാലത്തിന് മുന്നിലായിരുന്നു. ലളിതമായ വിവാഹം, ആർഭാടങ്ങളുടെ നിരാകരണം, മിശ്രവിവാഹ പിന്തുണ, സ്ത്രീവിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയെല്ലാം ഒരു നൂറ്റാണ്ട് മുൻപത്തെ കേരളത്തിൽ വിപ്ലവകരമായിരുന്നു. ഇന്നും സ്ത്രീധനം കുടുംബമഹത്വത്തിന്റെ അളവുകോലായി തുടരുന്നത് ആ പാഠങ്ങൾ കേരളം ഇനിയും പഠിച്ചിട്ടില്ലെന്നതിന്റെ തെളിവാണ്.

ഒരു വിപ്ലവകാരിയെ നിർവീര്യമാക്കാൻ ഏറ്റവും എളുപ്പം, അവരെ എതിർക്കുകയല്ല, മറിച്ച് ആരാധിക്കുകയാണ്. പ്രതിമ വെക്കുക, മാലയിടുക, ദിനാചരണങ്ങൾ നടത്തുക എന്നിട്ട് അവർ പറഞ്ഞതും എഴുതിയതും വായിക്കാതിരിക്കുക. ഗുരുവിനോടും കേരളം ചെയ്തത് ഇതുതന്നെയാണ്. ഒരു ജാതിയിലും പെടാൻ വിസമ്മതിച്ച ഒരാളെ ഒരു പ്രത്യേക ജാതിയുടെ ദൈവമാക്കി. എല്ലാ മനുഷ്യർക്കുംവേണ്ടി സംസാരിച്ച വ്യക്തിയെ ഒരു സമുദായത്തിന്റെ സ്വകാര്യസ്വത്താക്കി. വിദ്യാലയങ്ങൾ മതിയെന്ന് പറഞ്ഞ ഒരാളുടെ പേരിൽ കൂടുതൽ ക്ഷേത്രങ്ങൾ പണിതു.

"സംഘടിച്ച് ശക്തരാകുക" എന്ന ആഹ്വാനം ഏറ്റവും കൂടുതൽ തെറ്റായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ട ഒന്നാണ്. സ്വന്തം ജാതിക്കുള്ളിൽ സംഘടിച്ച് മറ്റുള്ളവരെ തോൽപ്പിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശമായി അത് മാറിയപ്പോൾ, ഗുരു ഉദ്ദേശിച്ചതിന്റെ നേർവിപരീതമാണ് സംഭവിച്ചത്. അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടവർക്ക് ആത്മാഭിമാനം നേടാനുള്ള ഉപകരണമായിരുന്ന സംഘടന, ഇന്ന് വെറും രാഷ്ട്രീയ-സമുദായ വിലപേശൽ ശക്തിയായി ചുരുങ്ങിയത് ചരിത്രത്തിന്റെ ദുരന്തമാണ്.

ഗുരു കർശനമായി എതിർത്ത കാര്യങ്ങൾ ഇന്നും നമ്മെ വേട്ടയാടുന്നുണ്ട്. "മദ്യം ഉണ്ടാക്കരുത്, കൊടുക്കരുത്, കുടിക്കരുത്" എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു; ഇന്ന് ഒരു തലമുറയെ ലഹരി വേട്ടയാടുന്നു. ലളിതമായ വിവാഹങ്ങൾ അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശിച്ചു; ഇന്ന് സ്ത്രീധനത്തിന്റെയും കടബാധ്യതയുടെയും പേരിൽ ജീവനൊടുക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ്. ആർഭാടങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞ നാട്ടിൽ കടം വാങ്ങിയും ആഘോഷിക്കുന്ന സംസ്കാരം വളർന്നു. ഗുരു വെറുമൊരു പരിഷ്കർത്താവായിരുന്നില്ല, ജീവിതരീതികളെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ കാഴ്ചപ്പാടുള്ള പ്രായോഗിക ചിന്തകൻ കൂടിയായിരുന്നു.

അടിയന്തരമായി നാം ആലോചിക്കേണ്ടത് ഭാഷയെക്കുറിച്ചാണ്. ഗുരുവിന്റെ ഭാഷ അസാധാരണമാംവിധം ശാന്തമായിരുന്നു. കടുത്ത അനീതി നേരിട്ടപ്പോഴും അദ്ദേഹം ആരെയും ശപിക്കുകയോ വിദ്വേഷം വിതയ്ക്കുകയോ ചെയ്തില്ല. എതിരാളിയെ അറിവെത്താത്ത സഹോദരനായാണ് കണ്ടത്. എന്നാൽ ഇന്നത്തെ പൊതുസംവാദഭാഷ വിദ്വേഷം നിറഞ്ഞതാണ്, അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ യുദ്ധങ്ങളാകുന്നു. ഗുരുവിൽനിന്ന് ഒന്നേ പഠിക്കാനുള്ളൂ എങ്കിൽ, അത് ആ ഭാഷയുടെ സൗമ്യതയാകണം.

'അനുകമ്പ' എന്ന വാക്കിന് ഗുരുദർശനത്തിൽ കേന്ദ്രസ്ഥാനമുണ്ട്. അനുകമ്പയില്ലാത്ത അറിവുകൊണ്ടോ ഭക്തികൊണ്ടോ ഒരു പ്രയോജനവുമില്ലെന്ന് അവിടുന്ന് പഠിപ്പിച്ചു. സാമ്പത്തികവളർച്ച നേടിയ സമൂഹത്തിൽ ഏകാന്തതയും വിഷാദവും പെരുകുമ്പോൾ, അനുകമ്പയെന്നത് ഒരു സമൂഹത്തെ ഒന്നിച്ചുനിർത്തുന്ന പശയാണെന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഗുരു നൽകുന്നു.

ഈ സമയത്ത് ചെയ്യാവുന്ന ഏറ്റവും അർത്ഥവത്തായ കാര്യം ഗുരുവിനെ വായിക്കുക എന്നതാണ്. ആത്മോപദേശശതകം, ദൈവദശകം, അനുകമ്പാദശകം, ജാതിനിർണ്ണയം, ദർശനമാല എന്നിവ സ്വയം വായിച്ചു മനസ്സിലാക്കുക. അവിടെ കാണുന്നത് മാനവികതയിൽ വിശ്വസിച്ച മഹാദാർശനികനെയാണ്. "ഒരു ജാതി, ഒരു മതം, ഒരു ദൈവം മനുഷ്യന്" എന്നത് മുദ്രാവാക്യമല്ല, ജീവിതരീതിയാണ്. അത് പരീക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടത് നമ്മുടെ വീടുകളിലും സൗഹൃദങ്ങളിലും ജോലിസ്ഥലങ്ങളിലുമാണ്. അവിടെ പരാജയപ്പെട്ടാൽ എത്ര വലിയ പ്രതിമകൾ പണിതിട്ടും കാര്യമില്ല.

ഗുരു പണിതത് ഒരു ക്ഷേത്രമായിരുന്നില്ല, ഒരു 'മാതൃകാസ്ഥാനം' ആയിരുന്നു. ആ പണി ഇന്നും പൂർത്തിയായിട്ടില്ല. അത് പൂർത്തിയാക്കേണ്ട ഉത്തരവാദിത്വം ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗത്തിന്റേത് മാത്രമല്ല, ഈ നാട്ടിലെ ഓരോ മനുഷ്യന്റേതുമാണ്. ആ ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുക്കുമ്പോൾ മാത്രമാണ് ഓർമ്മ പുതുക്കലുകൾക്ക് അർത്ഥമുണ്ടാകുന്നതും, നമ്മൾ തെളിക്കുന്ന ദീപങ്ങൾക്ക് വെളിച്ചമുണ്ടാകുന്നതും.