വെള്ളാപ്പള്ളിക്ക്‌
കയ്യടിക്കുന്നവർ
കാണാതെ പോകുന്ന
കെണികൾ

ഇടതുപക്ഷം തങ്ങളുടെ മൗനം വെടിയണം. വോട്ടുബാങ്ക് രാഷ്ട്രീയത്തിന് വേണ്ടി ഒരു വർഗീയവാദിക്ക് 'മതേതര സർട്ടിഫിക്കറ്റ്' നൽകി കൂടെ ഇരുത്തുമ്പോൾ, അവർ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നത് കേരളം പടുത്തുയർത്തിയ സാഹോദര്യത്തിന്റെ അടിത്തറയാണ്- മുജീബ് റഹ്മാൻ കിനാലൂർ എഴുതുന്നു.

യൂറോപ്പിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്ത്, വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളും ഗോത്രങ്ങളും ഭാഷകളും ഒന്നുചേർന്ന് ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു മനോഹര രാജ്യമുണ്ടായിരുന്നു; യുഗോസ്ലാവിയ. സാഹോദര്യവും ഐക്യവുമായിരുന്നു ആ സമൂഹത്തിന്റെ പ്രധാന ഈടുവയ്പ്പ്‌. എന്നാൽ 1980-കളുടെ അവസാനം, സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ഉന്നത പദവിയിലിരുന്ന സ്ലൊബോദാൻ മിലോസെവിച്ച് എന്ന നേതാവ് ഒരു പുതിയ ആഖ്യാനം തുടങ്ങി. അദ്ദേഹം പുറമെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ആയിരുന്നു, എന്നാൽ അകമേ വംശീയതയുടെ വിഷം പേറി.

അദ്ദേഹം തന്റെ ജനതയോട് പറഞ്ഞു:
"നിങ്ങൾ അപകടത്തിലാണ്. നിങ്ങളുടെ അയൽക്കാർ (ബോസ്നിയൻ മുസ്ലീങ്ങളും ക്രോയേഷ്യക്കാരും) നിങ്ങളുടെ മണ്ണും തൊഴിലും കവർന്നെടുക്കുകയാണ്."

ഒരു മതേതര സോഷ്യലിസ്റ്റ് നേതാവിന്റെ നാവിലൂടെ വന്ന ആ വാക്കുകളെ ജനം വിശ്വസിച്ചു. മാധ്യമങ്ങൾ അത് ഏറ്റുപിടിച്ചു. അയൽക്കാർ അയൽക്കാരെ സംശയത്തോടെ നോക്കാൻ തുടങ്ങി. ഒടുവിൽ അത് അവസാനിച്ചത് ആധുനിക ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും ക്രൂരമായ ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തിലും വംശഹത്യയിലുമാണ്.

ഇപ്പോൾ നടക്കുന്നത് യാദൃച്ഛികമായ പ്രസ്താവനകളല്ല. ഇത് കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹികഘടനയെ പൊളിച്ചെഴുതി, വർഗീയമായി വിഭജിക്കപ്പെട്ട ഒരു വോട്ട് ബാങ്ക് രാഷ്ട്രീയം രൂപപ്പെടുത്താനുള്ള ആസൂത്രിത നീക്കമാണ്.

യുഗോസ്ലാവിയയുടെ ചരിത്രം ഇവിടെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നത് ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു സാദൃശ്യം ഇന്ന് കേരളത്തിൽ തെളിയുന്നതുകൊണ്ടാണ്. കേരളത്തിന്റെ നവോത്ഥാന ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും തിളക്കമുള്ള കസേരകളിലൊന്നായ എസ്‌.എൻ.ഡി.പി യോഗം ജനറൽ സെക്രട്ടറി പദവിയിലിരുന്ന് വെള്ളാപ്പള്ളി നടേശൻ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന വിദ്വേഷ പ്രചാരണം കേവലമൊരു രാഷ്ട്രീയ ഗിമ്മിക്കല്ല; മറിച്ച് കൃത്യമായ ലക്ഷ്യങ്ങളുള്ള 'സോഷ്യൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ്' ആണ്. മിലോസെവിച്ചിനെപ്പോലെ, മതേതര- പുരോഗമന പക്ഷത്ത് നിൽക്കുന്നു എന്നവകാശപ്പെട്ട്‌, ഭരണകൂടത്തിന്റെ തണലിലിരുന്ന് അദ്ദേഹം കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ ആഴത്തിലുള്ള മുറിവുണ്ടാക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

ഈ സന്ദർഭത്തെ സാമൂഹിക മനഃശാസ്ത്രത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മദർശിനിയിലൂടെ നോക്കിക്കാണേണ്ടതുണ്ട്. എന്തുകൊണ്ടാണ് കേരളം പോലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രബുദ്ധമായ ഒരു സമൂഹം ഈ വിഷലിപ്തമായ പ്രചാരണത്തിനുമുന്നിൽ നിശ്ശബ്ദരാകുന്നത്? ഉത്തരം ലളിതമല്ല, അത് നമ്മുടെ സാമൂഹിക ഉപബോധമനസ്സിൽ നടക്കുന്ന ചില മാറ്റങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്‌.

മറ നീങ്ങുന്ന ദൃശ്യങ്ങൾ

ഒരു സമൂഹത്തിൽ പരസ്യമായി പറയാൻ മടിയില്ലാത്ത കാര്യങ്ങൾക്ക്‌ ഒരു പരിധിയുണ്ടായിരിക്കും. പത്തു വർഷം മുൻപ് കേരളത്തിൽ ഒരു സമുദായ നേതാവ് പരസ്യമായി മുസ്ലിം വിരുദ്ധത പറഞ്ഞാൽ, ആ പരിധിക്ക്‌ പുറത്തായതുകൊണ്ട് സമൂഹം അയാളെ ഒറ്റപ്പെടുത്തുമായിരുന്നു. എന്നാൽ വെള്ളാപ്പള്ളി നടേശൻ തന്ത്രപരമായി ഈ പരിധി വലിച്ചു നീട്ടിക്കഴിഞ്ഞു. ദിവസേനയുള്ള വാർത്താസമ്മേളനങ്ങളിലൂടെ, "മുസ്ലീങ്ങൾ എല്ലാം കൈക്കലാക്കുന്നു" എന്ന നുണ ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ, ആദ്യം അതിനെ എതിർത്തിരുന്നവർ പോലും പതുക്കെ നിർവികാരരാകുന്നു. ഇതിനെ 'ഡീസെൻസിറ്റൈസേഷൻ' എന്ന് വിളിക്കാം. വർഗീയത ഒരു 'വാർത്ത' അല്ലാതാവുകയും, അതൊരു 'സാധാരണ അഭിപ്രായപ്രകടനം' മാത്രമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥ. ഇന്ന് കേരളത്തിൽ മുസ്ലിം വിരുദ്ധത എന്നത് ചായക്കടകളിലെയും സ്വീകരണമുറികളിലെയും ഒരു സാധാരണ വർത്തമാനമായി മാറിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം ഈ പരിധി നീട്ടിയവർക്കാണ്.

പത്തു വർഷം മുൻപ് കേരളത്തിൽ ഒരു സമുദായ നേതാവ് പരസ്യമായി മുസ്ലിം വിരുദ്ധത പറഞ്ഞാൽ, ആ പരിധിക്ക്‌ പുറത്തായതുകൊണ്ട് സമൂഹം അയാളെ ഒറ്റപ്പെടുത്തുമായിരുന്നു. എന്നാൽ വെള്ളാപ്പള്ളി നടേശൻ തന്ത്രപരമായി ഈ പരിധി വലിച്ചു നീട്ടിക്കഴിഞ്ഞു. ദിവസേനയുള്ള വാർത്താസമ്മേളനങ്ങളിലൂടെ.
പത്തു വർഷം മുൻപ് കേരളത്തിൽ ഒരു സമുദായ നേതാവ് പരസ്യമായി മുസ്ലിം വിരുദ്ധത പറഞ്ഞാൽ, ആ പരിധിക്ക്‌ പുറത്തായതുകൊണ്ട് സമൂഹം അയാളെ ഒറ്റപ്പെടുത്തുമായിരുന്നു. എന്നാൽ വെള്ളാപ്പള്ളി നടേശൻ തന്ത്രപരമായി ഈ പരിധി വലിച്ചു നീട്ടിക്കഴിഞ്ഞു. ദിവസേനയുള്ള വാർത്താസമ്മേളനങ്ങളിലൂടെ.

ആപേക്ഷിക ദാരിദ്ര്യവും ഇരവാദവും

വെള്ളാപ്പള്ളി നടേശൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഏറ്റവും മൂർച്ചയുള്ള മനഃശാസ്ത്ര ആയുധമാണ് 'റിലേറ്റീവ് ഡിപ്രൈവേഷൻ' (Relative Deprivation). അതായത്, ഒരു വിഭാഗത്തിന് യഥാർത്ഥത്തിൽ കിട്ടുന്നതിനേക്കാൾ പ്രധാനം, അവർക്ക് "മറ്റുള്ളവരെ അപേക്ഷിച്ച് കുറച്ചേ കിട്ടുന്നുള്ളൂ" എന്ന തോന്നലുണ്ടാക്കലാണ്. കേരളത്തിലെ ഈഴവ / തിയ്യ വിഭാഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന തൊഴിലില്ലായ്മയോ കാർഷിക തകർച്ചയോ യഥാർത്ഥത്തിൽ നവലിബറൽ സാമ്പത്തിക നയങ്ങളുടെയും മുതലാളിത്തത്തിന്റെയും സൃഷ്ടിയാണ്. എന്നാൽ വെള്ളാപ്പള്ളി ഈ യഥാർത്ഥ കാരണം മറച്ചുവെച്ച്, പകരം ഒരു 'ശത്രുവിനെ' ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. "നിങ്ങൾക്ക് അവസരം കിട്ടാത്തത് മുസ്ലീങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ കിട്ടുന്നതുകൊണ്ടാണ്" എന്ന പച്ചക്കള്ളം അദ്ദേഹം സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് 'ഇൻ-ഗ്രൂപ്പ് ഫേവറിറ്റിസം' അഥവാ സ്വജാതി സ്നേഹം മാത്രമല്ല, 'ഔട്ട്- ഗ്രൂപ്പ് ഡീമണൈസേഷൻ' (അപര വിദ്വേഷം) കൂടിയാണ്. സ്വന്തം സമുദായത്തെ സ്നേഹിക്കാൻ പഠിപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം, അപരനെ വെറുത്തുകൊണ്ടുമാത്രമേ സ്വന്തം സമുദായ സ്നേഹം നിലനിർത്താൻ കഴിയൂ എന്ന തെറ്റായ ബോധം അദ്ദേഹം അണികളിൽ കുത്തിവെക്കുന്നു. സാമ്പത്തിക അരക്ഷിതാവസ്ഥ അനുഭവിക്കുന്ന സാധാരണ മനുഷ്യർക്ക്, സങ്കീർണ്ണമായ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തേക്കാൾ എളുപ്പം ദഹിക്കുന്നത് ഇത്തരം 'ശത്രുനിർമ്മാണ' സിദ്ധാന്തങ്ങളാണ്.

വെള്ളാപ്പള്ളി നടേശന്റെ വിദ്വേഷപ്രസംഗങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന അമിത പ്രാധാന്യം, കേരളത്തിൽ വർഗീയത മാത്രമേയുള്ളൂ എന്നൊരു മിഥ്യാധാരണ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

വിശ്വസനീയതയുടെ കവചം

ഇവിടെയാണ് ഭരണപക്ഷത്തിന്റെയും ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെയും പങ്ക് വിചാരണ ചെയ്യപ്പെടേണ്ടത്. മനഃശാസ്ത്രത്തിൽ 'ഹാലോ ഇഫക്ട്' എന്നൊരു പ്രതിഭാസമുണ്ട്‌. ഒരാൾക്ക് അധികാരമുള്ളവരുമായി അടുപ്പമുണ്ടെങ്കിൽ, അയാൾ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾക്ക് സമൂഹം അറിയാതെ തന്നെ ഒരു സാധുത കൽപ്പിച്ചു നൽകും.

സംഘപരിവാർ നേതാക്കൾ ഇതേ കാര്യങ്ങൾ പറയുമ്പോൾ കേരളം തള്ളിക്കളയും. കാരണം, അവർക്ക് കേരളത്തിൽ സെക്യുലർ ക്രെഡിബിലിറ്റി ഇല്ല. എന്നാൽ, മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയനോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന, നവോത്ഥാന മതിലിൽ കണ്ണിചേർന്ന ഒരാൾ ഇത് പറയുമ്പോൾ, നിഷ്പക്ഷരായ ഹിന്ദുക്കളിലും, എന്തിന് പാർട്ടി അണികളിൽ പോലും ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. "സർക്കാർ ഇതിനെ എതിർക്കുന്നില്ലല്ലോ, അപ്പോൾ ഇതിൽ കാര്യമുണ്ടാകാം" എന്ന ചിന്ത, ഇടതുപക്ഷ അനുഭാവികളെ ത്രിശങ്കുവിലാക്കും.

തങ്ങളുടെ ആദർശവും നേതാവിന്റെ പ്രവൃത്തിയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം പരിഹരിക്കാൻ അവർ ഒടുവിൽ വെള്ളാപ്പള്ളിയുടെ വർഗീയതയെ ന്യായീകരിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു. ഇത് ഇടതുപക്ഷത്തെ മൃദുഹിന്ദുത്വവൽക്കരിക്കുന്നതിൽ വലിയ പങ്കുവഹിക്കുന്നുണ്ട്.

വെള്ളാപ്പള്ളി നടേശൻ കേരളത്തിലെ മതേതര സമൂഹത്തിൽ നഞ്ഞ്‌ കലക്കി കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. വസ്തുതകൾ നിരത്തി സംസാരിക്കുന്നവർക്കുനേരെ, "നിങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യം കാണുന്നില്ല, നിങ്ങൾ മുസ്ലിം പ്രീണനം നടത്തുകയാണ്" എന്ന് തിരിച്ചടിച്ച്, മതേതരവാദികളെ തന്നെ അങ്കലാപ്പിലാക്കുന്നു. മാധ്യമങ്ങൾ ഇതിന് കുടപിടിക്കുന്നു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ വിദ്വേഷപ്രസംഗങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന അമിത പ്രാധാന്യം, കേരളത്തിൽ വർഗീയത മാത്രമേയുള്ളൂ എന്നൊരു മിഥ്യാധാരണ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഒരു നുണ പലതവണ ആവർത്തിച്ചാൽ അത് സത്യമായി തോന്നും എന്ന ഗീബൽസിയൻ തന്ത്രത്തിന്റെ ആധുനിക പതിപ്പാണിത്. സോഷ്യൽ മീഡിയ അൽഗോരിതങ്ങൾ കൂടി ചേരുമ്പോൾ, ഓരോ മലയാളിയും അവരവരുടെ തുരുത്തുകളിൽ തടവിലാക്കപ്പെടുകയും, അപരവിദ്വേഷം ഒരു പൊതുവികാരമാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയനോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന, നവോത്ഥാന മതിലിൽ കണ്ണിചേർന്ന ഒരാൾ വർഗീയത പറയുമ്പോൾ, നിഷ്പക്ഷരായ ഹിന്ദുക്കളിലും, എന്തിന് പാർട്ടി അണികളിൽ പോലും ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.
മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയനോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന, നവോത്ഥാന മതിലിൽ കണ്ണിചേർന്ന ഒരാൾ വർഗീയത പറയുമ്പോൾ, നിഷ്പക്ഷരായ ഹിന്ദുക്കളിലും, എന്തിന് പാർട്ടി അണികളിൽ പോലും ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.

അപരവൽക്കരണവും
തീവ്രവാദ ആരോപണങ്ങളും

സോഷ്യൽ എഞ്ചിനീയറിംഗിന്റെ ഏറ്റവും അപകടകരമായ പാർശ്വഫലം 'റെസിപ്രോക്കൽ റാഡിക്കലൈസേഷൻ' ആണ്. വെള്ളാപ്പള്ളിയുടെ നിരന്തരമായ ആക്രമണം മുസ്ലിം ന്യൂനപക്ഷത്തിൽ അരക്ഷിതാവസ്ഥയും ഉപരോധ മനഃസ്ഥിതിയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇത് ന്യൂനപക്ഷ സമുദായത്തിലെ തീവ്രസ്വഭാവമുള്ള സംഘടനകൾക്ക് വളരാനുള്ള വളക്കൂറുള്ള മണ്ണാകുന്നു.

വെള്ളാപ്പള്ളിയുടെ വാദങ്ങളെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി മുസ്ലിം ചെറുപ്പക്കാരെ വൈകാരികമായി സംഘടിപ്പിക്കാൻ തീവ്രവാദികൾക്ക് എളുപ്പത്തിൽ സാധിക്കുന്നു. അവർ വൈകാരികമായി പ്രതികരിക്കുമ്പോൾ, തെരുവിലിറങ്ങുമ്പോൾ, വെള്ളാപ്പള്ളി അത് വീണ്ടും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി പറയുന്നു: "കണ്ടില്ലേ, ഇതാണ് അവരുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം."
ഇതൊരു ചാക്രികമായ ദുരന്തമായിത്തീരുന്നു. ഒരാളുടെ തീവ്രത മറ്റൊരാളുടെ തീവ്രതയെ ന്യായീകരിക്കുന്ന, പരസ്പരം വളർത്തുന്ന, സമാധാനത്തെ കാർന്നുതിന്നുന്ന ദൂഷിത വലയത്തിലാണ് നാമിപ്പോൾ.

ഗുരുവിന്റെ ദർശനത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്ന സാധാരണ എസ്.എൻ.ഡി.പി പ്രവർത്തകരിൽ, വെള്ളാപ്പള്ളിയുടെ വർഗീയ പ്രസ്താവനകൾ വലിയൊരു ആന്തരിക സംഘർഷം ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ സംഘടനാ സംവിധാനത്തിന്റെ ബലത്തിലും, അധികാരത്തോടുള്ള അടുപ്പം നൽകുന്ന സുരക്ഷിതബോധത്തിലും ഈ വഞ്ചന ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാതെ പോകുന്നു.

ശ്രീനാരായണ ഗുരുവിന്റെ പാരമ്പര്യമാണ് വെള്ളാപ്പള്ളിയുടെ മൂലധനം. എന്നാൽ ഗുരുവിന്റെ ദർശനം "അപരനെ അറിയാനും അറിയിക്കാനും" ഉള്ളതായിരുന്നുവെങ്കിൽ, വെള്ളാപ്പള്ളി "അപരനെ ഭയപ്പെടാനും വെറുക്കാനും" പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഗുരുവിന്റെ ദർശനത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്ന സാധാരണ എസ്.എൻ.ഡി.പി പ്രവർത്തകരിൽ ഇത് വലിയൊരു ആന്തരിക സംഘർഷം ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ സംഘടനാ സംവിധാനത്തിന്റെ ബലത്തിലും, അധികാരത്തോടുള്ള അടുപ്പം നൽകുന്ന സുരക്ഷിതബോധത്തിലും ഈ വഞ്ചന ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാതെ പോകുന്നു.

മൗനം വെടിയേണ്ട സമയം

ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്; ഇപ്പോൾ നടക്കുന്നത് യാദൃച്ഛികമായ പ്രസ്താവനകളല്ല. ഇത് കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹികഘടനയെ പൊളിച്ചെഴുതി, വർഗീയമായി വിഭജിക്കപ്പെട്ട ഒരു വോട്ട് ബാങ്ക് രാഷ്ട്രീയം രൂപപ്പെടുത്താനുള്ള ആസൂത്രിത നീക്കമാണ്. ഇതിനെ നേരിടേണ്ടത് വൈകാരികമായല്ല. പകരം, വെള്ളാപ്പള്ളി നടേശൻ എന്ന 'സന്ദേശവാഹകന്റെ' പിന്നിലെ താല്പര്യങ്ങളെ തുറന്നുകാട്ടിക്കൊണ്ടാണ്. അദ്ദേഹം സംസാരിക്കുന്നത് ഹിന്ദുക്കൾക്കോ ഈഴവർക്കോ വേണ്ടിയല്ലെന്നും തന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ബിസിനസ്-രാഷ്ട്രീയ താല്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ വേണ്ടിയാണെന്നുമുള്ള സത്യം വിളിച്ചുപറയേണ്ടതുണ്ട്.

ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, ഇടതുപക്ഷം തങ്ങളുടെ മൗനം വെടിയണം. വോട്ടുബാങ്ക് രാഷ്ട്രീയത്തിന് വേണ്ടി ഒരു വർഗീയവാദിക്ക് 'മതേതര സർട്ടിഫിക്കറ്റ്' നൽകി കൂടെ ഇരുത്തുമ്പോൾ, അവർ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നത് കേരളം പടുത്തുയർത്തിയ സാഹോദര്യത്തിന്റെ അടിത്തറയാണ്.

യുഗോസ്ലാവിയയെപ്പോലെ, എല്ലാം തകർന്ന് മണ്ണടിഞ്ഞശേഷം, "അന്ന് നമ്മൾ മൗനം പാലിച്ചില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ" എന്ന് വിലപിച്ചിട്ട് കാര്യമില്ല.

ഇതൊരു കെണിയാണ്; നമ്മൾ ഓരോരുത്തരും അറിയാതെ ചവിട്ടിനിൽക്കുന്ന കെണി. ആ കെണി തിരിച്ചറിയുക എന്നതുതന്നെയാണ് അതിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യത്തെ മോചനം.

Comments