ഇന്ത്യയിലെ ഗ്രാമീണ ജനതയുടെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയുടെ നട്ടെല്ലായിരുന്ന 'മഹാത്മാഗാന്ധി ദേശീയ ഗ്രാമീണ തൊഴിലുറപ്പ് നിയമം' (MGNREGA) പിൻവലിച്ച് കേന്ദ്ര സർക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന 'വിക്സിത് ഭാരത് – റോസ്ഗാർ ആൻഡ് ആജീവിക മിഷൻ' (VB-GRAM G) എന്ന പുതിയ നിയമം രാജ്യവ്യാപക ചർച്ചകൾക്കും പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കും തുടക്കമിട്ടിരിക്കുകയാണ്. ഒന്നര പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയുടെ പട്ടിണി മാറ്റുന്നതിലും കുടിയേറ്റം തടയുന്നതിലും നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ച ഒരു നിയമത്തെ മാറ്റിപ്രതിഷ്ഠിക്കുമ്പോൾ, അത് വെറുമൊരു പേരുമാറ്റത്തിനപ്പുറം വലിയൊരു നയപരമായ പൊളിച്ചെഴുത്താണെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു.
താഴെത്തട്ടിൽ നിന്നുള്ള ആവശ്യകതയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള (Demand-based) ഒരു നിയമപരമായ അവകാശത്തിൽ നിന്ന്, കേന്ദ്രീകൃതമായ വിതരണാധിഷ്ഠിത (Supply-driven) പദ്ധതിയിലേക്കുള്ള ഈ മാറ്റം ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറയെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുമെന്നത് ഗൗരവകരമായ ഒരു ചോദ്യമാണ്. ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന്റെയും ഫെഡറലിസത്തിന്റെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഈ മാറ്റങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്.
നിലവിലുള്ള പദ്ധതിയിൽ നിന്ന് മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ പേര് ഒഴിവാക്കിയത് രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പുകളുടെ ഫലമാണെന്ന വിമർശനം ശക്തമാണ്. ഗാന്ധിജിയുടെ 'ഗ്രാമസ്വരാജ്' എന്ന സങ്കല്പത്തിലൂന്നിയ വികേന്ദ്രീകൃത ഭരണരീതിയായിരുന്നു തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതിയുടെ ആത്മാവ്. ഗ്രാമസഭകൾക്ക് പദ്ധതികൾ നിശ്ചയിക്കാനും മുൻഗണനാക്രമം തീരുമാനിക്കാനും നടപ്പിലാക്കാനുമുള്ള വിപുലമായ അധികാരം നൽകുന്നതിലൂടെ താഴെത്തട്ടിലെ ജനാധിപത്യം ഇന്ത്യയിൽ ശക്തിപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ പുതിയ VB-GRAM G നിയമം, തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാനുള്ള സർവ്വാധികാരവും കേന്ദ്ര സർക്കാരിൽ നിക്ഷിപ്തമാക്കുന്നതിലൂടെ ഈ ജനാധിപത്യ വികേന്ദ്രീകരണ പ്രക്രിയയെ അപ്രസക്തമാക്കുന്നു. അധികാര കേന്ദ്രീകരണം 'രാമരാജ്യം' എന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള പ്രയാണമാണെന്ന ഔദ്യോഗിക വാദങ്ങൾ ഉയരുമ്പോഴും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് അധികാരങ്ങളെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്ന് നഗരങ്ങളിലെ ശീതീകരിച്ച മുറികളിലേക്ക് മാറ്റുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഇത് ഭരണഘടനയുടെ 73-ാം ഭേദഗതി വിഭാവനം ചെയ്യുന്ന പഞ്ചായത്തീരാജ് സംവിധാനത്തിന്റെ അന്തഃസ്സത്തയ്ക്ക് വിരുദ്ധമാണെന്ന് നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
പുതിയ നിയമത്തിലെ ഏറ്റവും ആകർഷകമായ വാഗ്ദാനം പ്രതിവർഷം തൊഴിൽ ദിനങ്ങൾ 100-ൽ നിന്ന് 125 ആയി വർധിപ്പിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ഇത് വലിയൊരു നേട്ടമായി തോന്നാമെങ്കിലും, നിലവിലുള്ള പദ്ധതിയുടെ മുൻവർഷങ്ങളിലെ കണക്കുകൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഗൗരവകരമായ ചില യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ പുറത്തുവരും.
നിലവിലെ 100 തൊഴിൽ ദിനങ്ങൾ പോലും പൂർത്തിയാക്കാൻ ഭൂരിഭാഗം സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സാധിച്ചിട്ടില്ല. കോവിഡ് പ്രതിസന്ധി രൂക്ഷമായ 2020-21 കാലഘട്ടത്തിൽ പോലും 9.5% (ഏകദേശം 72 ലക്ഷം) കുടുംബങ്ങൾ മാത്രമാണ് 100 ദിവസം ജോലി പൂർത്തിയാക്കിയത്. കഴിഞ്ഞ രണ്ട് വർഷങ്ങളിൽ ഇത് 7% ആയി വീണ്ടും കുറഞ്ഞു. അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളോ കൃത്യമായ ഫണ്ട് വിതരണമോ ഇല്ലാതെ തൊഴിൽ ദിനങ്ങൾ കടലാസിൽ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം ഗ്രാമീണ വേതന വർദ്ധനവ് സാധ്യമാകില്ല. ഫണ്ട് ലഭ്യതക്കുറവ് മൂലം തൊഴിൽ ആവശ്യപ്പെടുന്നവർക്ക് ജോലി നൽകാതിരിക്കുകയും വേതനം മാസങ്ങളോളം വൈകുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, 125 ദിവസം എന്നത് വെറുമൊരു ഉറപ്പായി അവശേഷിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.
സാമ്പത്തിക തലത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, പുതിയ നിയമം തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതിയെ 'കേന്ദ്രാവിഷ്കൃത പദ്ധതി' (Centrally Sponsored Scheme) എന്ന വിഭാഗത്തിലേക്ക് മാറ്റുന്നു. ഇത് സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് മേൽ താങ്ങാനാവാത്ത സാമ്പത്തിക ഭാരം അടിച്ചേൽപ്പിക്കും. മുൻ നിയമപ്രകാരം, അവിദഗ്ധ തൊഴിലാളികളുടെ വേതനം പൂർണ്ണമായും കേന്ദ്ര സർക്കാരാണ് വഹിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ പുതിയ നിയമത്തിൽ, കേന്ദ്ര- സംസ്ഥാന ചെലവ് വിഭജനം 60:40 എന്ന അനുപാതത്തിലായിരിക്കും. ജി.എസ്.ടി പുനഃക്രമീകരണവും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയും മൂലം ഇതിനകം തന്നെ സാമ്പത്തിക ഞെരുക്കം അനുഭവിക്കുന്ന കേരളം, തമിഴ്നാട്, പശ്ചിമ ബംഗാൾ തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഈ അധിക ബാധ്യതയെ ശക്തമായി എതിർക്കുന്നു. അധികമായി വരുന്ന ഏത് ചെലവും സംസ്ഥാനങ്ങൾ വഹിക്കണമെന്ന നിബന്ധന, സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളെ ഈ പദ്ധതിയിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ ഇടയാക്കും. ഇത് രാജ്യത്തെ തൊഴിലാളികളുടെ തൊഴിലവസരങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്.
തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ കരുത്ത് തൊഴിലിനെ ഒരു അവകാശമായി (Rights-based framework) പ്രഖ്യാപിച്ചു എന്നതാണ്. അതായത്, ഒരു തൊഴിലാളി ജോലി ആവശ്യപ്പെട്ടാൽ 15 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ അത് നൽകാൻ സർക്കാർ നിയമപരമായി ബാധ്യസ്ഥമായിരുന്നു. എന്നാൽ പുതിയ ബില്ലിൽ ഈ അവകാശത്തിന് വലിയ തോതിലുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ വരുന്നു. ഡിമാൻഡ് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഈ രീതിയെ അട്ടിമറിച്ച്, കേന്ദ്രം നിശ്ചയിക്കുന്ന ബജറ്റ് പരിധിക്കുള്ളിൽ നിന്നുള്ള വിതരണാധിഷ്ഠിത (Supply-driven) രീതിയിലേക്കാണ് ബിൽ വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്. ഇത് തൊഴിൽ ചോദിച്ചു വാങ്ങാനുള്ള ഗ്രാമീണ കുടുംബങ്ങളുടെ ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശത്തിന്മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റമാണ്.
കൃഷിപ്പണികൾ നടക്കുമ്പോൾ പദ്ധതി നിർത്തിവെക്കണമെന്ന നിർദ്ദേശം കർഷകർക്ക് ഗുണകരമാണെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുമെങ്കിലും, അത് തൊഴിലാളികളുടെ സ്വതന്ത്രമായ തൊഴിൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു. തൊഴിലാളികൾക്ക് കുറഞ്ഞ വേതനത്തിന് കാർഷിക മേഖലയിൽ പണിയെടുക്കേണ്ടി വരുന്ന സാഹചര്യം ഇത് സൃഷ്ടിച്ചേക്കാം.
പദ്ധതിയുടെ സാങ്കേതിക വശങ്ങളിൽ കൊണ്ടുവരുന്ന മാറ്റങ്ങളും ഗ്രാമീണ മേഖലയെ ആശങ്കയിലാഴ്ത്തുന്നുണ്ട്. ഡിജിറ്റൽ ഹാജർ (NMMS), ആധാർ അധിഷ്ഠിത പേയ്മെന്റ് സിസ്റ്റം (ABPS) എന്നിവ നിർബന്ധമാക്കിയതിലൂടെ സാങ്കേതിക പരിജ്ഞാനമില്ലാത്ത ലക്ഷക്കണക്കിന് തൊഴിലാളികൾ ഇതിനകം തന്നെ പദ്ധതിക്ക് പുറത്തായിട്ടുണ്ട്. പുതിയ ബില്ലിൽ ഇത്തരം സാങ്കേതിക നിയന്ത്രണങ്ങൾ കൂടുതൽ കർക്കശമാക്കാനാണ് സാധ്യത. നേരിട്ടുള്ള പണമിടപാട് (Direct Benefit Transfer) പോലുള്ള പദ്ധതികളിലൂടെ രാഷ്ട്രീയ നേട്ടം ലക്ഷ്യമിടുമ്പോൾ, ഗ്രാമീണ മേഖലയിൽ ശാശ്വതമായ ആസ്തികൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിലും സാമൂഹിക സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിലും ഈ പുതിയ നിയമം പരാജയപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ചെറുകിട ജലസേചന പദ്ധതികൾ, ഗ്രാമീണ റോഡുകൾ, മണ്ണൊലിപ്പ് തടയൽ തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ എംജിഎൻആർഇജിഎ ഗ്രാമങ്ങളിൽ വലിയ മാറ്റം കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. കേന്ദ്രീകൃതമായ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ ഇത്തരം പ്രാദേശിക ആവശ്യങ്ങൾ വിസ്മരിക്കപ്പെടാൻ സാധ്യതയേറെയാണ്.
സ്ത്രീശാക്തീകരണത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും ഈ പദ്ധതിക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ട്. തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതിയിലെ തൊഴിലാളികളിൽ പകുതിയിലധികവും സ്ത്രീകളാണ്. തങ്ങളുടെ അധ്വാനത്തിന് അർഹമായ വേതനം നേരിട്ട് അക്കൗണ്ടിലെത്തുന്നത് ഗ്രാമീണ സ്ത്രീകളുടെ ആത്മവിശ്വാസം വർദ്ധിപ്പിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് മേൽ സാമ്പത്തിക ഭാരം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും പദ്ധതി കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തം കുറയാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. കുടുംബശ്രീ പോലുള്ള വലിയ സാമൂഹിക കൂട്ടായ്മകൾ വഴി കേരളം നടപ്പിലാക്കിയ മാതൃകാപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പുതിയ നിയമത്തിന്റെ നിബന്ധനകൾക്കുള്ളിൽ എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുമെന്നതും കണ്ടറിയണം. പ്രാദേശികമായ വൈവിധ്യങ്ങളെയും ആവശ്യങ്ങളെയും അംഗീകരിക്കാത്ത ഒരു ഏകീകൃത പദ്ധതി ഇന്ത്യയെപ്പോലെ വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു രാജ്യത്ത് എത്രത്തോളം ഫലപ്രദമാകുമെന്നത് തർക്കവിഷയമാണ്.
സമ്പൂർണ്ണ വികസനം ലക്ഷ്യമിടുന്ന 'വിക്സിത് ഭാരത്' എന്ന മഹത്തായ ആശയത്തിന് അനുസൃതമായാണ് പുതിയ നിയമമെന്ന് ഭരണകൂടം അവകാശപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, യഥാർത്ഥ വികസനം എന്നത് കേവലം നഗരകേന്ദ്രീകൃതമായ വളർച്ചയല്ല, മറിച്ച് ഗ്രാമീണ ജനതയുടെ വാങ്ങൽ ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നതുകൂടിയാണ്. ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ തൊഴിലില്ലായ്മ പരിഹരിക്കാൻ MGNREGA പോലെ ശക്തമായ നിയമപരമായ പരിരക്ഷ ആവശ്യമാണ്. പുതിയ നിയമത്തിലൂടെ ഈ നിയമപരമായ പദവി (Legal Entitlement) ഇല്ലാതാക്കി അതിനെ ഒരു സാധാരണ സർക്കാർ പദ്ധതിയായി മാറ്റുന്നത് അപകടകരമാണ്. ഇത് ഗവൺമെന്റിന് തങ്ങളുടെ താല്പര്യപ്രകാരം പദ്ധതികൾ വെട്ടിക്കുറയ്ക്കാനും ഫണ്ട് കുറയ്ക്കാനും അവസരം നൽകുന്നു.
ചുരുക്കത്തിൽ, VB-GRAM G നിയമം ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയുടെ തൊഴിൽ അവകാശങ്ങളെയും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഫെഡറൽ അവകാശങ്ങളെയും ഒരുപോലെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. അധികാര വികേന്ദ്രീകരണത്തിലൂടെയും പ്രാദേശികമായ ആവശ്യങ്ങളെ മാനിച്ചും മാത്രമേ ഇന്ത്യയുടെ ഗ്രാമീണ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ സാധിക്കൂ. നിലവിലെ രൂപത്തിൽ ഈ ബിൽ പാസാക്കുന്നത് ഗ്രാമീണ ജനതയുടെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയെ തകർക്കുകയും രാജ്യത്തെ സാമ്പത്തിക അസമത്വം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. ജനാധിപത്യപരമായ സംവാദങ്ങളിലൂടെയും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ആശങ്കകൾ പരിഗണിച്ചും മാത്രമേ ഇത്തരം സുപ്രധാനമായ നിയമനിർമ്മാണങ്ങൾ നടത്താവൂ. ഭാരതത്തിന്റെ വികസനം ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെയാണെന്ന ഗാന്ധിയൻ ദർശനം മറന്നുകൊണ്ടുള്ള ഏതൊരു പരിഷ്കാരവും സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതം കൂടുതൽ ദുസ്സഹമാക്കുകയേ ഉള്ളൂ.