അവസാനിക്കുന്നില്ല,
പ്രൊഫ. ജി. ശങ്കരപ്പിള്ളയുടെ
അരങ്ങ്…

‘‘ഒരു സാത്വികതയിൽ
നിൻ്റെ തേജസ്സ് ഞങ്ങളുടെ മിഴികളിൽ
കരൾകളിൽ വേദികളിൽ നിർത്തി നീ
ഒരു സ്നേഹദൂതനായ് നീ വന്നു
നീ തന്നു നിന്റെ ദൂതതു-
നിന്റെ അടയാള വാക്യമെന്നറിയവേ.
പരിണയം കഴിയാതെ വിധവയാം ഭൂമി നിൻ പദചലനമുന്ദ്രധ്വനിയോർത്തു ശാലീന-
പ്രണയ മൃദുമന്ത്രമോർത്തിതാ കാത്തിരിക്കുന്നു’’.

കവി അയ്യപ്പപണിക്കർ, പ്രൊഫ. ജി. ശങ്കരപ്പിള്ളയെ കുറിച്ച് എഴുതിയ വരികളാണ്. സ്നേഹദൂതുമായി, പുതിയ ചിന്തകളുമായി മലയാള നാടകവേദിയിലേക്ക് കടന്നുവന്ന പ്രൊഫ. ജി. ശങ്കരപ്പിള്ള 36 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഒരു പുതുവർഷപുലരിയിലാണ് വിട വാങ്ങിയത്. 1989 ജനുവരി ഒന്നിന് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് യാത്ര പറയുമ്പോൾ ഇവിടെ അവശേഷിപ്പിച്ചത് മലയാള നാടകവേദിക്ക് എന്നെന്നും അഭിമാനപൂർവ്വം ഉയർത്തി കാണിക്കാവുന്ന ശക്തമായ പാരമ്പര്യമായിരുന്നു.

ഇന്ത്യൻ ആധുനിക നാടകചരിത്രത്തിൽ ചിലർ കാലത്തെ മറികടന്ന് ആശയങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു. പ്രൊഫ. ജി. ശങ്കരപ്പിള്ള അത്തരം ഒരപൂർവ സാന്നിധ്യമാണ്. നാടകത്തെ അരങ്ങിലെ ദൃശ്യാനുഭവത്തിൽ മാത്രം ഒതുക്കാതെ, സമൂഹത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുകയും ചോദ്യം ചെയ്തുണർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സാംസ്കാരിക മുന്നറിയിപ്പായി അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. അധ്യാപകൻ, നാടകചിന്തകൻ, സംവിധായകൻ, വിമർശകൻ എന്നീ നിലകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ നാടകബോധത്തെ പുനർനിർമിച്ചു.

തിരുവനന്തപുരം യൂണിവേഴ്സിറ്റി ക്യാമ്പസിലെ തന്റെ സുവർണ്ണകാലം, അന്ന് അവിടെ രൂപം കൊണ്ടത് മലയാള നാടകവേദിയുടെ ഭാവിയായിരുന്നു. നാടകത്തിലെ ആദ്യകാല പരീക്ഷണങ്ങൾ, പഠനത്തിന്റെ ചിറകുകൾ തുന്നി അദ്ദേഹം നാടകലോകത്തെ അതിരില്ലാത്ത ആകാശങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ചു. അദ്ദേഹം രചിച്ച നാടകങ്ങൾ അത്രയും ശക്തമായ സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക പ്രക്രിയയെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്തിരുന്നു.

നാടകം വിനോദം എന്നതിനുമപ്പുറം, ജീവിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളുടെ സൂക്ഷ്മപഠനമായി അദ്ദേഹം വരച്ചിട്ടു. ഓരോ നാടകങ്ങളും മനുഷ്യചിത്തത്തിന്റെ വിവിധ മുഖങ്ങളായി അനാവരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ശങ്കരപ്പിള്ള നാടകങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി അവയുടെ അനുഭവപ്രധാന സ്വഭാവത്തിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ വായനക്കാരെയോ പ്രേക്ഷകരെയോ സങ്കൽപ്പ ലോകത്തിൽ നിലനിർത്തുക മാത്രമല്ലായിരുന്നു, മറിച്ച് അത് ഓരോ അനുഭവങ്ങളായി പുനർചിന്തനം നടത്താൻ പ്രേരിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. നാടകത്തിന്റെ രൂപത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിക്കുന്നത് ജീവന്റെ ഫിലോസഫി ആയിരുന്നു - ജീവിതത്തിന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകാനല്ല, മറിച്ച് അവയെ ആഴത്തിൽ തിരിച്ചറിയാനുള്ള മാർഗ്ഗമായാണ് ഓരോ നാടകങ്ങളും നിലനിന്നത്. ഓരോ സംഭാഷണവും, ഓരോ രംഗവും, ഓരോ നിശ്ശബ്ദനിമിഷവും പ്രേക്ഷകരുടെ ആത്മാവിൽ എറിഞ്ഞു കൊള്ളിക്കുന്ന ആഴമുള്ള പ്രതിധ്വനിയാണ്.

"നാടകം സംസാരിക്കുന്നത് വാക്കുകളല്ല, ആത്മാവാണ്" - പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിനെ തന്നെ രംഗഭൂമിയാക്കി നാടകങ്ങൾക്ക് ജീവൻ നൽകിയ ശങ്കരപ്പിള്ളയുടെ ഈ വാക്കുകളിൽ തന്നെ ഭദ്രമാണ് നാടകത്തോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട്. ശങ്കരപിള്ളയുടെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ സംഭാവന, നാടകത്തെ ഗ്രന്ഥകേന്ദ്രിതമായ കലാരൂപത്തിൽ നിന്ന് “പെർഫോർമൻസ്” എന്ന വിപുലമായ ആശയത്തിലേക്ക് രൂപാന്തരപ്പെടുത്തിയതാണ്. പാശ്ചാത്യ നാടകസിദ്ധാന്തങ്ങൾ വിമർശനാത്മകമായി ഉൾക്കൊള്ളുമ്പോഴും, അവയെ കണ്ണുംപൂട്ടി അനുകരിക്കാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായിരുന്നില്ല. കേരളീയ പ്രകടനപരമ്പരകളായ കൂടിയാട്ടം, തെയ്യം, കഥകളി ഉൾപ്പെടെയുള്ള അവതരണങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാടകങ്ങൾക്ക് പലപ്പോഴും അടിത്തറ നൽകിയിരുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ ഓരോ കലകളും, അവ ഓരോന്നും സ്വതന്ത്രമായ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രവും ദാർശനിക അടിത്തറയും ഉള്ള സങ്കീർണ്ണമായ അറിവുസംവിധാനങ്ങളാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.

നാടക രചയിതാവ്, സംവിധായകൻ എന്നതിനെല്ലാം അപ്പുറത്തേക്ക് മലയാള നാടകവേദി കണ്ട എക്കാലത്തെയും മികച്ച ഗവേഷകൻ ആയിരുന്നു ശങ്കരപ്പിള്ള. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണ ബോധത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപസംഹാരമായി ലോകനാടകവേദിയുടെ മുന്നിലേക്ക് തുറന്നുവെച്ച കവാടമായിരുന്നു സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമ എന്ന മഹത്തായ നാടക കലാലയം. നാടകം ഒരു അവതരണം എന്നതിനപ്പുറത്തേക്ക് അക്കാദമിക് തലങ്ങളിൽ കൂടി വളർന്നുവരേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യം ഈ കലാലയത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവെച്ചു. കലിക്കറ്റ് സർവകലാശാലയിലെ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമ ആൻഡ് ഫൈൻ ആർട്സ് സ്ഥാപക ഡയറക്ടറായി പ്രൊഫ. ശങ്കരപിള്ള രൂപപ്പെടുത്തിയത് ഒരു സാധാരണ നാടകവിദ്യാലയമല്ല. അത് ഒരു ആശയപരിശീലനകേന്ദ്രമായിരുന്നു. വിദ്യാർത്ഥികളെ ‘നടന്മാർ’ ആക്കുക എന്നതിലപ്പുറം, ചിന്തിക്കുന്ന കലാകാരന്മാരും വിമർശനബോധമുള്ള സാംസ്കാരികപ്രവർത്തകരുമാക്കുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ അധ്യാപനരീതി ചോദ്യാധിഷ്ഠിതമായിരുന്നു. ഉത്തരങ്ങൾ നൽകുന്നതിന് പകരം, ചോദ്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന അധ്യാപകൻ. “ഇത് എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ?” എന്ന ചോദ്യം വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ശരീരത്തിലും ചിന്തയിലും പതിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ശങ്കരപിള്ളയുടെ ക്ലാസ്‌റൂം ഒരു പാഠശാലയേക്കാൾ സംവാദവേദിയായിരുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിദ്യാർത്ഥികൾ എക്കാലവും ഓർത്തു പറയുന്നു.

പ്രൊഫ. ശങ്കരപ്പിള്ളയുടെ ലേഖനങ്ങളും പ്രബന്ധങ്ങളും ഇന്ത്യൻ നാടകസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ രൂപരേഖ തന്നെ മാറ്റിമറിച്ച നിർണായക ഇടപെടലുകളാണ്. പാശ്ചാത്യ നാടകചിന്തകളെ അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും വെറുതെ അനുകരിക്കുകയോ ആവർത്തിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല, മറിച്ച്, അവയെ ഇന്ത്യൻ സാംസ്കാരികചരിത്രവും സമകാലീന അനുഭവവീക്ഷണവുമായി സമരസപ്പെടുത്തി ഒരു സ്വതന്ത്രവും സമന്വയപരവുമായ സൈദ്ധാന്തിക മാതൃക രൂപപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു. 'ഇന്റർകൾച്ചറൽ തിയേറ്റർ', 'പാരമ്പര്യവും ആധുനികതയും', 'പെർഫോമൻസ് സ്റ്റഡീസ്' എന്നീ മേഖലകളിലൂടെ അദ്ദേഹം രൂപപ്പെടുത്തിയ ചിന്താതന്തുക്കൾ ഇന്നും അക്കാദമിക പഠനങ്ങളുടെയും സംവാദങ്ങളുടെയും ഉത്തേജക കേന്ദ്രങ്ങളായി തുടരുന്നു. നാടകത്തെ ഒരിക്കലും വെറും ഒറ്റപ്പെട്ട കലാരൂപമായി അദ്ദേഹം കാണാതിരുന്നത് കൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങൾക്ക് എക്കാലവും ഇരട്ടിമൂല്യം കൽപ്പിക്കുന്നത്. എല്ലാ നാടകവും, അത് ഏറ്റവും പ്രാദേശികവും വ്യക്തിപരവുമായ കഥയായാലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായനയിൽ അതൊരു രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹികരേഖാചിത്രമായി മാറുന്നു. അത് ചരിത്രത്തിന്റെ പിടിയിലും, അധികാരബന്ധങ്ങളുടെ കെണിയിലും, സമൂഹ ഘടനയുടെ ചട്ടക്കൂടുകളിലുമായി എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു.

ഈ അടിസ്ഥാനപരമായ ബഹുമുഖദർശനമാണ് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു നാടകവിമർശകനിൽ നിന്ന് ഒരു സാംസ്കാരിക ചിന്തകൻ, അതിലുപരിയായി ഒരു സാമൂഹിക- രാഷ്ട്രീയ പരികർത്താവ് എന്നതിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഒരു സമൂഹം അവരവരെത്തന്നെ എങ്ങനെ കാണുന്നു, എങ്ങനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു, എങ്ങനെ സ്വപ്നം കാണുന്നു എന്നതിന്റെ നാടകീയ പ്രതിഫലനമായി അദ്ദേഹം നാടകത്തെ പരിഗണിക്കുന്നു.

പ്രൊഫ. ജി. ശങ്കരപ്പിള്ള ഇന്ന് നാടകമണ്ണിൽ ശാരീരികമായി ഇല്ലെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങളുടെ പ്രതിധ്വനി ഇന്ത്യൻ നാടകവേദികളിലും അക്കാദമിക ക്ലാസ് മുറികളിലും സജീവമായി നിലകൊള്ളുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യർ, സഹപ്രവർത്തകർ, വായനക്കാർ എന്നിവർ ഓരോരുത്തരും ആ ബൗദ്ധിക പൈതൃകത്തെ വഹിച്ചുനടത്തുന്നവരായി മാറുന്നു. നാടകത്തെ ചിന്തിക്കുന്ന ഓരോ തലമുറയും ഒരിക്കലല്ല, എപ്പോഴും ശങ്കരപ്പിള്ള ഉയർത്തിയ അടിസ്ഥാന ചോദ്യങ്ങളെ നേരിടേണ്ടിവരും, നാടകം സമൂഹത്തെ എങ്ങനെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു, മാറ്റുന്നു, വിമർശിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ നിരന്തരമായ പരിശോധനയാണ് അദ്ദേഹം നൽകിയ പാഠം.

ഒടുവിലായി, പ്രൊഫ. ജി. ശങ്കരപ്പിള്ളയെ ഓർക്കുന്നത് ഒരു വ്യക്തിയെ സ്മരിക്കുന്നതിനപ്പുറമുള്ള പ്രവർത്തനമാണ്‌. അത് നാടകത്തെ ഒരു നിഷ്ക്രിയ കലാരൂപമല്ല, മറിച്ച് ഒരു സജീവവും ബോധപൂർവ്വവുമായ ബൗദ്ധിക-സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തനമായി കാണുന്ന ഒരു ദർശനത്തെ പുനർജീവിപ്പിക്കുകയാണ്‌. ആ അർത്ഥത്തിൽ, അദ്ദേഹം ഒരു ‘അവസാനിച്ച അധ്യായം’ അല്ല; മറിച്ച്, നാടകവും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ആ സംവാദം തുടരുന്നത്രയും നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു തുറന്ന സംഭാഷണമാണ്‌. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തയുടെ വിത്തുകൾ ഇന്നും മുളയ്ക്കുന്നുണ്ട്, ഒരു പുതിയ തലമുറ അവയെ നനയ്ക്കുമ്പോൾ, രംഗത്തും ജീവിതത്തിലും അവ പുതിയ പൂക്കളായി വിരിയുന്നു.