ഷൈനി ബെഞ്ചമിൻ സംവിധാനം ചെയ്ത 'സക്കറിയ' എന്ന ഡോക്യുമെന്ററി അടുത്തിടെ പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോൾ, അതിന്റെ ഫ്രെയിമുകൾക്കുള്ളിൽ നിശ്ശബ്ദമായ ആധുനിക സാങ്കേതികത ഒളിഞ്ഞിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ആധുനിക ഡിജിറ്റൽ സ്ക്രീനുകളുടെ വ്യക്തത ശീലിച്ച പ്രേക്ഷകർക്ക്, ചരിത്രപ്രധാനനായ ഒരു സാഹിത്യകാരനെ ദൃശ്യപരമായി കൂടുതൽ മികച്ച രീതിയിൽ അനുഭവവേദ്യമാക്കുക എന്നതായിരുന്നു ലക്ഷ്യം.
പ്രതീക്ഷിച്ചതുപോലെ, ഒരു ഡോക്യുമെന്ററിയിൽ AI ഉപയോഗിച്ചത് അവിടെയും ഇവിടെയും ചില സംവാദങ്ങൾക്ക് തിരികൊളുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഒരു ശുദ്ധിവാദിക്ക് (purist) ഡോക്യുമെന്ററി എന്നത് യാതൊരു കൃത്രിമത്വവുമില്ലാത്ത ചരിത്രരേഖയാണ്. അവരുടെ കണ്ണിൽ, ക്യാമറ യഥാർത്ഥത്തിൽ പകർത്തിയിട്ടില്ലാത്ത പിക്സലുകൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ ഒരു അൽഗോരിതം ഉപയോഗിക്കുന്നത് സത്യത്തോടുള്ള താത്വികമായ ലംഘനമാണ്.
"ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഒരു ഡോക്യുമെന്ററിയിൽ AI ഉപയോഗിച്ചാൽ എന്താണ് പ്രശ്നം?" എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം കണ്ടെത്താൻ, ദൃശ്യനിർമ്മാണത്തിന്റെ (image-making) ചരിത്രം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ചെളിയിൽ പതിഞ്ഞ കാൽപ്പാട് പോലെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ ഭൗതികവും വസ്തുനിഷ്ഠവുമായ ഒരു അടയാളമാണ് ക്യാമറ പകർത്തിയെടുക്കുന്നത് എന്ന സങ്കല്പത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ("Indexicality") 150 വർഷം പഴക്കമുള്ള സംവാദത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ നിലവിളിയാണിത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരിക്കലും നിലവിലില്ലാതിരുന്ന ഒരു കാല്പനിക ഭൂതകാലത്തെയാണ് മുറുകെ പിടിക്കുന്നത്. അനലോഗ് ഫിലിംമേക്കിംഗ് എന്നത് മായം കലരാത്ത സത്യത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഒരു പുണ്യയാത്രയായിരുന്നു എന്ന മട്ടിലാണ് ഇവരുടെ പെരുമാറ്റം.
പഴയ ഫൂട്ടേജുകളിലെ അപാകതകളും, ഗ്രെയ്‌നുകളും, കുറഞ്ഞ റെസല്യൂഷനും ആ കാലഘട്ടത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അടയാളങ്ങളാണെന്നും അവ "വൃത്തിയാക്കുന്നത്" ചരിത്രത്തെ മായ്ച്ചുകളയലാണെന്നുമാണ് ‘ഡോക്യുമെന്ററി ശുദ്ധിവാദി’ കരുതുന്നത്.
ആർക്കൈവൽ ഫൂട്ടേജുകളെയോ ലോ-റെസല്യൂഷൻ ദൃശ്യങ്ങളെയോ 2K/4K -യിലേക്ക് അപ്സ്കെയിൽ ചെയ്യാൻ AI ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ഉള്ളിലുള്ള വിവരങ്ങൾ പുറത്തെടുക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്; ലെൻസ് യഥാർത്ഥത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്താത്ത പിക്സലുകളെ AI കണ്ടെത്തുകയും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു ഡോക്യുമെന്ററി ശുദ്ധിവാദിയെ സംബന്ധിച്ച്, അതോടെ ആ ചിത്രം ചരിത്രപരമായ ഒരു രേഖയല്ലാതായി മാറുന്നു. പഴയ ഫൂട്ടേജുകളിലെ അപാകതകളും, ഗ്രെയ്‌നുകളും, കുറഞ്ഞ റെസല്യൂഷനും ആ കാലഘട്ടത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അടയാളങ്ങളാണെന്നും അവ "വൃത്തിയാക്കുന്നത്" ചരിത്രത്തെ മായ്ച്ചുകളയലാണെന്നും അവർ കരുതും. ചലച്ചിത്രകാരരെ സംബന്ധിച്ച് ഇത് തികച്ചും സ്വാഭാവികമായ ഒരു സാങ്കേതിക നവീകരണമാണ്. എന്നാൽ ശുദ്ധിവാദിക്ക് ഇത് ഡോക്യുമെന്ററി എന്ന മാധ്യമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ ദർശനത്തോടുള്ള ലംഘനമാണ്.
സിനിമയുടെ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ (1920-കൾ മുതൽ 1990-കൾ വരെ), ഒരു സംവിധായകന് ഒരു സെറ്റ് വിപുലീകരിക്കാനോ പുതിയൊരു പശ്ചാത്തലം സൃഷ്ടിക്കാനോ ആവശ്യമായി വന്നപ്പോൾ "മാറ്റ് പെയിന്റിംഗ്" (Matte Painting) ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു, ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിൽ വെച്ച 6 x 3 അടി വലിപ്പമുള്ള കണ്ണാടികളിൽ ചിത്രകാരർ പശ്ചാത്തലങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയായിരുന്നു പതിവ്. ഫിക്ഷൻ സിനിമകളിൽ ഇത് പരക്കെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, ഒരു ഡോക്യുമെന്ററി സംവിധായകൻ മാറ്റ് പെയിന്റിംഗ് ഉപയോഗിച്ചാൽ, വിഷയത്തിന്റെ ചുറ്റുപാടുകളെക്കുറിച്ച് പ്രേക്ഷകരോട് കള്ളം പറഞ്ഞു എന്ന് ഉടനേ ആരോപിക്കപ്പെടും. ഡോക്യുമെന്ററിയുടെ ഫ്രെയിം എന്നത് ലംഘിക്കാൻ പാടില്ലാത്ത ഒരു അതിർവരമ്പാണെന്നാണ് ഇക്കൂട്ടർ വാദിക്കുന്നത്. ഇത് ഡോക്യുമെന്ററിയും പ്രേക്ഷകനും തമ്മിലുള്ള അലിഖിതമായ "സത്യത്തിന്റെ ഉടമ്പടി" തകർക്കുന്നു എന്നാണ് അവരുടെ വാദം.
ഈ സംവാദത്തിന് ഡോക്യുമെന്ററി എന്ന മാധ്യമത്തോളം പഴക്കമുണ്ട്. 1922-ൽ റോബർട്ട് ഫ്ലാഹർട്ടി ആദ്യത്തെ മുഴുനീള ഡോക്യുമെന്ററിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന നനൂക്ക് ഓഫ് ദി നോർത്ത് (Nanook of the North) നിർമ്മിച്ചു. അതിലെ രംഗങ്ങൾ കൃത്രിമമായി സൃഷ്ടിച്ചതും, ഇന്യൂട്ട് ജനവിഭാഗത്തോട് അവർ അക്കാലത്ത് ധരിക്കാത്ത പരമ്പരാഗത വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടതും, ക്യാമറയ്ക്ക് ആവശ്യത്തിന് വെളിച്ചം ലഭിക്കാൻ വേണ്ടി ഒരു വശം ഇല്ലാത്ത ഇഗ്ലൂ ഉണ്ടാക്കിയതുമെല്ലാം പ്രസിദ്ധമാണ്. അക്കാലത്തെ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ പരിമിതികൾക്കുള്ളിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം യാഥാർത്ഥ്യത്തെ മാറ്റിയെഴുതുകയായിരുന്നു.
“ക്യാമറ ഒരിക്കലും സമ്പൂർണ്ണ നിഷ്പക്ഷ യാഥാർത്ഥ്യമായിരുന്നില്ല”. സിനിമാചരിത്രം തന്നെ കൃത്രിമത്വങ്ങളിൽ കെട്ടിപ്പടുത്തതാണെന്നതിനെ ശരിവെക്കുന്ന, ലോകപ്രശസ്തരായ ചലച്ചിത്രകാരരുടെ വാക്കുകൾ ചരിത്രത്തിലുണ്ട്.
ഇന്നത്തെ സ്‌ക്രീനുകളും പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളും പ്രേക്ഷകരും, 2K/4K റെസല്യൂഷനും വൈഡ് സ്ക്രീൻ/സിനിമാസ്കോപ്പ് ആസ്പെക്ട് റേഷ്യോയും ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഒരു വിഷ്വൽ ക്രിയേറ്റീവ് ഡയറക്ടർ എന്ന നിലയിൽ, ഒരു വിഷയത്തെ ആധുനിക പ്രേക്ഷകർക്ക് ദൃശ്യപരമായി ആസ്വാദ്യകരമാക്കാൻ ആ കാലഘട്ടത്തിന്റെ ഉപകരണങ്ങളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഇവിടെയാണ് സിനിമാറ്റിക് ഇമേജ് മേക്കിംഗിന്റെ യഥാർത്ഥ ചരിത്രവും സിദ്ധാന്തവും നമ്മൾ വിപുലീകരിക്കേണ്ടത്. ആന്ദ്രേ ബാസിൻ (André Bazin) തന്റെ The Ontology of the Photographic Image എന്ന പ്രബന്ധത്തിൽ പറയുന്നത് ഫോട്ടോഗ്രാഫി എന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ "മമ്മിഫിക്കേഷൻ" (mummification of time) ആണെന്നാണ്, അതായത് വസ്തുവിൽ നിന്ന് തട്ടി പ്രതിഫലിക്കുന്ന പ്രകാശകണികകൾ ഫിലിം എമൽഷനിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഭൗതിക മുദ്ര.
ശുദ്ധിവാദികൾ AI-യെ ഭയപ്പെടുന്നത് ഈ "ഭൗതിക മുദ്ര" നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്ന ചിന്തയിലാണ്. എന്നാൽ ഇവിടെ വിസ്മരിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ചരിത്രസത്യമുണ്ട്: “ക്യാമറ ഒരിക്കലും സമ്പൂർണ്ണ നിഷ്പക്ഷ യാഥാർത്ഥ്യമായിരുന്നില്ല”. സിനിമാചരിത്രം തന്നെ കൃത്രിമത്വങ്ങളിൽ കെട്ടിപ്പടുത്തതാണെന്നതിനെ ശരിവെക്കുന്ന, ലോകപ്രശസ്തരായ ചലച്ചിത്രകാരരുടെ വാക്കുകൾ ചരിത്രത്തിലുണ്ട്.
സിനിമ എന്നത് കേവലം 'വസ്തുതകൾ' പകർത്തിവെക്കലല്ല, മറിച്ച് കൃത്രിമത്വങ്ങളിലൂടെ (manipulation) ഒരു വലിയ സത്യം ബോധ്യപ്പെടുത്താനുള്ള കലയാണെന്ന് അവർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. ഫ്രഞ്ച് ചലച്ചിത്രകാരൻ ജീൻ ലൂക്ക് ഗൊദാർദ് "സിനിമ എന്നാൽ സെക്കൻഡിൽ 24 തവണ കാണിക്കുന്ന സത്യമാണ്" എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ, അതിനെ തിരുത്തിക്കൊണ്ട് ബ്രയാൻ ഡി പാൽമയും പിന്നീട് മൈക്കൽ ഹനേക്കെയും പറഞ്ഞത് ഇങ്ങനെയാണ്: "Film is 24 lies per second at the service of truth, or at the service of the attempt to find the truth." (സത്യം കണ്ടെത്താൻ വേണ്ടി, അല്ലെങ്കിൽ സത്യത്തെ സേവിക്കാൻ വേണ്ടി സിനിമ സെക്കൻഡിൽ 24 തവണ പറയുന്ന നുണയാണ്.)
ഇറ്റാലിയൻ ഇതിഹാസമായ ഫെഡറിക്കോ ഫെല്ലിനി സിനിമയിലെ കൃത്രിമത്വത്തെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞത് ഇതാണ്: "I am a born liar. For me, the things that are the most real are the ones I invented." (ഞാൻ ജന്മനാ നുണയനാണ്. എന്നെ സംബന്ധിച്ച് ഏറ്റവും യഥാർത്ഥമായിട്ടുള്ള കാര്യങ്ങൾ, ഞാൻ കൃത്രിമമായി സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തവയാണ്.)
പ്രശസ്ത ഇറാനിയൻ സംവിധായകനായ കിയാരോസ്തമിയുടെ സിനിമകൾ പലപ്പോഴും ഡോക്യുമെന്ററിക്കും ഫിക്ഷനും ഇടയിലുള്ളവയായിരുന്നു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്: "We can never get close to the truth except through lying." (നുണകളിലൂടെയല്ലാതെ നമുക്കൊരിക്കലും സത്യത്തിന്റെ അടുത്തേക്ക് എത്താനാവില്ല).
ഇന്ന് "ശുദ്ധമായ" ഫോട്ടോഗ്രാഫി എന്നൊന്നില്ല. സ്മാർട്ട്ഫോണിൽ എടുക്കുന്ന ഓരോ ചിത്രവും അതിതീവ്രമായ കമ്പ്യൂട്ടേഷണൽ ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്ക് വിധേയമാകുന്നുണ്ട്.
ഡോക്യുമെന്ററി രംഗത്തെ പ്രഗത്ഭനായ വെർണർ ഹെർസോഗ് തന്റെ ഡോക്യുമെന്ററികളിൽ പല രംഗങ്ങളും കൃത്രിമമായി സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. കേവലം ക്യാമറ ഒപ്പിയെടുക്കുന്നതിനെയല്ല, മറിച്ച് കൃത്രിമത്വത്തിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനെ അദ്ദേഹം വിളിച്ചത് 'Ecstatic Truth' (പരമാനന്ദകരമായ സത്യം) എന്നാണ്: "I modify facts to such a degree that they resemble truth more than reality." (വസ്തുതകളെ ഞാൻ എത്രത്തോളം വളച്ചൊടിക്കുന്നുണ്ടോ, അത്രത്തോളം അവ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളേക്കാൾ വലിയ സത്യമായി മാറുന്നു).
സക്കറിയയെപ്പോലൊരു എഴുത്തുകാരനെക്കുറിച്ചുള്ള സിനിമ വെറുമൊരു ടെലിവിഷൻ ന്യൂസ് റിപ്പോർട്ടോ വിരസമായ ആർക്കൈവൽ സമാഹാരമോ അല്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാവന, സാഹിത്യം, രാഷ്ട്രീയ വീക്ഷണം എന്നിവ ഒരു 'വിഷ്വൽ വേൾഡ്' ആവശ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. വിഷ്വൽ ക്രിയേറ്റീവ് ഡയറക്ടറുടെ ജോലി ഫോട്ടോകോപ്പി എടുക്കലല്ല; കഥാപാത്രത്തിന്റെ ലോകത്തെ സിനിമാറ്റിക് ആയി വ്യാഖ്യാനിക്കുകയാണ്.
ഈ സാങ്കേതിക ഇടപെടൽ ഡോക്യുമെന്ററിയുടെ സത്യസന്ധതയെ തകർക്കുകയല്ല, സാങ്കേതികതയുടെ സാധ്യതകൾ കൊണ്ട് ഒരു സാംസ്കാരിക വ്യക്തിത്വത്തെ ആധുനിക ദൃശ്യഭാഷയിലേക്ക് വീണ്ടെടുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. സക്കറിയയുടെ വാക്കുകളിലേക്കും വ്യക്തിത്വത്തിലേക്കും പ്രേക്ഷകശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അത് സിനിമയുടെ ആത്യന്തികമായ സത്യത്തെയാണ് സേവിക്കുന്നത്.
ഡോക്യുമെന്ററികൾ ചരിത്രപരമായ ആർക്കൈവുകളാണ്, അപാകതകളും അമച്ച്വർ സ്വഭാവവുമാണ് ഇവിടുത്തെ "സത്യം." AI സൃഷ്ടിക്കുന്ന എന്തും ഒരു കെട്ടുകഥയാണ്, യഥാർത്ഥ വ്യക്തികളെക്കുറിച്ചുള്ള ഡോക്യുമെന്ററിയിൽ കെട്ടുകഥകൾ ചേർക്കുന്നത് ആ സൃഷ്ടിയുടെ സത്യസന്ധതയെ ബാധിക്കും തുടങ്ങിയ വാദങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്നവർ
പീറ്റർ ജാക്സന്റെ They Shall Not Grow Old (2018) കാണേണ്ടതാണ്. ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്തെ സൈനികരെയും സംഭവങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള അസാധാരണമായ ഒരു നേർക്കാഴ്ചയാണ് ഈ ഡോക്യുമെന്ററി. ബി ബി സിയുടെ ആർക്കൈവുകളിൽ നിന്നുള്ള 600 മണിക്കൂർ ദൈർഘ്യമുള്ള ഫൂട്ടേജുകളിൽ നിന്ന് ആധുനിക റെസ്റ്റോറേഷൻ, കളറൈസേഷൻ, 3D സാങ്കേതികവിദ്യകൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയാണ് പീറ്റർ ജാക്സൺ ഇത് ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. ആ യുദ്ധം നേരിട്ടനുഭവിച്ച ബ്രിട്ടീഷ് സൈനികരുടെ കണ്ണുകളിലൂടെയും ശബ്ദത്തിലൂടെയും ആകർഷകവും ആഴത്തിലുള്ളതും (immersive) യഥാർത്ഥവുമായ ഒരു അനുഭവമാണ് അദ്ദേഹം പ്രേക്ഷകർക്ക് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. 100 കൊല്ലം പഴക്കമുള്ള ഫിലിമുകളുടെ വേഗത ക്രമീകരിക്കാൻ (film speed converting) ഫ്രെയിം ഇന്റർപോളേഷൻ നടത്തുകയും, കളർ നൽകുകയും, ഓഡിയോ ഇല്ലാത്ത ഫൂട്ടേജുകൾക്ക് സൗണ്ട് ഡിസൈൻ നൽകുകയുമൊക്കെ ചെയ്തപ്പോൾ ശുദ്ധിവാദികൾ ഉടനേ നെറ്റിചുളിച്ചു. എന്നാൽ സാങ്കേതിക ഇടപെടൽ ആ ചരിത്രത്തെ ഇന്നത്തെ തലമുറയ്ക്ക് അനുഭവവേദ്യമാക്കി മാറ്റി.
നമുക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സക്കറിയ എന്ന എഴുത്തുകാരന്റെ ആർക്കൈവ് ഇമേജുകൾ അപ്സ്കെയിൽ ചെയ്യാൻ, ആളൊഴിഞ്ഞ പശ്ചാത്തലം പുനഃസൃഷ്ടിക്കാൻ, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു പശ്ചാത്തലം തന്നെ സൃഷ്ടിക്കാൻ AI ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, നമ്മൾ ഒരു "സത്യാനന്തര" (post-truth) നുണ സൃഷ്ടിക്കുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്. പകരം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകളിലെ യഥാർത്ഥ സത്യത്തോട് പ്രേക്ഷകർക്ക് കൂടുതൽ അടുക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ ദൃശ്യങ്ങളെ മനോഹരമായി ഒരുക്കുകയാണ്.
ഇന്ന് "ശുദ്ധമായ" ഫോട്ടോഗ്രാഫി എന്നൊന്നില്ല. സ്മാർട്ട്ഫോണിൽ എടുക്കുന്ന ഓരോ ചിത്രവും അതിതീവ്രമായ കമ്പ്യൂട്ടേഷണൽ ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്ക് (computational photography) വിധേയമാകുന്നുണ്ട്. നിങ്ങൾ ബട്ടൺ അമർത്തുമ്പോൾ, ഒരു ഷട്ടർ തുറക്കുയല്ല ചെയ്യുന്നത്, ഒരു AI അൽഗോരിതത്തെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുക കൂടിയാണ്. 1985-കളിൽ കേരളത്തിൽ കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ വന്നപ്പോഴുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങൾ നമ്മൾ കണ്ടതാണ്. 'തൊഴിൽ തിന്നുന്ന ബകൻ' എന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിക്കൊണ്ട് പുസ്തകങ്ങളും ലഘുലേഖകളും അന്ന് പുറത്തിറങ്ങിയിരുന്നു.
ഇന്ന്, അതേ പ്രതിഷേധക്കാർക്ക് പോക്കറ്റിലെ സ്മാർട്ട്ഫോൺ ഇല്ലാതെ ഒരു ദിവസം തള്ളിനീക്കാൻ കഴിയില്ല. കലയുടെ ചരിത്രത്തിലുണ്ടായ ഓരോ വലിയ മാറ്റങ്ങളും ഇതേപോലെ സദാചാര പരിഭ്രാന്തിയോടെയാണ് നേരിടപ്പെട്ടത്. ക്യാമറ കണ്ടുപിടിച്ചപ്പോൾ, അതൊരു ജീവനില്ലാത്ത യന്ത്രമാണെന്നും അത് കലയെ ഇല്ലാതാക്കുമെന്നും ചിത്രകാരന്മാർ പറഞ്ഞു. സിനിമയിൽ ശബ്ദം വന്നപ്പോൾ, നിശ്ശബ്ദ സിനിമകളുടെ സാർവത്രിക ദൃശ്യഭാഷ അതോടെ തകരുമെന്ന് ശുദ്ധിവാദികൾ വാദിച്ചു. ഡിജിറ്റൽ എഡിറ്റിംഗ് വന്നപ്പോൾ, ഫിലിം മുറിച്ചൊട്ടിക്കുന്ന എഡിറ്റിംഗ് കലയുടെ അച്ചടക്കം അതോടെ ഇല്ലാതാകുമെന്ന് ചലച്ചിത്രകാരന്മാർ അവകാശപ്പെട്ടു.
മൊബൈൽ ഫോണിനെ AI ശുദ്ധിവാദികൾ എതിർക്കാത്തതിന് കാരണം, ആ സ്മാർട്ട്ഫോൺ AI നമ്മുടെ ലിംബിക് സിസ്റ്റത്തെ സ്വാധീനിക്കാൻ പാകത്തിലാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ഒരു ഡോക്യുമെന്ററിയിലെ AI ഉപയോഗത്തെ വിമർശിക്കുകയും, തങ്ങളുടെ സ്മാർട്ട്ഫോണുകളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന AI-യെ പൂർണ്ണമായും ആശ്രയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആധുനിക കാപട്യത്തെ നാം പലപ്പോഴും ഒരു താത്വികപരാജയമായാണ് കാണാറുള്ളത്. എന്നാൽ മനുഷ്യ മസ്തിഷ്കം യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്ന് പരിശോധിച്ചാൽ, ഈ "വൈരുദ്ധ്യം" (Paradox) തികച്ചും ഒരു ജീവശാസ്ത്രപരമായ പ്രശ്നമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.
ഈ വൈരുദ്ധ്യത്തിന് ഒരേയൊരു കാരണമേയുള്ളൂ: നമ്മുടെ ആധുനിക ജീവിതം പ്രവർത്തിക്കുന്നത് 50,000 വർഷം പഴക്കമുള്ള ജീവശാസ്ത്രപരമായ ഹാർഡ്‌വെയറിലാണ് (biological hardware). പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകളോടുള്ള മനുഷ്യന്റെ ഈ വിചിത്രമായ പ്രതികരണങ്ങളെ നമ്മുടെ മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ പരിണാമം എങ്ങനെയാണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നതെന്ന് ഇനി പറയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാകും.
നമ്മുടെ മസ്തിഷ്കത്തിലെ പ്രാചീനമായഭാഗം (ലിംബിക് സിസ്റ്റം - Limbic system) പരിണമിച്ചു വന്നത് മനുഷ്യന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ നിലനിൽപ്പിന് വേണ്ടിയാണ്. 50,000 വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നിലനിൽപ്പ് എന്നതുകൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കിയിരുന്നത് രണ്ട് കാര്യങ്ങളാണ്: ഊർജ്ജം സംരക്ഷിക്കുക, ഉടനടിയുള്ള പ്രതിഫലങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക (dopamine). അനാവശ്യമായ ശാരീരിക അധ്വാനം കുറയ്ക്കുന്നതിനാണ് മസ്തിഷ്കം എപ്പോഴും ശ്രമിക്കുന്നത്. ട്രാഫിക് ജാം മുൻകൂട്ടി കണ്ട് അരമണിക്കൂർ ലാഭിക്കാൻ AI ഒരു പുതിയ വഴി കാണിച്ചുതരുമ്പോൾ, ലിംബിക് സിസ്റ്റം ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസിനെക്കുറിച്ച് തത്ത്വചിന്തയൊന്നും നടത്തുന്നില്ല. അത് തിരിച്ചറിയുന്നത് ഇത്രമാത്രം: “ഊർജ്ജം ലാഭിച്ചു. ഭീഷണി ഒഴിവായി. കൊള്ളാം.”
ഉടനടി ലഭിക്കുന്ന പ്രതിഫലങ്ങളെ മസ്തിഷ്കം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. AI മനോഹരമാക്കിയ ഒരു സെൽഫി ഫോട്ടോക്ക് സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് ലഭിക്കുന്ന ലൈക്കുകൾ വലിയൊരു ഡോപാമൈൻ തരംഗമാണ് (dopamine hit) മസ്തിഷ്കത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. ഒരു ക്യുആർ കോഡ് സ്കാൻ ചെയ്യുമ്പോൾ പണം എണ്ണുന്നതിനോ ബാക്കി വാങ്ങുന്നതിനോ ഉള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ ഇല്ലാതാകുന്നു. "ഇപ്പോൾ, ഇവിടെവെച്ചുതന്നെ നടക്കണം” എന്ന മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ ആവശ്യത്തെയാണ് ഇത് തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നത്. മൊബൈൽ ഫോണിനെ AI ശുദ്ധിവാദികൾ എതിർക്കാത്തതിന് കാരണം, ആ സ്മാർട്ട്ഫോൺ AI നമ്മുടെ ലിംബിക് സിസ്റ്റത്തെ സ്വാധീനിക്കാൻ പാകത്തിലാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. അലസത, ഉടനടിയുള്ള സംതൃപ്തി, കാര്യക്ഷമത എന്നീ നമ്മുടെ പ്രാഥമിക സഹജവാസനകളെ അത് തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു.
അങ്ങനെയെങ്കിൽ, ഒരു എഴുത്തുകാരനെക്കുറിച്ചുള്ള ഡോക്യുമെന്ററിയിലെ ഫൂട്ടേജുകൾ നന്നാക്കാനോ പശ്ചാത്തലം വിപുലീകരിക്കാനോ ഒരു വിഷ്വൽ ക്രിയേറ്റീവ് ഡയറക്ടർ AI ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ഇതേ മസ്തിഷ്കം അതിനെ എതിർക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? കാരണം, ലക്ഷക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി ജീവശാസ്ത്രപരമായി യാതൊരു മാറ്റവുമില്ലാത്ത ഒരു മസ്തിഷ്കത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഒരു ദൃശ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗതമായ നിർവചനങ്ങൾ മാത്രമാണ് അതിന് 100 കൊല്ലം കൊണ്ട് പരിചിതമായ അവസ്ഥ. അപരിചിതമായ പുതിയ സോഫ്റ്റ്‌വെയറുകളെ ലിംബിക് സിസ്റ്റം ഒരു "എറർ" (error) ആയാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.
ചരിത്രപ്രധാനമായ ഒരു വ്യക്തിയെ വീണ്ടെടുക്കാൻ നിങ്ങൾ AI ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, ഡോക്യുമെന്ററിയിലെ സത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ശുദ്ധിവാദിയുടെ കാലങ്ങളായുള്ള വിശ്വാസങ്ങളെ തിരുത്തിയെഴുതാനാണ് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.
ചരിത്രപ്രധാനമായ ഒരു വ്യക്തിയെ വീണ്ടെടുക്കാൻ നിങ്ങൾ AI ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, ഡോക്യുമെന്ററിയിലെ സത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ശുദ്ധിവാദിയുടെ കാലങ്ങളായുള്ള വിശ്വാസങ്ങളെ തിരുത്തിയെഴുതാനാണ് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്. ലിംബിക് സിസ്റ്റത്തിന് ഇത് തീർത്തും അപരിചിതമാണ്. മുന്നിൽ സ്വാദിഷ്ടമായ ബിരിയാണി ഇരിക്കുമ്പോൾ പച്ചക്കറി കഴിക്കാൻ നമ്മുടെ മസ്തിഷ്കം ഒരിക്കലും സമ്മതിക്കില്ല. കാരണം, പച്ചക്കറി പെട്ടെന്ന് കലോറി നൽകുന്നില്ല എന്നതു തന്നെ. ശുദ്ധവാദിയുടെ മസ്തിഷ്കം കലയിലെ AI-യെ നിരസിക്കുന്നു. കാരണം, സ്വന്തം കാഴ്ചപ്പാടുകൾ മാറ്റുക എന്നത് മസ്തിഷ്കത്തെ സംബന്ധിച്ച് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമാണ്. അതുകൊണ്ട് അവരുടെ മസ്തിഷ്കം പ്രതിരോധത്തിനായി ചോദിക്കും: "എന്തിനാണ് ഡോക്യുമെന്ററിയിൽ AI? നിങ്ങൾ സത്യത്തിന്റെ നിയമങ്ങളെ ലംഘിക്കുകയല്ലേ?!"
മസ്തിഷ്കത്തിൽ "നാളെ"ക്കുവേണ്ടി പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കുന്നത് ഫ്രോണ്ടൽ കോർട്ടെക്സ് (Frontal cortex) ആണ്. യുക്തിസഹമായി ചിന്തിക്കുന്ന, ഭാവിയെക്കുറിച്ച് കാഴ്ചപ്പാടുള്ള ഭാഗമാണ് അത്. ഫൂട്ടേജുകൾ അപ്‌ഗ്രേഡ് ചെയ്യാൻ AI ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സംവിധായകൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് ഫ്രോണ്ടൽ കോർട്ടെക്സിൽ നിന്നാണ്. അയാൾ ചിന്തിക്കുന്നത് "നാളെ"യെക്കുറിച്ചാണ്. സക്കറിയയെപ്പോലൊരു എഴുത്തുകാരന്റെ ദൃശ്യങ്ങൾ വരും തലമുറകൾക്കായി സൂക്ഷിച്ചുവെക്കണമെങ്കിൽ, അത് ഇന്നത്തെയും നാളത്തേയും സ്ക്രീനുകൾക്ക് അനുയോജ്യമായിരിക്കണമെന്ന് അയാൾ തിരിച്ചറിയുന്നു. ചരിത്രം സംരക്ഷിക്കുക എന്ന യുക്തിസഹവും ശ്രമകരവുമായ ജോലിയാണ് അയാൾ ചെയ്യുന്നത്.
എന്നാൽ ശുദ്ധിവാദി പ്രതികരിക്കുന്നത് അവരുടെ ലിംബിക് സിസ്റ്റത്തിൽ നിന്നാണ്. സുരക്ഷിതത്വം തോന്നുന്നത് കൊണ്ട് അവർ കാൽപനികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ഇന്നലെകളിൽ കടിച്ചുതൂങ്ങുന്നു. 1980-കളിലെ കമ്പ്യൂട്ടർ വിപ്ലവകാലത്ത് ഉയർന്ന തൊഴിൽ തിന്നുന്ന ബകൻ തികച്ചും ഒരു ലിംബിക് പ്രതികരണമായിരുന്നു എന്ന് ഇന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടില്ല. അപരിചിതമായ കാര്യങ്ങൾ തങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പിനെ ബാധിക്കുമെന്ന പ്രാഥമികമായ, ജീവശാസ്ത്രപരമായ ഭയം. കലയിലെ AI-യെക്കുറിച്ചുള്ള ഇന്നത്തെ പരിഭ്രാന്തിയും ഇതേ ജീവശാസ്ത്രപരമായ പ്രതികരണം തന്നെയാണ്.
സാംസ്കാരികമായ ഈ ചിന്താക്കുഴപ്പത്തെ നമുക്കെങ്ങനെ പരിഹരിക്കാം? പുതിയൊരു നല്ല ശീലം നമ്മൾ എങ്ങനെയാണോ വളർത്തിയെടുക്കുന്നത്, അതുപോലെ തന്നെ. ശാഠ്യം പിടിക്കുന്ന ലിംബിക് സിസ്റ്റത്തെ മെരുക്കാൻ ഒരേയൊരു വഴിയേയുള്ളൂ. ചെറിയ കാര്യങ്ങൾ സ്ഥിരമായി ആവർത്തിക്കുക. ഇത് മസ്തിഷ്കത്തിൽ "മയലിനേഷൻ" (myelination) എന്ന പ്രക്രിയയ്ക്ക് കാരണമാകുകയും, പുതിയ കാര്യങ്ങൾ വളരെ എളുപ്പത്തിൽ (autopilot പോലെ) ചെയ്യാൻ നമ്മെ പ്രാപ്തരാക്കുകയും ചെയ്യും. കലയിലെ AI-യെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം നിലവിൽ സമൂഹത്തിന്റെ ഈ ന്യൂറൽ പാതകൾ (neural pathways) ദുർബലമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് യാഥാസ്ഥിതികർക്ക് ഇതൊരു അലോസരമായി തോന്നുന്നത്. എന്നാൽ ചലച്ചിത്രകാരന്മാർ ചരിത്രം സംരക്ഷിക്കാനും, കഥപറച്ചിൽ കൂടുതൽ മികച്ചതാക്കാനും, വിസ്മയകരമായ സിനിമാറ്റിക് ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ AI ഉപയോഗിക്കുന്നത് തുടരുമ്പോൾ, സമൂഹത്തിന്റെ മസ്തിഷ്കം പതിയെ അതിനോട് പൊരുത്തപ്പെടും.
രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ് പല്ലുതേക്കുകയും കുളിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ആദിമനുഷ്യന് ശീലമില്ലായിരുന്നു. അത് എങ്ങനെയാണോ നമ്മുടെയൊരു സ്വാഭാവികശീലമായി മാറിയത്, വാഹനം ഓടിക്കുമ്പോൾ ഗൂഗിൾ മാപ്സിനെ വിശ്വസിക്കുന്നത് എങ്ങനെയാണോ സ്വാഭാവികമായി മാറിയത്, അതുപോലെ തന്നെ ഒരു കലാകാരന്റെ ടൂൾകിറ്റിലെ മികച്ചൊരു ഉപകരണമായി AI-യും നാളെ സ്വാഭാവികശീലമാകും. അതുവരെ നമ്മൾ ശുദ്ധവാദികളോട് ക്ഷമിക്കുക; അവർ 50,000 വർഷം പഴക്കമുള്ള ആ ഹാർഡ്‌വെയറിൽ പുതിയ കാലത്തെ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ഇൻസ്റ്റാൾ ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുകയാണ്. സമയമെടുക്കും.