ബസിലെ മോശം പെരുമാറ്റത്തെച്ചൊല്ലിയുള്ള സോഷ്യൽ മീഡിയ പോസ്റ്റ് വൈറലായതിനെത്തുടർന്ന് കോഴിക്കോട് സ്വദേശി ദീപക് ആത്മഹത്യ ചെയ്ത സംഭവം, ഓൺലൈൻ വിചാരണകളെക്കുറിച്ചും നിയമവ്യവസ്ഥയും ജനക്കൂട്ടത്തിന്റെ വിധിയും തമ്മിൽ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന അകലത്തെക്കുറിച്ചും ചർച്ചകൾക്ക് വഴിതുറന്നിരിക്കുകയാണ്. ദീപക്കിന്റെ കഥ ഒറ്റപ്പെട്ട ഒന്നല്ല; മറിച്ച്, ഉത്തരവാദിത്തമോ കരുണയോ ഇല്ലാത്ത സമാന്തര നീതിന്യായവ്യവസ്ഥയായി സോഷ്യൽ മീഡിയ മാറുന്ന ഗൗരവകരമായ സാഹചര്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണിത്.
ദീപക്കിന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് പോലീസ് അന്വേഷണം നടക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഡിജിറ്റൽ ആൾക്കൂട്ടം സൃഷ്ടിച്ച മാനസികാഘാതവും ഒറ്റപ്പെടലുമാണ് ഈ ദുരന്തത്തിന് പിന്നിലെന്ന് കുടുംബം ഉറച്ചുവിശ്വസിക്കുന്നു. ഒരു പരാതി പോലും ഔദ്യോഗികമായി നൽകാതിരുന്നിട്ടും, ഒരു സ്ഥാപനതലത്തിലുള്ള അന്വേഷണവും നടക്കാതിരുന്നിട്ടും, യാതൊരു മധ്യസ്ഥശ്രമങ്ങളും ഇല്ലാതെ തന്നെ സോഷ്യൽ മീഡിയ വിധി പ്രഖ്യാപിച്ചു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. അപൂർണ്ണമായ വിവരങ്ങളുടേയും കിംവദന്തികളുടേയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് അപരിചിതർ ചേർന്നാണ് പ്രതിരോധിക്കാൻ അവസരം പോലും നൽകാതെ ഈ വിധി നടപ്പിലാക്കിയത്.
ഔദ്യോഗിക കോടതികളിലുള്ള സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങളൊന്നും സോഷ്യൽ മീഡിയാ വിചാരണകളിൽ ഇല്ല. അസത്യം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് ശിക്ഷ ലഭിക്കുന്നില്ല, സാക്ഷികളെ വിസ്തരിക്കാൻ കഴിയില്ല, സന്ദർഭങ്ങളിൽനിന്ന് അടർത്തിയെടുത്ത കാര്യങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഇവിടെ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.
തെളിവുകളേക്കാൾ വേഗത്തിൽ ആരോപണങ്ങൾ പടരുകയും ഹാഷ്ടാഗുകൾ ഒരാളുടെ വ്യക്തിത്വത്തെ നിശ്ചയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു 'ഡി ഫാക്റ്റോ' കോടതിയായി സോഷ്യൽ മീഡിയ മാറിയിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ തെളിവ് ഹാജരാക്കേണ്ട ബാധ്യത ആരോപണം നേരിടുന്ന വ്യക്തിക്കാണ്. കുറ്റം തെളിയിക്കപ്പെടുന്നതുവരെ ഒരാളെ നിരപരാധിയായി കാണുന്നതിനുപകരം, ഇവിടെ കുറ്റവാളിയായി മുദ്രകുത്തപ്പെട്ടശേഷം നിരപരാധിത്വം തെളിയിക്കേണ്ടിവരുന്നു. പലപ്പോഴും അത് തെളിയിക്കപ്പെടുമ്പോഴേക്കും എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടാകും.
ഓൺലൈൻ വിചാരണകളുടെ രീതികൾ പരിശോധിക്കേണ്ടത് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. സോഷ്യൽ മീഡിയ അൽഗോരിതങ്ങൾ വസ്തുതകളേക്കാൾ വികാരങ്ങൾക്കും പ്രകോപനങ്ങൾക്കുമാണ് മുൻഗണന നൽകുന്നത്. ഒരു പോസ്റ്റ് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളിലേക്ക് എത്തുന്നു. ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ, പലപ്പോഴും അപൂർണ്ണമോ തെറ്റോ ആയ വിവരങ്ങൾ വസ്തുതയായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ആരോപണം നേരിടുന്ന വ്യക്തിക്ക് പ്രതികരിക്കാൻ പോലും അവസരം ലഭിക്കില്ല. പരമ്പരാഗത നിയമവ്യവസ്ഥയിലെ ക്രോസ് വിസ്താരമോ തെളിവ് പരിശോധനയോ ഇവിടെയില്ല.
ഏറ്റവും ഭയാനകമായ കാര്യം, ഔദ്യോഗിക കോടതികളിലുള്ള സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങളൊന്നും ഇത്തരം സോഷ്യൽ മീഡിയാ വിചാരണകളിൽ ഇല്ല എന്നതാണ്. അസത്യം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് ശിക്ഷ ലഭിക്കുന്നില്ല, സാക്ഷികളെ വിസ്തരിക്കാൻ കഴിയില്ല, സന്ദർഭങ്ങളിൽനിന്ന് അടർത്തിയെടുത്ത കാര്യങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഇവിടെ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. അതേസമയം, അസത്യമാണെങ്കിൽ കൂടി കാഴ്ചക്കാരുടെ എണ്ണം പെരുകുമ്പോൾ പ്രതിഫല പ്രാപ്തി കൈവരുന്നു എന്നത്, ആരെ കൊന്നിട്ടായാലും തനിക്ക് പണം കിട്ടിയാൽ മതി എന്ന ചിന്തയിലേക്ക് സോഷ്യൽ മീഡിയ ദുരുപയോഗം എത്തിനിൽക്കുന്നു.
ഇതിന്റെ ഫലം, ക്രോസ് വിസ്താരമോ തെളിവുകളുടെ മാനദണ്ഡങ്ങളോ ഉത്തരവാദിത്തമോ ഇല്ലാത്ത ഒരു സമാന്തര നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയാണ്. ഇത് നിയമപരമായ വിചാരണയേക്കാളുപരി ഒരു 'ആൾക്കൂട്ട വിചാരണ' തന്നെയാണ്.
മാനനഷ്ടം, ഉപദ്രവം അല്ലെങ്കിൽ വ്യാജാരോപണങ്ങൾ നേരിടുന്ന വ്യക്തികൾക്ക് ഇന്ത്യൻ നിയമവ്യവസ്ഥയിൽ പരിഹാരങ്ങളുണ്ട്. സിവിൽ സ്യൂട്ടുകൾ ഫയൽ ചെയ്യാം, ഐ.ടി നിയമപ്രകാരം ക്രിമിനൽ പരാതികൾ നൽകാം, വ്യാജ പ്രസ്താവനകൾ പ്രചരിക്കുന്നത് തടയാൻ കോടതി ഉത്തരവുകൾ (Injunctions) വാങ്ങാം. രേഖാമൂലം നോക്കിയാൽ നിയമം ശക്തമായ സംരക്ഷണം നൽകുന്നുണ്ട്.
ഇന്ത്യയിലെ ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളെ സംബന്ധിച്ച് ഒരു വ്യാജ ആരോപണം എന്നത് വെറുമൊരു നിയമപ്രശ്നമല്ല, മറിച്ച് ഒരു നിയമവിജയം കൊണ്ടും തിരിച്ചുപിടിക്കാനാവാത്ത വിധം തകരുന്ന ജീവിതമാണ്.
എന്നാൽ ഈ നിയമസഹായങ്ങൾ നേടിയെടുക്കാൻ സമയവും പണവും നിയമസാക്ഷരതയും കുടുംബത്തിന്റെയോ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയോ പിന്തുണയും ആവശ്യമാണ്. സാധാരണക്കാർക്ക്, പ്രത്യേകിച്ച് സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഈ തടസ്സങ്ങൾ പലപ്പോഴും മറികടക്കാൻ കഴിയാറില്ല.
ഒരു മാനനഷ്ടക്കേസ് ഫയൽ ചെയ്യാൻ അഭിഭാഷക ഫീസും കോടതി ചെലവുകളുമായി പതിനായിരക്കണക്കിന് രൂപ വേണ്ടിവരും. കേസ് തീരാൻ വർഷങ്ങളെടുത്തേക്കാം. ഈ കാലയളവിലത്രയും ആ വ്യാജപ്രചാരണം യാതൊരു തടസ്സവുമില്ലാതെ ഓൺലൈനിൽ തുടരുകയും ചെയ്യും.
പലപ്പോഴും നിയമപരമായ പരിഹാരം തേടിയുള്ള യാത്ര തന്നെ ഒരു ശിക്ഷയായി മാറാറുണ്ട്. വർഷങ്ങൾ നീളുന്ന വിചാരണകളും അതിലേറെ നീളുന്ന അപ്പീലുകളും പരാതിക്കാരനേയും ആരോപണം നേരിടുന്നവനെയും ഒരുപോലെ തളർത്തുന്നു. തന്റെ സൽപ്പേരിനുവേണ്ടി പോരാടുന്ന ഒരാൾക്ക്, യഥാർത്ഥ ആരോപണത്തേക്കാൾ വിനാശകരമായി ഈ നിയമപോരാട്ടം മാറുന്ന കാഴ്ചയാണ് കാണുന്നത്.
ഇന്ത്യയിലെ ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളെ സംബന്ധിച്ച് ഒരു വ്യാജ ആരോപണം എന്നത് വെറുമൊരു നിയമപ്രശ്നമല്ല, മറിച്ച് ഒരു നിയമവിജയം കൊണ്ടും തിരിച്ചുപിടിക്കാനാവാത്ത വിധം തകരുന്ന ജീവിതമാണ്. മോശം പെരുമാറ്റം ആരോപിക്കപ്പെട്ട ഒരു അധ്യാപകനോ, അവിഹിത ബന്ധം ആരോപിക്കപ്പെട്ട ഒരു ഗ്രാമീണ സ്ത്രീയോ നിയമപരമായി കുറ്റവിമുക്തരാക്കപ്പെടുമ്പോഴേക്കും അവരുടെ സാമൂഹിക ജീവിതം പൂർണ്ണമായും തകർന്നിട്ടുണ്ടാകും. കോടതി അവരെ നിരപരാധികളായി പ്രഖ്യാപിച്ചേക്കാം, പക്ഷേ അപ്പോഴേക്കും നഷ്ടപ്പെടാനുള്ളതെല്ലാം അവർക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കും.
സോഷ്യൽ മീഡിയാ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ വസ്തുതകളേക്കാൾ വികാരങ്ങൾക്കും പ്രകോപനങ്ങൾക്കും മുൻഗണന നൽകുന്നതായി പഠനങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. "ഇയാൾ ബസ്സിൽ വെച്ച് ഒരാളെ ശല്യം ചെയ്തു" എന്നൊരു പോസ്റ്റിന് ലഭിക്കുന്ന സ്വീകാര്യത അതിന്റെ സത്യാവസ്ഥ വിശദീകരിക്കുന്ന കുറിപ്പിന് ലഭിക്കില്ല. വൈറലായ ഒരു ആരോപണം ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ കാണുമ്പോൾ, അതിന്റെ തിരുത്തൽ കാണുന്നത് വെറും ആയിരങ്ങൾ മാത്രമായിരിക്കും.
ദൽഹി സർവകലാശാലയിലെ ഒരു മീഡിയ സൈക്കോളജിസ്റ്റ് നിരീക്ഷിച്ചതുപോലെ; "നല്ലൊരു പേര് സമ്പാദിക്കാൻ വർഷങ്ങളെടുക്കും. എന്നാൽ ഒരു ആരോപണം കൊണ്ട് മിനിറ്റുകൾക്കുള്ളിൽ അത് തകർക്കാം. ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ പ്രേക്ഷകർ വസ്തുതകൾക്കായി കാത്തുനിൽക്കാറില്ല."
ഈ അസമത്വം വലിയൊരു അനീതിയാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. വർഷങ്ങളായുള്ള പെരുമാറ്റം കൊണ്ടും കഠിനാധ്വാനം കൊണ്ടും ഒരാൾ കെട്ടിപ്പടുത്ത സൽപ്പേര് ഒരൊറ്റ പോസ്റ്റ് കൊണ്ട് തകർക്കപ്പെടുന്നു. ആരോപണം മറുപടിയേക്കാൾ വേഗത്തിൽ പടരുന്നതുകൊണ്ട്, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ മനസ്സിൽ ഉറച്ചുപോയ തെറ്റായ ധാരണ തിരുത്താൻ നിരപരാധിയായ ഒരാൾക്ക് പിന്നീട് ഒരിക്കലും കഴിഞ്ഞെന്നുവരില്ല.
സോഷ്യൽ മീഡിയാ വിധിനിർണ്ണയങ്ങളിൽ സ്വയം പ്രതിരോധിക്കുക എന്നത് ചില വിഭാഗങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച് അങ്ങേയറ്റം ദുഷ്കരമാണ്. ഡിജിറ്റൽ സാക്ഷരതയില്ലാത്തവർ, പൊതുജനസമ്പർക്ക വൈദഗ്ധ്യമില്ലാത്തവർ, അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തമായി വലിയ സ്വാധീനവലയങ്ങളില്ലാത്തവർ എന്നിവർ ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കൂടുതൽ വേട്ടയാടപ്പെടുന്നു.
ഒരു സ്ത്രീക്കുനേരെ സദാചാര ആരോപണം ഉയരുമ്പോൾ, ക്രൂരമായ രീതിയിൽ അപമാനിക്കപ്പെടാതെ സ്വയം പ്രതിരോധിക്കുക എന്നത് അവർക്ക് പ്രായോഗികമായി അസാധ്യമായി മാറുന്നു. പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട വിഭാഗക്കാർക്കു നേരെ ആരോപണമുയരുമ്പോൾ, സമൂഹത്തിലെ നിലവിലുള്ള വിവേചനങ്ങൾ കാരണം അവർ പെട്ടെന്ന് കുറ്റവാളികളായി മുദ്രകുത്തപ്പെടുന്നു. പ്രൊഫഷണൽ പശ്ചാത്തലമില്ലാത്ത യുവാക്കളെ സംബന്ധിച്ച്, ഒരൊറ്റ ആരോപണം അവരുടെ ജീവിതകാലം മുഴുവനുമുള്ള സ്വത്വമായി മാറിയേക്കാം. എന്നാൽ സെലിബ്രിറ്റികൾക്കും പ്രമുഖ മാധ്യമപ്രവർത്തകർക്കും തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം ഉപയോഗിച്ച് ഇതിനെ ഒരു പരിധിവരെ പ്രതിരോധിക്കാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്.
നിർഭയ കേസിനുശേഷമുള്ള നിയമഭേദഗതികൾ അതിജീവിച്ചവർക്ക് കൂടുതൽ കരുത്ത് നൽകിയെങ്കിലും, വ്യക്തിവിരോധം തീർക്കാനായി നിയമത്തെ ആയുധമാക്കുന്ന പ്രവണതയും വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് നിയമവിദഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
ഇന്ത്യയിലെ ഉന്നതതല കേസുകൾ പോലും നീണ്ട നിയമപോരാട്ടങ്ങളുടെ കാഠിന്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. തെഹൽക്ക എഡിറ്റർ ഇൻ ചീഫായിരുന്ന തരുൺ തേജ്പാൽ വർഷങ്ങളോളം നീണ്ട നിയമയുദ്ധത്തിന് ശേഷമാണ് 2021-ൽ വിചാരണാകോടതിയാൽ കുറ്റവിമുക്തനാക്കപ്പെട്ടത്. ആ കേസ് ഇപ്പോഴും അപ്പീലിൽ തുടരുകയാണ്. നിയമസഹായം ലഭ്യമായിരുന്നിട്ടും, ആ വർഷങ്ങളത്രയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ജീവിതവും വ്യക്തിജീവിതവും തകർക്കപ്പെട്ടു. അന്തർലീനമായ തർക്കങ്ങൾ ക്രിമിനൽ കേസുകളായി മാറുമ്പോൾ നിയമം ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടാനുള്ള സാധ്യതയെക്കുറിച്ചും ഈ കേസ് ഗൗരവകരമായ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നുണ്ട്.
നിർഭയ കേസിനുശേഷമുള്ള നിയമഭേദഗതികൾ അതിജീവിച്ചവർക്ക് കൂടുതൽ കരുത്ത് നൽകിയെങ്കിലും, വ്യക്തിവിരോധം തീർക്കാനായി നിയമത്തെ ആയുധമാക്കുന്ന പ്രവണതയും വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് നിയമവിദഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. മാതാപിതാക്കൾ മക്കളുടെ പ്രണയബന്ധങ്ങളെ തടയാനും, പങ്കാളികൾ സ്വത്തുതർക്കങ്ങളിൽ മേൽക്കൈ നേടാനും കടുത്ത നിയമവ്യവസ്ഥകളെ ദുരുപയോഗം ചെയ്യുന്നതായി റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്. ലൈംഗികാതിക്രമങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള പരാതികൾ ഇപ്പോഴും ഇന്ത്യയിൽ വളരെ കുറവാണെന്നിരിക്കെ, വ്യാജാരോപണങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിച്ചു കാട്ടുന്നത് യഥാർത്ഥ അതിജീവിതരെ ദോഷകരമായി ബാധിക്കുമെന്ന് സ്ത്രീപക്ഷപ്രവർത്തകർ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. എങ്കിലും, നിയമങ്ങൾ ശക്തമാക്കുമ്പോൾ തന്നെ അവ ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടാതിരിക്കാനുള്ള സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളും ഉറപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ 19-ാം അനുച്ഛേദം പൗരർക്ക് ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യം ഉറപ്പുനൽകുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഈ സ്വാതന്ത്ര്യം മറ്റൊരാളുടെ അന്തസ്സോ ജീവിതമോ തകർക്കാനുള്ളതല്ല. "സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നാൽ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്" എന്ന ഓഷോയുടെ വാക്കുകൾ ഇവിടെ പ്രസക്തമാണ്. ഒരാളുടെ സംസാരസ്വാതന്ത്ര്യം മറ്റൊരാളുടെ ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തേക്കാൾ വലുതല്ല. ദീപക്കിന്റെ കേസിൽ സംഭവിച്ചത് ഭരണഘടന നൽകുന്ന ഈ തുലനാവസ്ഥയുടെ ലംഘനമാണ്. ആൾക്കൂട്ടം തങ്ങളുടെ അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം ഉപയോഗിച്ചപ്പോൾ, ദീപക്കിന് നിരപരാധിത്വം തെളിയിക്കാനുള്ള അവകാശം വിസ്മരിക്കപ്പെട്ടു.
സോഷ്യൽ മീഡിയാ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾക്കും ഈ നാശങ്ങളിൽ വലിയ ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്. സത്യം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ആളുകളെ പിടിച്ചിരുത്തുന്ന (Engagement) ഉള്ളടക്കങ്ങൾക്കാണ് അവയുടെ അൽഗോരിതങ്ങൾ മുൻഗണന നൽകുന്നത്. ഒരു പോസ്റ്റ് വൈറലായ ശേഷം അത് നീക്കം ചെയ്തതുകൊണ്ടുമാത്രം കാര്യമില്ല; കാരണം അപ്പോഴേക്കും അത് വ്യക്തിയുടെ ജീവിതത്തിലുണ്ടാക്കിയ ആഘാതം പരിഹരിക്കാനാവാത്ത വിധം വലുതായിരിക്കും.
സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ കുറ്റാരോപണങ്ങളിൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ കൂടുതൽ ജാഗ്രത പുലർത്തുകയും, നിയമവ്യവസ്ഥ മാനനഷ്ടക്കേസുകളിൽ വേഗത്തിൽ പരിഹാരം കാണുകയും വേണം. അതോടൊപ്പം, ആൾക്കൂട്ട നീതിയേക്കാൾ നിയമപരമായ നടപടിക്രമങ്ങൾക്കാണ് പ്രാധാന്യമെന്ന് സമൂഹത്തെ ബോധവൽക്കരിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് മുന്നോട്ടുള്ള ഏക വഴി.
പിന്തുണയ്ക്കേണ്ട സംവിധാനങ്ങൾ പരാജയപ്പെടുകയും നിയമപരമായ പരിഹാരങ്ങൾക്ക് മുൻപേ സാമൂഹിക വിധിതീർപ്പുകൾ ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ എന്ത് സംഭവിക്കും എന്നതിന്റെ ദാരുണമായ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ് ദീപക്കിന്റെ മരണം. ഓൺലൈൻ ആക്രമണങ്ങൾ നേരിട്ട ആ യുവാവിന് അഭയം പ്രാപിക്കാൻ ഒരിടവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. പെട്ടെന്നുള്ള നിയമപരമായ ഒരു സഹായവും അയാൾക്ക് ലഭിച്ചില്ല. തനിക്കെതിരെ പ്രചരിക്കുന്ന കഥകളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ഒരു ഔദ്യോഗിക സംവിധാനവും തുണച്ചില്ല. തന്റെ നിരപരാധിത്വം ഉറപ്പിച്ചു പറയാൻ അധികാരസ്ഥാനത്തുള്ള ആരും ഉണ്ടായിരുന്നുമില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അയാൾ ഒറ്റപ്പെട്ട നിലയിൽ ദുരിതമനുഭവിച്ചും സാമൂഹികമായി ബഹിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടും, മാനസികമായി തകർന്നും, മുന്നോട്ട് ഒരു വഴിയും കാണാനാവാതെയും നീറിയിരിക്കാം. അവനെ പരാജയപ്പെടുത്തിയ ഒരു നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെയും, വിചാരണ കൂടാതെ കുറ്റക്കാരനായി വിധിച്ച ഒരു സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയുടെയും നേരിട്ടുള്ള പരിണതഫലമാണ് ആ മരണം.
തങ്ങളുടെ ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങളെയും ഭരണഘടനാപരമായ വാഗ്ദാനങ്ങളെയും ആഘോഷിക്കുന്ന ഒരു രാജ്യത്തെ സംബന്ധിച്ച്, ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഉത്തരം അടുത്ത ദശകത്തിലെ നിയമപരവും സാമൂഹികവുമായ പരിഷ്കാരങ്ങളെ നിർണ്ണയിക്കുന്നവയായിരിക്കും. ഈ നിമിഷം ആവശ്യപ്പെടുന്നത് വെറും സഹതാപമല്ല, മറിച്ച് കോടതികളിലും സോഷ്യൽ മീഡിയാ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലും പൊതുസംവാദങ്ങളിലും വരേണ്ട വ്യവസ്ഥാപിതമായ മാറ്റമാണ്.
നീതിന്യായവ്യവസ്ഥയുടെ മെല്ലെപ്പോക്കുമൂലം പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ഇടപെടലുകൾ നടക്കാതെ വരുന്ന ഘട്ടങ്ങളിൽ സോഷ്യൽ മീഡിയ വഴിയുള്ള കൂട്ട ആക്രമണങ്ങൾ ഫലപ്രദമാണ് എന്ന തോന്നൽ പൊതുവേ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.
ഓരോ ദിവസവും നിരവധിയാളുകൾ ഓൺലൈനിൽ വ്യാജമായി പ്രതിക്കൂട്ടിലാക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. സാമ്പത്തികമായി പൊരുതാൻ ശേഷിയില്ലാത്തതുകൊണ്ട് പലരും നിയമപരമായ പ്രത്യാഘാതം നേരിടുന്നു. നിരപരാധികളെ സംരക്ഷിക്കാൻ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത സംവിധാനങ്ങൾ പരാജയപ്പെടുമ്പോൾ പലർക്കും തങ്ങളുടെ ഉപജീവനവും ബന്ധങ്ങളും മാനസികാരോഗ്യവും നഷ്ടപ്പെടുന്നു.
കോടതി നടപടികൾ വേഗത്തിലാക്കുക, മെച്ചപ്പെട്ട നിയമസഹായം നൽകുക, നിയമം ദുരുപയോഗം ചെയ്യുന്നതിനെതിരെ ശക്തമായ സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുക, സോഷ്യൽ മീഡിയാ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ കൂടുതൽ ഉത്തരവാദിത്തം കാണിക്കുക എന്നിവ പരിഷ്കാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടണം. "വൈകിക്കിട്ടുന്ന നീതി നീതിനിഷേധമാണ്" എന്ന് തിരിച്ചറിയണം.
നീതിന്യായവ്യവസ്ഥയുടെ മെല്ലെപ്പോക്കുമൂലം പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ഇടപെടലുകൾ നടക്കാതെ വരുന്ന ഘട്ടങ്ങളിൽ സോഷ്യൽ മീഡിയ വഴിയുള്ള കൂട്ട ആക്രമണങ്ങൾ ഫലപ്രദമാണ് എന്ന തോന്നൽ പൊതുവേ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. നമ്മുടെ വ്യവസ്ഥ ഒരിക്കലും സ്വയം ചലിക്കാറില്ല. ആരുടെയെങ്കിലും പരാതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സമ്മർദത്തിനനുസൃതമായി മാത്രമാണ് ചലിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഏറ്റവും അനായാസമായി ചെയ്യാവുന്നത് എന്ന നിലയിൽ സ്വന്തം ഫോൺ ഉപയോഗിച്ചുള്ള പ്രകടനങ്ങൾ കൂടിക്കൂടി വരുന്നു. മാത്രവുമല്ല അതിൻ്റെ പ്രതിഫലസാധ്യത പ്രചോദനമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഓൺലൈൻ ആൾക്കൂട്ട വിചാരണകളുടെ പ്രവർത്തനരീതികൾ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചാൽ അത് എത്രത്തോളം വിനാശകരമാണെന്ന് വ്യക്തമാകും.
ഒരു പോസ്റ്റ് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളിലേക്ക് എത്തുന്നു. ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ, അപൂർണ്ണമോ പൂർണ്ണമായും തെറ്റായതോ ആയ ഒരു കഥ വസ്തുതയായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. കമന്റുകളും ഷെയറുകളും വഴി ഇതിലേക്ക് പുതിയ വ്യാഖ്യാനങ്ങളും അതിശയോക്തികളും കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു വാർത്താചാനലിലോ പത്രത്തിലോ ഈ വിവരം എത്തുമ്പോഴേക്കും അത് മാറ്റാൻ കഴിയാത്ത വിധം പൊതുജനാഭിപ്രായമായി ഉറച്ചു കഴിഞ്ഞിരിക്കും.
ഈ പ്രതിഭാസത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഭയാനകമായ വശം, നീതിന്യായവ്യവസ്ഥയിലെ വിവിധ ഘടകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വേർതിരിവ് പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുന്നു എന്നതാണ്.
ഔദ്യോഗിക നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയിൽ എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത്? പരാതിക്കാരൻ ആരോപണം ഉന്നയിക്കുന്നു, ജഡ്ജി നിയമപരമായി വിചാരണ നടത്തി നീതി ഉറപ്പാക്കുന്നു, നിയമം ശിക്ഷ നടപ്പിലാക്കുന്നു. ഇതിൽ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പരിശോധനകളും നിയന്ത്രണങ്ങളുമുണ്ട് (Checks and balances). ജഡ്ജി തെളിവുകൾക്കും നടപടിക്രമങ്ങൾക്കും വിധേയരാണ്. ശിക്ഷ എന്നത് കുറ്റത്തിന്റെ ഗൗരവത്തിനനുസരിച്ച് നിയമം നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്.
സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ നടക്കുന്നത് എന്താണ്? പരാതിക്കാർ, ജഡ്ജി, ശിക്ഷ നടപ്പിലാക്കുന്നവൻ എന്നീ മൂന്ന് റോളുകളും ഒരൊറ്റ ആൾക്കൂട്ടമായി മാറുന്നു. ആരോപണം ഉന്നയിക്കുന്നവർ തന്നെ അത് സത്യമാണോ എന്ന് വിധിക്കുന്നു. അവർ തന്നെ സാമൂഹിക ബഹിഷ്കരണം, അധിക്ഷേപം, ഭീഷണികൾ എന്നിവയിലൂടെ ശിക്ഷ നടപ്പിലാക്കുന്നു. പരാതിക്കാരൻ തന്നെ ജഡ്ജിയും കൊലക്കയർ മുറുക്കുന്നവനുമായി മാറുന്നു.
ആരോപണം തെറ്റാണെന്ന് തെളിഞ്ഞാൽ പോലും ഇരയ്ക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടത് തിരിച്ചുനൽകാൻ മാർഗ്ഗങ്ങളില്ല. ആൾക്കൂട്ടം അപ്പോഴേക്കും തങ്ങളുടെ അടുത്ത ഇരയെ തേടി പോയിട്ടുണ്ടാകും.
നീതി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ഈ വേഗത ആവേശകരമായി തോന്നാം, എന്നാൽ ആരോപണം നേരിടുന്നവരെ സംബന്ധിച്ച് ഇത് സർവ്വനാശമാണ്. ക്രോസ് വിസ്താരമോ തെളിവുപരിശോധനയോ ഇല്ലാത്ത ഈ ലോകത്ത്, അസത്യങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നവർക്ക് യാതൊരു ശിക്ഷയും ലഭിക്കുന്നില്ല. സന്ദർഭങ്ങളിൽ നിന്ന് അടർത്തിയെടുത്ത വിവരങ്ങൾ വെച്ച് ഒരു വ്യക്തിയെ കീറിമുറിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ സത്യത്തിനോ മാനുഷിക പരിഗണനയ്ക്കോ യാതൊരു വിലയുമില്ല.
ഓരോ ആരോപണത്തിനുപിന്നിലും ജീവിതം തുലാസിലായ ഒരു യഥാർത്ഥ മനുഷ്യനുണ്ടെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് പ്രധാനം. എല്ലാ ആരോപണങ്ങളും വ്യാജമല്ല; പലതും സത്യമായിരിക്കാം. എന്നാൽ ആരോപണം ഉന്നയിക്കുന്നവരായാലും നേരിടുന്നവരായാലും, വേഗത്തിലും നീതിയുക്തമായും സുരക്ഷാമാനദണ്ഡങ്ങളോടെയും നീതി നടപ്പിലാക്കുന്ന സംവിധാനം അവർ അർഹിക്കുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യയ്ക്ക് അത് നേടാൻ കഴിയുന്നതുവരെ നീതി എന്നത് ഒരു ആഡംബരമായി തുടരും.
ഭരണഘടന ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശവും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രായോഗികമായി, ഈ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് അഭിഭാഷകർക്ക് നൽകാനുള്ള പണത്തെയും വർഷങ്ങളോളം കോടതികൾ കയറിയിറങ്ങാനുള്ള ശേഷിയെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
നിലവിലെ വ്യവസ്ഥിതിയിലെ ഏറ്റവും ആശങ്കാകുലമായ മറ്റൊരു വശം, ക്രിമിനൽ നിയമങ്ങൾ കുടുംബമഹിമയ്ക്കും സാമൂഹിക നിയന്ത്രണങ്ങൾക്കുമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ്. യഥാർത്ഥ കുറ്റകൃത്യങ്ങളെ നേരിടുന്നതിനുപകരം, കുടുംബത്തിന്റെ അധികാരം അടിച്ചേൽപ്പിക്കാനോ സാമൂഹികമായ കീഴ് വഴക്കങ്ങൾ പാലിക്കാനോ നീതിന്യായവ്യവസ്ഥ ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടുന്നതായി റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്. സമ്മതപ്രകാരമുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവരെ തടയാൻ മാതാപിതാക്കൾ ഐ.ടി നിയമത്തിലെ വകുപ്പുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതും, വേർപിരിയാനാഗ്രഹിക്കുന്ന ഭാര്യയ്ക്കെതിരെ ഭർത്താവ് ക്രൂരത ആരോപിക്കുന്നതുമെല്ലാം ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.
ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശവും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രായോഗികമായി, ഈ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് അഭിഭാഷകർക്ക് നൽകാനുള്ള പണത്തെയും വർഷങ്ങളോളം കോടതികൾ കയറിയിറങ്ങാനുള്ള ശേഷിയെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. മിക്ക ഇന്ത്യക്കാരെയും സംബന്ധിച്ച് നിയമപോരാട്ടം എന്നത് താങ്ങാനാവുന്നതിലും അപ്പുറമാണ്. നഗരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒരു ക്രിമിനൽ അഭിഭാഷകന്റെ ഫീസും മറ്റ് ചെലവുകളും കണക്കിലെടുത്താൽ, സാധാരണ വരുമാനമുള്ള ഒരാൾക്ക് തന്റെ നിരപരാധിത്വം തെളിയിക്കാൻ സാമ്പത്തികമായി കഴിയില്ല. നിയമസഹായം (Legal Aid) സൈദ്ധാന്തികമായി ലഭ്യമാണെങ്കിലും, അമിത ജോലിഭാരമുള്ള പ്രോസിക്യൂട്ടർമാർക്ക് പലപ്പോഴും ഓരോ കേസിനും അർഹമായ ശ്രദ്ധ നൽകാൻ കഴിയാറില്ല.
വർഷങ്ങളോളം നീളുന്ന അനിശ്ചിതത്വം മാനസികാരോഗ്യത്തെ തകർക്കുന്നു. തുടർച്ചയായ വിസ്താരങ്ങളും പൊതുജനങ്ങളുടെ തുറിച്ചുനോട്ടങ്ങളും ഒരു വ്യക്തിയെ മാനസികമായി തളർത്തുന്നു. ഈ പീഡനങ്ങൾ സഹിക്കവയ്യാതെ പലരും കുറ്റം ചെയ്തിട്ടില്ലെങ്കിൽ പോലും അത് അംഗീകരിച്ച് നിയമനടപടികളിൽ നിന്ന് ഒഴിയാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു.
യഥാർത്ഥ നീതി ഉറപ്പാക്കാൻ മൂന്ന് കാര്യങ്ങൾ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണെന്ന് നിയമവിദഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു:
ലഭ്യത (Accessibility):
ഭയമോ സാമ്പത്തിക തകർച്ചയോ ഇല്ലാതെ പൗരർക്ക് നിയമസഹായം തേടാൻ കഴിയണം. അർത്ഥവത്തായ നിയമസഹായവും ലളിതമായ നടപടിക്രമങ്ങളും ഇതിന് ആവശ്യമാണ്.
ചെലവ് കുറഞ്ഞ രീതി (Affordability): പ്രതിരോധത്തിനുള്ള അവകാശവും നിയമസഹായവും സമ്പന്നർക്ക് മാത്രം ലഭ്യമാകുന്ന ഒന്നാവരുത്. പൊതു പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായ ഫണ്ടും വ്യവഹാര ചെലവ് കുറയ്ക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങളും വേണം.
വേഗത (Speed):
വൈകിക്കിട്ടുന്ന നീതി, നീതിനിഷേധത്തിന് തുല്യമാണ്. മാസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ കേസുകൾ തീർപ്പാക്കണം. അനാവശ്യമായ കാലതാമസങ്ങൾക്കെതിരെ കർശന നടപടികൾ ഉണ്ടാവണം.
നിലവിൽ, ഇന്ത്യയുടെ നീതിനിർവ്വഹണ സംവിധാനം ഈ മൂന്ന് കാര്യങ്ങളിലും പരാജയപ്പെട്ട നിലയിലാണ്. സാധാരണക്കാർക്ക് ഇത് അപ്രാപ്യവും, അമിത ചെലവുള്ളതും, അതീവ സാവധാനത്തിൽ ചലിക്കുന്നതുമാണ്.
സോഷ്യൽ മീഡിയ ഇന്ന് വിധി പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന പ്രധാന വേദിയായി മാറിയ സാഹചര്യത്തിൽ, ഇത്തരം നാശനഷ്ടങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം സോഷ്യൽ മീഡിയ കമ്പനികൾക്കുമുണ്ട്. കുറ്റാരോപണങ്ങളുള്ള പോസ്റ്റുകൾ മുൻകൂട്ടി പരിശോധിക്കുകയോ, തെളിവുകൾ ആവശ്യപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നത് പരിഹാരമായി ചിലർ നിർദ്ദേശിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ഇത് ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ബാധിക്കുമോ എന്ന ആശങ്കയും നിലനിൽക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, കൃത്യമായ വസ്തുതാപരിശോധനയിൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ നൽകുകയും, മാനനഷ്ടക്കേസുകളിൽ വേഗം പരിഹാരം കാണുകയും, ആൾക്കൂട്ട നീതിയുടെ അപകടങ്ങളെക്കുറിച്ച് പൊതുജനങ്ങളെ ബോധവൽക്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സംയോജിത സമീപനമാണ് വേണ്ടത്.
ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളും ഭരണഘടനാ വാഗ്ദാനങ്ങളും ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്ന ഒരു രാജ്യത്തിന്, ഇത്തരം ദുരന്തങ്ങളിൽ വെറും സഹതാപം പ്രകടിപ്പിക്കുക എന്നതിലുപരി കോടതികളും ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളും പൊതുസംവാദങ്ങളും ഒരുപോലെ പരിഷ്കരിക്കപ്പെടേണ്ടത് കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആവശ്യമാണ്.
ചുരുക്കത്തിൽ, നിയമത്തിന് മുൻപിലുള്ള വിചാരണയേക്കാൾ 'ആൾക്കൂട്ട വിചാരണ' (Trial by mob) നടക്കുന്ന ഒരു സമാന്തര നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയാണിത്. ഇവിടെ പരാതിക്കാരും ജഡ്ജിയും ശിക്ഷകനും ഒരാൾ തന്നെയാണ്; അത് ഉത്തരവാദിത്തമില്ലാത്ത, മുഖമില്ലാത്ത, കരുണയില്ലാത്ത ഒരു ജനക്കൂട്ടമാണ്.