2021- ലെ ഓൺലൈൻ ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടിക്കുശേഷം റഷ്യയും ബ്രസീലും കടന്ന് വീണ്ടും ബ്രിക്സ് അധ്യക്ഷപദം ഇന്ത്യയിലെത്തിയിരിക്കുകയാണ്. സെപ്റ്റംബർ 12, 13 തീയതികളിൽ ന്യൂദൽഹിയിൽ നടക്കുന്ന 18-ാമത് ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടി (BRICS Summit 2026) ഗ്ലോബൽ സൗത്തിലെ രാജ്യങ്ങൾക്ക് പ്രധാനപ്പെട്ട വേദിയാകും.
ട്രംപ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ താരിഫ് നയങ്ങൾ, ഇന്ത്യ– ചൈന ബന്ധത്തിലെ ക്രിയാത്മക മാറ്റങ്ങൾ, ഇറാൻ യുദ്ധം തുടങ്ങിയ അന്താരാഷ്ട്ര സംഭവവികാസങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഉച്ചകോടി. പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്ത്യ–ചൈന ബന്ധം വീണ്ടും ഊഷ്മളമാകുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടിക്ക് നയതന്ത്രപ്രാധാന്യം വർധിക്കുന്നു.
2024 ഒക്ടോബറിൽ റഷ്യയിലെ കസാനിൽ നടന്ന ബ്രിക്സ് ഉച്ചകോടിയാണ് ഇന്ത്യ– ചൈന ബന്ധത്തിലെ മാറ്റത്തിന് പ്രധാന തുടക്കം കുറിച്ചത്. 2020- ലെ ഗാൽവാൻ സംഘർഷത്തിനുശേഷം ആദ്യമായി പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയും ചൈനീസ് പ്രസിഡന്റ് ഷി ജിൻപിങ്ങും ഔപചാരികമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. അതിർത്തിയിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ പൂർണമായി പരിഹരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ലെങ്കിലും, ഈ കൂടിക്കാഴ്ച ബന്ധം സാധാരണനിലയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാനുള്ള നയതന്ത്രശ്രമങ്ങൾക്ക് വേഗം കൂട്ടി. തുടർന്ന് സൈനിക പിന്മാറ്റം, പ്രത്യേക പ്രതിനിധി ചർച്ചകൾ, നേരിട്ടുള്ള വിമാനസർവീസുകൾ, വിസ സൗകര്യങ്ങൾ, കൈലാഷ്– മാനസരോവർ യാത്ര തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ പുരോഗതിയുണ്ടായി. 2025- ൽ മോദി ചൈനയിലെ ടിയാൻജിനിലെത്തിയതും ബന്ധത്തിലെ മാറ്റത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന സൂചനയായി.
ഇന്ത്യ– ചൈന ബന്ധം ഇപ്പോൾ പൂർണ സൗഹൃദത്തിലേക്കോ പൂർണ സംഘർഷത്തിലേക്കോ നീങ്ങുന്നില്ല. നിയന്ത്രിതമത്സരവും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സഹകരണവുമാണ് നിലവിലെ യാഥാർത്ഥ്യം.
ഇന്ത്യ–ചൈന ബന്ധം ഇപ്പോഴും പൂർണമായി സാധാരണ നിലയിലായിട്ടില്ല (Normalisation). എന്നാൽ 2020-നുശേഷമുള്ള കടുത്ത സംഘർഷത്തിൽനിന്ന് ഇരു രാജ്യങ്ങളും മാറിയിട്ടുണ്ട്. നിലവിലെ ബന്ധത്തെ ‘നിയന്ത്രിത മത്സര’വും (Managed Competition) തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സഹകരണവും എന്ന നിലയിൽ കാണാം. അതിന് മൂന്ന് പ്രധാന കാരണങ്ങളുണ്ട്.
ഒന്ന്, അതിർത്തിസംഘർഷം കുറയ്ക്കാനുള്ള തുടർച്ചയായ ചർച്ചകൾ.
രണ്ട്, ബ്രിക്സ്, ഷാങ്ഹായ് കോഓപ്പറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ (SCO) തുടങ്ങിയ ബഹുമുഖ വേദികൾ നേരിട്ടുള്ള ബന്ധം നിലനിർത്താനുള്ള അവസരം നൽകുന്നു.
മൂന്ന്, അമേരിക്കയുമായുള്ള മാറുന്ന ബന്ധം ഇരുരാജ്യങ്ങളെയും തങ്ങളുടെ തന്ത്രപരമായ കണക്കുകൂട്ടലുകൾ പുനഃപരിശോധിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.
ഗാൽവാനിൽനിന്ന്
കസാനിലേക്ക്
(2020- 2024)
2020 ജൂണിലെ ഗാൽവാൻ സംഘർഷമാണ് സമീപകാല ഇന്ത്യ– ചൈന ബന്ധത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വഴിത്തിരിവ്. കിഴക്കൻ ലഡാക്കിലെ നിയന്ത്രണരേഖയിൽ 2020 ജൂൺ 15ന് നടന്ന ഏറ്റുമുട്ടലിൽ 20 ഇന്ത്യൻ സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ചൈനീസ് ഭാഗത്തും മരണമുണ്ടായെങ്കിലും വ്യത്യസ്ത കണക്കുകളുണ്ട്. 1975-നുശേഷം അതിർത്തിയിൽ മരണത്തിനിടയാക്കിയ ആദ്യത്തെ വലിയ ഏറ്റുമുട്ടലായിരുന്നു ഇത്. 1962-നുശേഷമുള്ള ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ പ്രതിസന്ധികളിലൊന്നായും ഗാൽവാൻ മാറി.
എന്നാലും സംഘർഷത്തിനിടയിലും സംഭാഷണം അവസാനിച്ചില്ല. 2020 ജൂൺ മുതൽ കോർപ്സ് കമാൻഡർ തല ചർച്ചകൾ നിരവധി റൗണ്ടുകളായി നടന്നു. The Working Mechanism for Consultation and Coordination on India–China Border Affairs (WMCC), Special Representatives (SR) ചർച്ചകൾ തുടങ്ങിയ സംവിധാനങ്ങളും തുടർന്നു. ഗാൽവാൻ, പാങ്കോങ് തടാകം, ഗോഗ്ര– ഹോട്ട് സ്പ്രിംഗ്സ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ സൈനിക പിന്മാറ്റം സാധ്യമായി. എന്നാൽ ഡെപ്സാങ്, ഡെംചോക്ക് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നു.
ഇവിടെ Disengagement, De-escalation, De-induction എന്നിവ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പ്രധാനമാണ്. Disengagement എന്നത് നേർക്കുനേർ നിൽക്കുന്ന സൈനികരെ പിൻവലിക്കലാണ്. De-escalation സൈനിക സാന്നിധ്യവും ആയുധസന്നാഹവും കുറയ്ക്കുന്നതാണ്. De-induction സൈന്യത്തെ 2020-നു മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന സമാധാനകാല വിന്യാസത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്നതാണ്. 2024 വരെ പ്രധാനമായും ആദ്യ ഘട്ടത്തിലാണ് പുരോഗതിയുണ്ടായത്.
ബ്രിക്സിന് ഇന്ത്യ– ചൈന അതിർത്തി പ്രശ്നം നേരിട്ട് പരിഹരിക്കാനാവില്ലെങ്കിലും, അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുള്ള രാജ്യങ്ങളെ ഒരേ മേശയിൽ നിലനിർത്തുന്നതാണ് അതിന്റെ പ്രാധാന്യം.
കസാൻ: പുതിയ തുടക്കം
2024 ഒക്ടോബർ 21ന് ഡെപ്സാങിലും ഡെംചോക്കിലും പട്രോളിംഗ് സംബന്ധിച്ച് ഇന്ത്യയും ചൈനയും ധാരണയിലെത്തി. രണ്ട് ദിവസത്തിനുശേഷം കസാനിൽ മോദിയും ഷിയും കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. ദൈർഘ്യം കുറവായിരുന്നെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയപ്രാധാന്യം വളരെ വലുതായിരുന്നു.
2020-നുശേഷം ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ സംഭാഷണം പുനരാരംഭിച്ചു. അതിർത്തി പ്രശ്നത്തിന് “ന്യായവും ന്യായയുക്തവും പരസ്പരം സ്വീകാര്യവുമായ” പരിഹാരം കണ്ടെത്തേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ഇരുപക്ഷവും ആവർത്തിച്ചു.
2024 ഡിസംബറിൽ ദേശീയ സുരക്ഷാ ഉപദേഷ്ടാവ് അജിത് ഡോവലും ചൈനീസ് വിദേശകാര്യമന്ത്രി വാങ് യിയും ബീജിംഗിൽ 23-ാമത് പ്രത്യേക പ്രതിനിധിചർച്ച നടത്തി. 2020-നുശേഷമുള്ള ആദ്യ SR തല കൂടിക്കാഴ്ചയായിരുന്നു ഇത് (Special Representatives Talks). ഇതോടെ ഗാൽവാൻ പ്രതിസന്ധി പൂർണമായി അവസാനിച്ചില്ലെങ്കിലും, അതിനെ കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള നയതന്ത്രസംവിധാനം വീണ്ടും സജീവമായി.
2025 ഓഗസ്റ്റിൽ വാങ് യി ന്യൂദൽഹിയിലെത്തി അജിത് ഡോവലുമായി 24-ാമത് പ്രത്യേക പ്രതിനിധി ചർച്ച നടത്തി. പത്ത് പോയിന്റുള്ള ധാരണയിൽ അതിർത്തി മാനേജ്മെന്റിനുള്ള പുതിയ നടപടികളും ചില മേഖലകളിൽ “early harvest” രീതിയിൽ പരിമിതമായ അതിർത്തി നിർണ്ണയ സാധ്യതകൾ പരിശോധിക്കാനുള്ള തീരുമാനവും ഉൾപ്പെട്ടു. പുതിയ പ്രവർത്തക സംവിധാനങ്ങളും രൂപീകരിക്കാൻ ധാരണയായി. ഇതോടൊപ്പം അതിർത്തി വ്യാപാരം, നദീജല വിവരകൈമാറ്റം, ജനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എന്നിവയിലും പുരോഗതിയുണ്ടായി.
2025 ഓഗസ്റ്റ് 31ന് Shanghai Cooperation Organisation (SCO) ഉച്ചകോടിക്കായി മോദി ടിയാൻജിനിലെത്തി. ഗാൽവാൻ സംഘർഷത്തിനുശേഷം ഒരു ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ആദ്യ ചൈനീസ് സന്ദർശനമായിരുന്നു അത്. മോദിയും ഷിയും വീണ്ടും കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. സമാധാനവും സ്ഥിരതയും നിലനിർത്തുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്തു. നേരിട്ടുള്ള വിമാന സർവീസുകൾ, വിസാ നടപടികൾ, കൈലാഷ്– മാനസരോവർ യാത്ര എന്നിവ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിനും വഴിതുറന്നു.
എങ്കിലും ബന്ധം പൂർണമായി സാധാരണ നിലയിലെത്തിയിട്ടില്ല. ഷാക്സ്ഗാം താഴ്വര, അക്സായി ചിൻ, അതിർത്തിയിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ തുടരുന്നു. അതിനാൽ ബന്ധം മെച്ചപ്പെടുമ്പോഴും വിശ്വാസം പൂർണമായി പുനഃസ്ഥാപിച്ചിട്ടില്ല.
ട്രംപ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ താരിഫ് നയം ഇന്ത്യയ്ക്കും ചൈനയ്ക്കും സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിച്ചു. ഇത് ഇരു രാജ്യങ്ങളും തമ്മിൽ തന്ത്രപരമായ പുതിയൊരു സൗഹൃദം സൃഷ്ടിച്ചുവെന്ന് പറയാനാവില്ല. എന്നാൽ പരസ്പരം പൂർണമായി അകന്നു നിൽക്കുന്നതിന്റെ സാമ്പത്തികവും തന്ത്രപരവുമായ ചെലവ് ഇരുരാജ്യങ്ങളും വീണ്ടും കണക്കാക്കേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായി.
ബ്രിക്സ്, SCO: പുതിയ തുടക്കം
ബ്രിക്സും SCO-യും ഇന്ത്യ–ചൈന ബന്ധത്തിന് പ്രധാനപ്പെട്ട ബഹുമുഖ വേദികളാണ്. 2024-ൽ ഈജിപ്ത്, എത്യോപ്യ, ഇറാൻ, യു എ ഇ എന്നിവയും 2025-ൽ ഇന്തോനേഷ്യയും ബ്രിക്സിൽ ചേർന്നു. ഇതോടെ ബ്രിക്സിന്റെ വ്യാപ്തി വർധിച്ചു. എന്നാൽ അംഗരാജ്യങ്ങളുടെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായതിനാൽ ബ്രിക്സിനെ ഒരു “ചൈനീസ്” അല്ലെങ്കിൽ “പാശ്ചാത്യ വിരുദ്ധ” കൂട്ടായ്മയായി കാണുന്നത് ലളിതീകരണമായിരിക്കും. ഇന്ത്യ ബ്രിക്സിനെ ഗ്ലോബൽ സൗത്തിന്റെ ശബ്ദം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും സാമ്പത്തിക സഹകരണം വർധിപ്പിക്കുന്നതിനുമുള്ള വേദിയായി കാണുന്നു.
2026-ൽ ഇന്ത്യ അധ്യക്ഷനായതിനാൽ ന്യൂദൽഹി ഉച്ചകോടിക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ബ്രിക്സിന് ഇന്ത്യ– ചൈന അതിർത്തി പ്രശ്നം നേരിട്ട് പരിഹരിക്കാനാവില്ലെങ്കിലും, അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുള്ള രാജ്യങ്ങളെ ഒരേ മേശയിൽ നിലനിർത്തുന്നതാണ് അതിന്റെ പ്രാധാന്യം.
ട്രംപ് ഫാക്ടർ
അമേരിക്കയുമായുള്ള മാറുന്ന ബന്ധവും ഇന്ത്യ– ചൈന സമീപനത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ട്രംപ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ താരിഫ് നയങ്ങൾ ഇരുരാജ്യങ്ങൾക്കും സമ്മർദ്ദം സൃഷ്ടിച്ചു. ഇത് ഇന്ത്യയും ചൈനയും തമ്മിൽ തന്ത്രപരമായ പുതിയൊരു സൗഹൃദം സൃഷ്ടിച്ചുവെന്ന് പറയാനാവില്ല. എന്നാൽ പരസ്പരം പൂർണമായി അകന്നു നിൽക്കുന്നതിന്റെ സാമ്പത്തികവും തന്ത്രപരവുമായ ചെലവ് ഇരുരാജ്യങ്ങളും വീണ്ടും കണക്കാക്കേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായി. 2024–25 സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ ഇന്ത്യ–ചൈന വ്യാപാരം ഏകദേശം 127.7 ബില്യൺ ഡോളറായിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ഇറക്കുമതി 113.5 ബില്യൺ ഡോളറും കയറ്റുമതി 14.3 ബില്യൺ ഡോളറും ആയിരുന്നു. അതിനാൽ ഏകദേശം 99.2 ബില്യൺ ഡോളറിന്റെ വ്യാപാരക്കമ്മിയുണ്ട്. ഇന്ത്യ “Make in India”, “China+1” തുടങ്ങിയ നയങ്ങളിലൂടെ ആശ്രിതത്വം കുറയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴും ഇലക്ട്രോണിക്സ്, ബാറ്ററികൾ, സോളാർ ഉപകരണങ്ങൾ, ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ ഘടകങ്ങൾ, യന്ത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ചൈനയുമായുള്ള ബന്ധം തുടരുന്നു.
സംഘർഷത്തിനപ്പുറം സംഭാഷണം
ഇന്ത്യ–ചൈന ബന്ധത്തെ യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തോടെ സമീപിച്ചാൽ, ദേശീയ താൽപര്യം, സുരക്ഷ, വ്യാപാരം, സൈനികശക്തി, അമേരിക്ക–ചൈന മത്സരം എന്നിവ പ്രധാനമാണ്. എന്നാൽ ‘പഞ്ചശീലും’ ഗാന്ധിയൻ ചിന്തയും ബന്ധത്തിന്റെ മറ്റൊരു വശം കാണിക്കുന്നു. 1954- ലെ ‘പഞ്ചശീലി’ന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരസ്പര പരമാധികാര ബഹുമാനം, ആക്രമണമില്ലായ്മ, ആഭ്യന്തര കാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടാതിരിക്കൽ, സമത്വവും പരസ്പര നേട്ടവും, സമാധാനപരമായ സഹവർത്തിത്വം എന്നിവ പ്രധാനമായിരുന്നു. 1962- ലെ യുദ്ധം അതിന്റെ പരിമിതികൾ വ്യക്തമാക്കിയെങ്കിലും, വ്യത്യാസങ്ങൾക്കിടയിലും സംഭാഷണം തുടരണമെന്ന ആശയം ഇന്നും പ്രസക്തമാണ്.
ഗാന്ധിയൻ അഹിംസ വെറും അക്രമം ഒഴിവാക്കൽ മാത്രമല്ല; എതിരാളിയുമായി ബന്ധം നിലനിർത്തുകയും ക്ഷമയോടെ സംഭാഷണം തുടരുകയും സമാധാനപരമായ പരിഹാരം തേടുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്. ഗാൽവാനിനുശേഷവും സൈനിക ചർച്ചകൾ, SR ചർച്ചകൾ, WMCC യോഗങ്ങൾ എന്നിവ തുടർന്നത് ഈ സംവാദത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ത്യ– ചൈന ബന്ധം ഇപ്പോൾ പൂർണ സൗഹൃദത്തിലേക്കോ പൂർണ സംഘർഷത്തിലേക്കോ നീങ്ങുന്നില്ല. നിയന്ത്രിതമത്സരവും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സഹകരണവുമാണ് നിലവിലെ യാഥാർത്ഥ്യം.
2026- ലെ ബ്രിക്സ് ദൽഹി ഉച്ചകോടി പ്രധാനമാകുന്നത്, ഈ ബന്ധത്തിൽ സംഭാഷണം ഒരു താൽക്കാലിക തന്ത്രം മാത്രമാണോ, അതോ ദീർഘകാല സംഘർഷപരിഹാരത്തിനുള്ള സ്ഥായിയായ മാർഗമാണോ എന്നതിന്റെ പരിശോധയിലായിരിക്കും.
