നാല് പതിറ്റാണ്ട് മുമ്പ്, 1979-ൽ ഇറാനിലെ പ്രശസ്തമായ 'ഗ്രാന്റ് ബസാറിലെ' വ്യാപാരികൾ തങ്ങളുടെ കടകളുടെ ഷട്ടറുകൾ താഴ്ത്തി തെരുവിലിറങ്ങിയപ്പോൾ, അത് അന്നത്തെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ഷായുടെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അന്ത്യകൂദാശയായിരുന്നു. അന്ന് ആ വ്യാപാരികൾ പണം നൽകി സഹായിച്ചത് അയത്തുള്ള ഖുമേനിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തെയായിരുന്നു. കാലം കാത്തുവെച്ച വിചിത്രമായൊരു കാവ്യനീതി പോലെ, ഇന്ന് അതേ ബസാറുകൾ വീണ്ടും അടഞ്ഞുകിടക്കുകയാണ്. പക്ഷേ ഇത്തവണ, അവർ മുദ്രാവാക്യം വിളിക്കുന്നത് തങ്ങൾ തന്നെ അധികാരമേറ്റിയ ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിന് എതിരെയാണെന്ന് മാത്രം. ഇറാൻ ഇന്ന് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. ടെഹ്റാനിലെ തെരുവുകളിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന പുകപടലങ്ങൾ കേവലമൊരു ലഹളയുടെ മാത്രമല്ല, ഒരു ഭരണകൂടത്തിന്റെ അടിത്തറ ഇളകുന്നതിന്റെ കൂടി ലക്ഷണമാണ്.
കത്തുന്ന തെരുവുകൾ
കഴിഞ്ഞ രണ്ടാഴ്ചയായി ഇറാനിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളെല്ലാം യുദ്ധക്കളത്തിന് സമാനമാണ്. ടെഹ്റാൻ, മഷാദ്, തബ്രിസ്, കുർദിഷ് മേഖലകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ സുരക്ഷാ സേനയും ജനങ്ങളും തമ്മിൽ നേരിട്ടുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലുകൾ നടക്കുന്നു. പുറത്തുവരുന്ന കണക്കുകൾ ഞെട്ടിക്കുന്നതാണ്. മനുഷ്യാവകാശ സംഘടനകളുടെ റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം, ചുരുങ്ങിയ ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ 116-ലധികം പ്രക്ഷോഭകർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. യഥാർത്ഥ സംഖ്യ ഇതിലും എത്രയോ മുകളിലായിരിക്കാനാണ് സാധ്യത.
2,600-ലധികം ആളുകളെ ഭരണകൂടം ഇതിനകം അറസ്റ്റ് ചെയ്തു കഴിഞ്ഞു. അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുന്നവരെ "ദൈവത്തിന്റെ ശത്രുക്കൾ" എന്നാണ് ഭരണകൂടം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്; വധശിക്ഷ വരെ ലഭിക്കാവുന്ന കുറ്റമാണിത്. ബാങ്കുകൾ, സർക്കാർ വാഹനങ്ങൾ, പോലീസ് സ്റ്റേഷനുകൾ തുടങ്ങി പൊതുമുതലുകൾക്ക് നേരെ വ്യാപകമായ ആക്രമണങ്ങൾ നടക്കുന്നു. വിവരങ്ങൾ പുറംലോകം അറിയാതിരിക്കാൻ ഭരണകൂടം ഇന്റർനെറ്റ് ബന്ധങ്ങൾ വിച്ഛേദിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഒരു ഇരുമ്പ് മറയ്ക്കും അപ്പുറത്താണ് ഇപ്പോൾ ഇറാൻ ജനത.
വിശപ്പിന്റെ വിളി
ഈ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് പെട്ടെന്നുണ്ടായ കാരണം സാമ്പത്തികമാണ്. ഇറാന്റെ ദേശീയ കറൻസിയായ റിയാലിന്റെ മൂല്യം തകർന്നടിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിൽ ഒരു ഡോളറിന് 14 ലക്ഷം റിയാൽ (1,400,000 IRR) എന്ന നിലയിലേക്ക് കറൻസി കൂപ്പുകുത്തി. ഇതിന്റെ ഫലം അതിഭീകരമാണ്. സാധാരണക്കാർക്ക് റൊട്ടിയും മരുന്നും വാങ്ങാൻ പോലും കഴിയാത്ത അവസ്ഥ. 'പണം കൊണ്ട് ഒന്നിനും തികയാത്ത അവസ്ഥ' എന്നാണ് ഇപ്പോഴത്തെ സാഹചര്യത്തെ സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധർ വിശദീകരിക്കുന്നത്.
വർഷങ്ങളായി തുടരുന്ന ഉപരോധങ്ങളും, അഴിമതിയും, സാമ്പത്തിക കെടുകാര്യസ്ഥതയും ജനങ്ങളുടെ നടുവൊടിച്ചു. പണപ്പെരുപ്പം 50 ശതമാനത്തിലധികമാണ്. ശമ്പളം കിട്ടുന്ന പണം കൊണ്ട് ഒരാഴ്ച പോലും ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന അവസ്ഥ വന്നതോടെ, "ജീവിക്കാൻ അനുവദിക്കൂ" എന്നാവശ്യപ്പെട്ട് തുടങ്ങിയ സമരം പെട്ടെന്ന് തന്നെ രാഷ്ട്രീയ രൂപം കൈവരിക്കുകയായിരുന്നു.
ബസാറുകൾ ഇടയുമ്പോൾ
ഇറാനിയൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ 'ബസാർ' വെറും കമ്പോളമല്ല; അതൊരു രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയാണ്. യാഥാസ്ഥിതികരായ വ്യാപാരികളായിരുന്നു എക്കാലത്തും ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ സാമ്പത്തിക സ്രോതസ്സും വിശ്വസ്തരായ അനുയായികളും. എന്നാൽ ഇന്ന് ആ സഖ്യം തകർന്നിരിക്കുന്നു. ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സ് (IRGC) രാജ്യത്തെ സകല ബിസിനസ്സ് മേഖലകളും കയ്യടക്കിയതും, അമിതമായ നികുതികളും, വിദേശ വ്യാപാരത്തിലുണ്ടായ തകർച്ചയും വ്യാപാരികളെ ഭരണകൂടത്തിന് എതിരാക്കി. ഭരണകൂടത്തിന്റെ 'സ്ഥിരതയുടെ നെടുംതൂൺ' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന വർഗ്ഗം തെരുവിലിറങ്ങുമ്പോൾ, അത് നിലവിലെ ഭരണത്തിന് നൽകുന്ന ഭീഷണി ചെറുതല്ല. തങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഇനി ഈ ഭരണകൂടത്തിന് കഴിയില്ല എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് അവരെ മാറ്റിചിന്തിപ്പിച്ചത്.
ആവർത്തിക്കുന്ന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ
ഇറാനിൽ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ പുതിയ കാര്യമല്ല. 2009-ൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ക്രമക്കേടുകൾക്കെതിരെ നടന്ന 'ഗ്രീൻ മൂവ്മെന്റ്', 2019-ൽ ഇന്ധനവില വർദ്ധനവിനെതിരെ നടന്ന സമരങ്ങൾ, 2022-ൽ മഹ്സ അമിനിയുടെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് നടന്ന സ്ത്രീപക്ഷ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം നാം കണ്ടതാണ്. എന്നാൽ ഇപ്പോഴത്തെ സമരത്തിന് ഒരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്.
മുൻകാലങ്ങളിൽ ഓരോ വിഭാഗങ്ങളായിരുന്നു സമരം ചെയ്തിരുന്നതെങ്കിൽ (വിദ്യാർത്ഥികൾ, അല്ലെങ്കിൽ സ്ത്രീകൾ, അല്ലെങ്കിൽ തൊഴിലാളികൾ), ഇന്ന് ഇറാനിലെ സകല മനുഷ്യരും; കച്ചവടക്കാർ, പെൻഷൻകാർ, തൊഴിലാളികൾ, യുവാക്കൾ എന്നിങ്ങനെ ജനത ഒന്നടങ്കം ഒറ്റക്കെട്ടായി നിൽക്കുന്നു. സാമ്പത്തികമായ ആവശ്യങ്ങളും രാഷ്ട്രീയമായ സ്വാതന്ത്ര്യവും ഒരുപോലെ ഉന്നയിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ ശക്തി.
മാറുന്ന മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ
പ്രതിഷേധക്കാരുടെ മുദ്രാവാക്യങ്ങളിൽ വന്ന മാറ്റം ശ്രദ്ധേയമാണ്. "വിലക്കയറ്റം തടയുക" എന്നതിൽ നിന്ന് "സ്വേച്ഛാധിപതികൾ തുലയട്ടെ" , "ഞങ്ങൾക്ക് ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക് വേണ്ട" തുടങ്ങിയ നേരിട്ടുള്ള രാഷ്ട്രീയ വെല്ലുവിളികളിലേക്ക് മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ മാറി. ഭരണകൂടത്തെ പരിഷ്കരിക്കുക എന്നതല്ല, മറിച്ച് ഭരണകൂടത്തെ മാറ്റുക എന്നതാണ് ജനങ്ങളുടെ ആവശ്യം എന്ന് ഈ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. പരമോന്നത നേതാവായ അയത്തുള്ള ഖാംനഇയുടെ ചിത്രങ്ങൾ പരസ്യമായി കത്തിക്കുന്നത് ജനങ്ങൾക്ക് ഭരണകൂടത്തോടുള്ള ഭയം നഷ്ടപ്പെട്ടു എന്നതിന്റെ തെളിവാണ്.
ഇനിയെന്ത്?
ഇറാന്റെ ഭാവി അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ മുൾമുനയിലാണ്. ഭരണകൂടത്തിന് മുന്നിൽ ഇപ്പോൾ രണ്ട് വഴികളേയുള്ളൂ. ഒന്നുകിൽ അടിച്ചമർത്തുക. ഏറ്റവും വിശ്വസ്തരായ 'റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡുകളെ' ഉപയോഗിച്ച് ചോരയിൽ മുക്കി പ്രക്ഷോഭത്തെ ഒതുക്കുക. ഇപ്പോൾ അവർ ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും അതാണ്. രണ്ടാമത്തെ വഴി, വിട്ടുവീഴ്ചകൾ ചെയ്യുക എന്നതാണ്. എന്നാൽ വിട്ടുവീഴ്ചകൾ നൽകാൻ കഴിയാത്ത വിധം സാമ്പത്തികമായും രാഷ്ട്രീയമായും ഭരണകൂടം പാപ്പരായിരിക്കുന്നു.
അയത്തുള്ള ഖാംനഇ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഏകാന്തതയിലാണ്. തോക്കുകൾ കൊണ്ട് തെരുവിനെ താൽക്കാലികമായി നിശബ്ദമാക്കിയേക്കാം. പക്ഷേ, "ഒഴിഞ്ഞ ഫ്രിഡ്ജുകൾ" ഉയർത്തുന്ന ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകാൻ വെടിയുണ്ടകൾക്ക് കഴിയില്ല. ജനങ്ങൾക്ക് ഭരണകൂടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന അവസാനത്തെ പ്രതീക്ഷയും നഷ്ടപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞു. ഒരുപക്ഷേ, ഈ പ്രക്ഷോഭം ഉടനെ വിജയിച്ചില്ലെങ്കിൽ കൂടി, അത് ഇറാനിലെ ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ അവസാനത്തിന്റെ ആരംഭമായിരിക്കുമോ എന്ന ആശങ്ക ഉയർന്നിരിക്കുന്നു.