സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിന്നിരുന്ന ഒരു പ്രദേശം ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയ മനുഷ്യവികസന സൂചികകളിൽ വികസിത രാജ്യങ്ങളോട് കിടപിടിക്കുന്ന നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിച്ചുവെന്നതാണ് കേരളത്തിന്റെ വികസന മാതൃകയെ (Kerala Model of Development) ലോകശ്രദ്ധയിൽ എത്തിച്ചത്. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയേക്കാൾ മനുഷ്യവികസനത്തിനും സാമൂഹികനീതിക്കും മുൻഗണന നൽകിയ ഈ മാതൃക ഒരുകാലത്ത് ലോകത്തിനു മുന്നിൽ വ്യത്യസ്തമായ ഒരു വികസന ബദലായിരുന്നു.
എന്നാൽ ചരിത്രപരമായ ഈ നേട്ടങ്ങളിൽ അഭിരമിച്ചുകൊണ്ട് നമുക്ക് അധികകാലം മുന്നോട്ടുപോകാനാവില്ല. കാരണം, ഒരുകാലത്ത് കേരളത്തിന്റെ അഭിമാനമായിരുന്ന പല മേഖലകളും ഇന്ന് ഗുരുതരമായ വെല്ലുവിളികളെ അഭിമുഖീകരിക്കുകയാണ്. പഴയ നേട്ടങ്ങളുടെ തുടർച്ച ഉറപ്പാക്കാനും പുതിയ കാലത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് വികസനത്തിന്റെ ദിശ പുനർനിർണയിക്കാനും നമുക്ക് കഴിയേണ്ടതുണ്ട്.
ആരോഗ്യരംഗത്തെ ഇരട്ട വെല്ലുവിളികൾ
ആരോഗ്യരംഗം തന്നെയെടുക്കാം. ശിശുമരണനിരക്കും മാതൃമരണനിരക്കും ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാനും ആയുർദൈർഘ്യം വർധിപ്പിക്കാനും നമുക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഉയർന്ന രോഗാതുരതയും ചികിത്സാച്ചെലവും കേരളം ഇന്ന് നേരിടുന്ന ഗുരുതരമായ സാമൂഹികപ്രശ്നങ്ങളാണ്. ജീവിതശൈലീരോഗങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ദീർഘകാല രോഗങ്ങൾ, പകർച്ചവ്യാധികൾ, മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവയുടെ കാര്യത്തിൽ കേരളം വലിയ വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നു. വർധിച്ചുവരുന്ന റോഡപകടങ്ങളും അവ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ആരോഗ്യ-സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതങ്ങളും ഇതോടൊപ്പം കാണണം. രോഗഭാരത്തിന്റെ ഈ വർധന ജനങ്ങളുടെ ജീവിതഗുണനിലവാരത്തെ (Quality of Life) പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്നു.
ആരോഗ്യച്ചെലവിന്റെ കാര്യത്തിലും സ്ഥിതി ആശങ്കാജനകമാണ്. പൊതുമേഖലയിൽ സർക്കാർ വലിയ തോതിൽ ചെലവഴിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ജനങ്ങളുടെ സ്വന്തം ചികിത്സാച്ചെലവ് (Out of Pocket Expenditure) ഇപ്പോഴും വളരെ ഉയർന്നതാണ്. പല കുടുംബങ്ങളെയും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലേക്കും ദാരിദ്ര്യത്തിലേക്കും തള്ളിവിടുന്ന വിനാശകരമായ ആരോഗ്യച്ചെലവ് (Catastrophic Health Expenditure) ഒരു പ്രധാന സാമൂഹികപ്രശ്നമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളിൽ പൊതുമേഖലാ ആരോഗ്യസംവിധാനത്തിൽ ഗണ്യമായ പുരോഗതി കൈവരിക്കാനായിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും ജനസംഖ്യയുടെ വലിയൊരു വിഭാഗം ഇപ്പോഴും സ്വകാര്യ ആരോഗ്യ മേഖലയെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്. ഇതിനിടെ സ്വകാര്യ ആശുപത്രി രംഗത്ത് കോർപ്പറേറ്റ് മൂലധനത്തിന്റെയും വിദേശ നിക്ഷേപത്തിന്റെയും സാന്നിധ്യം വർധിച്ചുവരുന്നു. ഈ പ്രവണതയ്ക്ക് ഫലപ്രദമായ നിയന്ത്രണങ്ങളില്ലെങ്കിൽ ചികിത്സാച്ചെലവ് ഇനിയും വർധിക്കാനും ആരോഗ്യപരിരക്ഷ കൂടുതൽ വിപണിവൽക്കരിക്കപ്പെടാനുമുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.
വിദ്യാഭ്യാസരംഗം: ഗുണനിലവാരത്തിന്റെ പ്രതിസന്ധി
വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തും ചിത്രം അത്ര ആശാവഹമല്ല. പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിൽ കേരളം ശ്രദ്ധേയമായ നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ രംഗം ഗൗരവമായ പ്രതിസന്ധിയിലാണ്. പഠനത്തിനുള്ള താൽപ്പര്യവും സാമ്പത്തികശേഷിയുമുള്ള വലിയൊരു വിഭാഗം വിദ്യാർഥികൾ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി കേരളത്തിന് പുറത്തേക്കും വിദേശത്തേക്കും പോകുന്നു. നിരവധി കോളേജുകളിൽ സീറ്റുകൾ ഒഴിഞ്ഞുകിടക്കുന്നത് ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ വ്യക്തമായ സൂചനയാണ്. നമ്മുടെ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ അക്കാദമിക നിലവാരം, ഗവേഷണ മികവ്, അധ്യാപനരീതികൾ, പഠനാന്തരീക്ഷം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സമഗ്രമായ പുനരാലോചന അനിവാര്യമാണ്.
സാമ്പത്തികരംഗം: ഉൽപ്പാദന മേഖലയിൽ മുരടിപ്പ്
സാമ്പത്തികരംഗത്തും കേരളത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ ദൗർബല്യങ്ങൾ പ്രകടമാണ്. ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽനിന്നുള്ള പ്രവാസിപ്പണത്തെ വലിയ തോതിൽ ആശ്രയിച്ചാണ് കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്ഘടന ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ നികുതി വരുമാനത്തിൽ മദ്യം, ലോട്ടറി, ഇന്ധനം തുടങ്ങിയവയിൽനിന്നുള്ള വരുമാനത്തിൽ ഗണ്യമായ പങ്കുവഹിക്കുന്നു, അതേസമയം, ഉൽപ്പാദന മേഖലകൾക്ക് വേണ്ടത്ര വളർച്ച കൈവരിക്കാനായിട്ടില്ല. കാർഷിക-വ്യാവസായിക മേഖലകളിൽ പ്രതീക്ഷിച്ച ഉണർവ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല.
റബ്ബർ, നാളികേരം തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത കാർഷിക ഉൽപ്പന്നങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മൂല്യവർധിത ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ (Value-added Products) വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ പോലും നമുക്ക് വേണ്ടത്ര മുന്നേറാനായിട്ടില്ല. ഉൽപ്പാദനം, സംസ്കരണം, സാങ്കേതികവിദ്യ, വിപണനം എന്നിവയെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക സമീപനം സ്വീകരിക്കാൻ നമുക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.
സാംസ്കാരികരംഗം: ശരാശരിത്തത്തിന്റെ ആഘോഷമോ?
സാംസ്കാരികവും ബൗദ്ധികവുമായ മേഖലകളിലും ആത്മപരിശോധന ആവശ്യമാണ്. വായനയും ഗൗരവമായ സംവാദങ്ങളും ബൗദ്ധിക അന്വേഷണങ്ങളും പൊതുസമൂഹത്തിൽ സജീവമായിരുന്ന ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽനിന്ന് ഉപഭോഗത്തിനും ഉപരിപ്ലവമായ ആഘോഷങ്ങൾക്കും അമിതപ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഒരു സമൂഹമായി നാം മാറുകയാണോ? കേരളം ക്രമേണ ഒരു ഉപഭോക്തൃസമൂഹമായി (Consumer Society) പരിവർത്തനപ്പെടുന്നതിനൊപ്പം വിമർശനാത്മക ചിന്തയുടെയും ബൗദ്ധിക ഇടപെടലുകളുടെയും ഇടം ചുരുങ്ങുകയാണോ?
മികവിനെയും ബൗദ്ധികസത്യസന്ധതയെയും നിലവാരത്തെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുപകരം ശരാശരിത്തത്തെ (Mediocrity) ആഘോഷിക്കുന്ന ഒരു സംസ്കാരം (Celebration of Mediocrity) വളർന്നുവരുന്നുണ്ടോ? നിലവാരത്തേക്കാൾ ജനപ്രീതിക്കും ആഴത്തിലുള്ള ചിന്തയേക്കാൾ ഉപരിപ്ലവമായ പ്രകടനങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്ന പ്രവണതയെ ഗൗരവത്തോടെ കാണേണ്ടതുണ്ട്. ഈ ചോദ്യങ്ങൾ അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്നതാണെങ്കിലും അവയെ അഭിമുഖീകരിക്കാതെ കേരളത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് അർഥവത്തായ ഒരു ചർച്ച സാധ്യമല്ല.
ആരോഗ്യരംഗത്ത് പുതിയൊരു ജനകീയ മുന്നേറ്റം
പ്രതിസന്ധികൾക്കൊപ്പം കേരളത്തിന്റെ മുന്നിൽ വലിയ സാധ്യതകളുമുണ്ട്. ആരോഗ്യരംഗത്ത് നമ്മുടെ പൊതുമേഖലാ ആരോഗ്യസംവിധാനത്തെ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്താനുള്ള സാധ്യത പ്രത്യേകിച്ചും വലുതാണ്. എല്ലാ ജില്ലകളിലും സർക്കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജുകളുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സൂപ്പർ സ്പെഷ്യാലിറ്റി ചികിത്സയിലും സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളോട് കിടപിടിക്കുന്ന നിലവാരം കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളും മനുഷ്യവിഭവശേഷിയും വിദഗ്ധ ചികിത്സാ സംവിധാനങ്ങളും കൂടുതൽ വികസിപ്പിച്ചാൽ പൊതുമേഖലയുടെ പങ്കാളിത്തം ഗണ്യമായി വർധിപ്പിക്കാനാകും. ആകെ ആരോഗ്യസേവനങ്ങളിൽ പൊതുമേഖലയുടെ വിഹിതം 60 ശതമാനത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുകയെന്നത് ഒരു ദീർഘകാല ലക്ഷ്യമായി പരിഗണിക്കേണ്ടതാണ്. ഇത് ചികിത്സാച്ചെലവ് കുറയ്ക്കുന്നതിൽ നിർണായകമായ മാറ്റമുണ്ടാക്കും.
അതോടൊപ്പം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പൂർണ സാക്ഷരതാ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മാതൃകയിൽ എല്ലാ വിഭാഗം ജനങ്ങളെയും പങ്കെടുപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു ജനകീയ ആരോഗ്യപ്രസ്ഥാനം (People's Health Movement) രൂപപ്പെടുത്തണം. രോഗപ്രതിരോധം, ആരോഗ്യവിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യപരിപോഷണം, ആരോഗ്യകരമായ ജീവിതശീലങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകുന്ന ഇത്തരം ഒരു മുന്നേറ്റം കേരളത്തിന്റെ രോഗഭാരം കുറയ്ക്കുന്നതിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിക്കും.
സ്കൂൾ-കോളേജ് തലങ്ങളിൽ സമഗ്രമായ ആരോഗ്യപദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കേണ്ടതും പ്രധാനമാണ്. കുട്ടികളിലും യുവാക്കളിലും ചെറുപ്പത്തിൽത്തന്നെ ആരോഗ്യകരമായ ജീവിതശീലങ്ങൾ വളർത്തുകയും രോഗപ്രതിരോധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവബോധം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യണം. ചികിത്സയെ മാത്രം കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന സമീപനത്തിൽനിന്ന് രോഗപ്രതിരോധത്തിനും ആരോഗ്യപരിപോഷണത്തിനും തുല്യപ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഒരു പൊതുജനാരോഗ്യ സമീപനത്തിലേക്ക് നാം മാറേണ്ടതുണ്ട്.
ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം: വിജ്ഞാനോൽപ്പാദനത്തിന്റെ കേന്ദ്രങ്ങളായി സ്ഥാപനങ്ങൾ
ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ എണ്ണം വർധിപ്പിക്കുന്നതിലുപരി അവയുടെ അക്കാദമിക നിലവാരവും ഗവേഷണശേഷിയും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായിരിക്കണം മുൻഗണന. അധ്യാപകരുടെ തുടർവിദ്യാഭ്യാസത്തിനും പുനർപരിശീലനത്തിനും (Faculty Development and Reorientation) പ്രാധാന്യം നൽകണം. നമ്മുടെ സർവകലാശാലകളെയും കോളേജുകളെയും സംസ്ഥാന-കേന്ദ്ര സർക്കാരുകളുടെ കീഴിലുള്ള ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച് ഗവേഷണത്തിന്റെയും വിജ്ഞാനോൽപ്പാദനത്തിന്റെയും (Knowledge Production) സജീവ കേന്ദ്രങ്ങളാക്കി മാറ്റണം.
ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ അക്കാദമിക സ്വാതന്ത്ര്യവും വിമർശനാത്മക ചിന്തയും ഗവേഷണതാൽപ്പര്യവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കപ്പെടണം. ചില മേഖലകളിൽ പ്രകടമാകുന്ന ബൗദ്ധിക നിശ്ചലതയും അക്കാദമികമായ ആത്മസംതൃപ്തിയും മറികടക്കേണ്ടതുണ്ട്. പഠനവും ഗവേഷണവും നിരന്തരമായ നവീകരണവും സ്ഥാപനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന സംസ്കാരമായി മാറണം.
ഇവിടെ കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ഒരു വിജ്ഞാനസമ്പത്തിനെക്കുറിച്ചും ഓർക്കേണ്ടതുണ്ട്. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മലബാറിലെ സസ്യസമ്പത്തിനെക്കുറിച്ച് തയ്യാറാക്കപ്പെട്ട വിഖ്യാത ഗ്രന്ഥമാണ് Hortus Malabaricus. കേരളത്തിലെ സസ്യസമ്പത്തിനെക്കുറിച്ചും ഔഷധസസ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുമുള്ള അമൂല്യമായ അറിവുകൾ ഈ ഗ്രന്ഥം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പ്രൊഫ. കെ. എസ്. മണിലാൽ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരുടെ പ്രയത്നഫലമായി ഈ വിജ്ഞാനശേഖരം ആധുനിക വായനക്കാർക്ക് ലഭ്യമായത് വലിയ നേട്ടമാണ്. ഈ പാരമ്പര്യ വിജ്ഞാനത്തെ ആധുനിക ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക വിദ്യകളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച് ഔഷധഗവേഷണത്തിനും ജൈവസമ്പത്തിന്റെ സുസ്ഥിരമായ പ്രയോജനപ്പെടുത്തലിനും പുതിയ സാധ്യതകൾ കണ്ടെത്താനാകും.
ഇതുപോലെതന്നെ കാർഷിക ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ സംസ്കരണം, മൂല്യവർധിത ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ നിർമ്മാണം, ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യാധിഷ്ഠിത സംരംഭങ്ങൾ, ഗവേഷണാധിഷ്ഠിത വ്യവസായങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലും കേരളത്തിന് വലിയ സാധ്യതകളുണ്ട്. നമ്മുടെ മനുഷ്യവിഭവശേഷിയും വിദ്യാഭ്യാസനേട്ടങ്ങളും ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക സ്ഥാപനങ്ങളും ഈ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി ഫലപ്രദമായി വിനിയോഗിക്കാനാകണം.
കേരളം നേരിടുന്ന യഥാർഥ വെല്ലുവിളി എന്താണ്?
ഒരിക്കൽ നാം അഭിമാനത്തോടെ ഉയർത്തിക്കാട്ടിയിരുന്ന നേട്ടങ്ങളിൽ പലതും ഇന്ന് പുതിയ വെല്ലുവിളികൾക്കു മുന്നിലാണ്. എന്നാൽ അവയെ മറികടക്കാനുള്ള വിഭവങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളും മനുഷ്യശേഷിയും വിജ്ഞാനസമ്പത്തും കേരളത്തിനുണ്ട്. വേണ്ടത് അവയെ ഏകോപിപ്പിക്കാനും ഫലപ്രദമായി വിനിയോഗിക്കാനുമുള്ള രാഷ്ട്രീയ ഇച്ഛാശക്തിയും ദീർഘവീക്ഷണവുമാണ്.
കേരളം എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും മുന്നിലാണെന്ന് ആവർത്തിച്ച് സ്വയം പുകഴ്ത്തുന്നതുകൊണ്ട് ഇനി കാര്യമില്ല. നമ്മുടെ നേട്ടങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുന്നതുപോലെതന്നെ പരാജയങ്ങളെയും പരിമിതികളെയും തുറന്ന മനസ്സോടെ വിലയിരുത്തണം. ആത്മവിമർശനമില്ലാത്ത ആത്മാഭിമാനം പുരോഗതിക്ക് തടസ്സമാണ്. 'ഇന്ത്യയ്ക്ക് മാതൃക', 'ലോകോത്തര മാതൃക' തുടങ്ങിയ വിശേഷണങ്ങളിൽ അഭിരമിച്ച് യാഥാർഥ്യങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്ന സമീപനം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പകരം, വസ്തുനിഷ്ഠമായ വിലയിരുത്തലിന്റെയും വിമർശനാത്മകമായ ആത്മപരിശോധനയുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഭാവിയിലേക്കുള്ള വികസനദിശ കണ്ടെത്തണം.
കേരളത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് നിരാശപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമില്ല. കാരണം, പ്രതിസന്ധികൾക്കൊപ്പം അവയെ മറികടക്കാനുള്ള വലിയ സാധ്യതകളും നമ്മുടെ മുന്നിലുണ്ട്. മുൻകാലങ്ങളിൽ നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിച്ച മിക്കവാറും എല്ലാ മേഖലകളിലും ഇന്ന് കോട്ടങ്ങൾ പ്രകടമാണെന്നത് യാഥാർഥ്യമാണ്. എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് നമ്മുടെ ചരിത്രപരമായ നേട്ടങ്ങളുടെ പ്രസക്തി ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. അവ പുതിയ മുന്നേറ്റങ്ങൾക്കുള്ള അടിത്തറയാകണം.
കേരളത്തിന് ഇന്ന് ആവശ്യം പഴയ വികസന മാതൃകയുടെ ആവർത്തനമല്ല; അതിന്റെ നേട്ടങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് പരിമിതികളെ മറികടക്കുന്ന, പുതിയ കാലത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കുന്ന ഒരു നവീന വികസന മാതൃകയാണ്. സാമൂഹികനീതി, ഗുണമേന്മയുള്ള പൊതുസേവനങ്ങൾ, ആരോഗ്യസുരക്ഷ, വിജ്ഞാനോൽപ്പാദനം, ഉൽപ്പാദനാധിഷ്ഠിത സമ്പദ്ഘടന, പരിസ്ഥിതിസംരക്ഷണം, സാംസ്കാരികവും ബൗദ്ധികവുമായ ഉണർവ് എന്നിവയ്ക്ക് തുല്യപ്രാധാന്യം നൽകുന്ന വികസനസങ്കൽപ്പമായിരിക്കണം അത്. പഴയ നേട്ടങ്ങളുടെ ഓർമ്മകളിൽ അഭിരമിക്കാതെ പുതിയ നേട്ടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ആത്മവിശ്വാസവും വിമർശനാത്മകമായ തിരിച്ചറിവും കേരളം ആർജിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു.