മുഖ്യധാരാ രാഷ്ട്രീയവും
ജെൻ- സി തലമുറയും തമ്മിൽ;
പുതിയ ഇലക്ഷൻ ഭൂപടത്തിലേക്ക് നേപ്പാൾ

ഹിമാലയൻ രാജ്യമായ നേപ്പാൾ നിർണായകമായ രാഷ്ട്രീയ പുനഃക്രമീകരണത്തിനൊരുങ്ങുകയാണ്. 2026 മാർച്ച് അഞ്ചിന് രാജ്യത്ത് പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടക്കും.

നേപ്പാളിലെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഇത്തവണ ഇത് അണിയറ നീക്കങ്ങളിലൂടെയോ പാർട്ടി കൂറുമാറ്റങ്ങളിലൂടെയോ അല്ല, മറിച്ച് രാജ്യത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയ പുതിയ സഖ്യത്തിലൂടെയാണ്. മുൻ ടി.വി അവതാരകനും രാഷ്ട്രീയ സ്വതന്ത്ര പാർട്ടി (RSP) നേതാവുമായ രവി ലാമിച്ഛാനേ, കാഠ്മണ്ഡു മേയർ ബാലേന്ദ്ര ഷായുമായാണ് (ബാലെൻ) സഖ്യത്തിലേർപ്പെട്ടത്. 2025-ൽ നടന്ന 'ജെൻ സി' (Gen Z) പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കുശേഷം രാജ്യശ്രദ്ധ നേടിയ ഇരുവരും നേപ്പാളിലെ പഴയ രാഷ്ട്രീയക്രമത്തെ മാറ്റുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ്, ‘ആന്റി-എസ്റ്റാബ്ലിഷ്‌മെന്റ്' കൂട്ടുകെട്ട് രൂപീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്.

സഖ്യ കരാർ അനുസരിച്ച്, രവി ലാമിച്ഛാനേ പാർട്ടി അധ്യക്ഷനായി തുടരും, എന്നാൽ സഖ്യം വിജയിച്ചാൽ ബാലെൻ ഷായായിരിക്കും പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനാർത്ഥി. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നതിന് ബാലെൻ ഷാ മേയർ സ്ഥാനം രാജിവെച്ചുകഴിഞ്ഞു. അദ്ദേഹം കോശി പ്രവിശ്യയിൽ മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി കെ.പി. ശർമ്മ ഒലിക്കെതിരെ മത്സരിക്കാനാണ് സാധ്യത. അഴിമതിവിരുദ്ധ നിലപാടുകളിലൂടെ 2022-ൽ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവേശിച്ച റാപ്പർ കൂടിയായ ബാലെൻ, പരമ്പരാഗത പാർട്ടികളിലെ അതൃപ്തരായ യുവാക്കളുടെ വലിയ പിന്തുണ നേടിയെടുത്ത നേതാവാണ്. രണ്ട് പ്രമുഖ യുവനേതാക്കൾ കൈകോർത്തത് പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ വൃത്തങ്ങളിൽ വലിയ ചലനം സൃഷ്ടിച്ചുകഴിഞ്ഞു. ഇന്ത്യയുമായുള്ള അതിർത്തി തർക്കങ്ങളിലും ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഇന്ത്യയുടെ ഇടപെടലുകളിലും കടുത്ത നിലപാട് സ്വീകരിക്കുന്ന ബാലെൻ, ചൈനയോട് നിഷ്പക്ഷ സമീപനമാണ് പുലർത്തുന്നത്.

ഏകദേശം 1.9 കോടി വോട്ടർമാരുള്ള നേപ്പാളിൽ, ആദ്യമായി വോട്ട് ചെയ്യുന്ന യുവാക്കളിലാണ് ഈ സഖ്യത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷ. അഴിമതിവിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിലൂടെ യുവാക്കളുടെ ഹരമായി മാറിയ രവി ലാമിച്ചാനെ കൂടാതെ, സാങ്കേതിക തികവുള്ള യുവഭരണം സ്വപ്നം കാണുന്ന സാഗർ ധക്കാലിനെ പോലുള്ള പുതിയ നേതാക്കളും നേപ്പാൾ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ശക്തമായ തരംഗം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്.

പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളായ നേപ്പാളി കോൺഗ്രസ്, സി.പി.എൻ- യു.എം. എൽ (CPN-UML) എന്നിവയോടുള്ള യുവതലമുറയുടെ മടുപ്പാണ് പുതിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വഴിവെട്ടിയത്. അഴിമതി, സ്വജനപക്ഷപാതം, തൊഴിലില്ലായ്മ എന്നിവയ്ക്കെതിരെ തെരുവിലിറങ്ങിയ യുവാക്കൾ, പഴയ നേതാക്കളുടെ 'മ്യൂസിക്കൽ ചെയർ' കളിക്ക് അന്ത്യം കുറിക്കണമെന്ന ഉറച്ച നിലപാടിലായിരുന്നു. പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കൊടുവിൽ കെ.പി. ശർമ്മ ഒലി സർക്കാർ രാജിവയ്ക്കുകയും മുൻ ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് സുശീല കർക്കിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇടക്കാല സർക്കാർ അധികാരമേൽക്കുകയുമായിരുന്നു.

125-ലധികം പാർട്ടികൾ മത്സരിക്കുന്നതിനാൽ ഒരു കക്ഷിക്ക് മാത്രം ഭൂരിപക്ഷം ലഭിക്കാനുള്ള സാധ്യത കുറവാണ്. ഇത് വീണ്ടും അധികാര വടംവലികൾക്കും രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതയ്ക്കും കാരണമായേക്കാമെന്ന ആശയങ്കയുമുണ്ട്.

ഇലക്ഷൻ സാധ്യതകൾ, പ്രതിസന്ധികൾ

ഭരണകൂട വീഴ്ച, അഴിമതി, തൊഴിലില്ലായ്മ എന്നിവയ്‌ക്കെതിരെയാണ് 2025-ൽ രാജ്യവ്യാപക പ്രതിഷേധമുണ്ടായത്. സെപ്റ്റംബറിൽ സോഷ്യൽ മീഡിയ നിരോധനത്തെത്തുടർന്ന് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട പ്രക്ഷോഭം രാഷ്ട്രീയ മുന്നേറ്റമായി മാറി. സംഘർഷങ്ങളിൽ 77 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. നാടകീയമായ രാഷ്ട്രീയ അട്ടിമറി രാജ്യത്ത് കടുത്ത അനിശ്ചിതത്വമുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ആഭ്യന്തര പ്രതിസന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക, നിയമ വശങ്ങൾ ഏറെ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും, ബാഹ്യശക്തികളുടെ പങ്ക് വേണ്ടത്ര വിശകലനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഇന്ത്യയും ചൈനയും നേപ്പാളിലെ സംഭവവികാസങ്ങളെ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ച് നേപ്പാളിലെ രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത അതിർത്തി സുരക്ഷയുമായും ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പുമായും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ചൈന, ‘ഏക ചൈന നയം’ (One China Principle) സംരക്ഷിക്കാനും ബാഹ്യ ഇടപെടലുകൾ പരിമിതപ്പെടുത്താനുമാണ് മുൻഗണന നൽകുന്നത്.

തെരഞ്ഞെടുപ്പിലെ സാധ്യതകൾ എന്തൊക്കെയാണ്? പ്രമുഖ പണ്ഡിതനായ പ്രൊഫ. എസ്.ഡി. മുനി, രാജഭരണത്തിന്റെ തിരിച്ചുവരവിനുള്ള സാധ്യത തള്ളിക്കളയുന്നു. റാണാ- ഷാ വംശജരുടെ ഭരണകാലത്തെ അതിക്രമങ്ങളും ജനങ്ങൾക്കുണ്ടായിരുന്ന അതൃപ്തിയുമാണ് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്. ഒരു കക്ഷിക്കും വ്യക്തമായ ഭൂരിപക്ഷം ലഭിക്കാത്ത 'തൂക്കുമന്ത്രിസഭയാണ് ഡോ. ധുങ്കൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നത്. ഇത് രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതയ്ക്കും കുതിരക്കച്ചവടത്തിനും വഴിതെളിച്ചേക്കാം.

ഇടക്കാല സർക്കാരിന്റെ നിയമസാധുത ചോദ്യം ചെയ്ത് സുപ്രീം കോടതിയിലുള്ള ഹർജികളും പ്രമുഖ പാർട്ടികളായ CPN- UML, നേപ്പാളി കോൺഗ്രസ് എന്നിവരുടെ ആശങ്കകളും തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ സുഗമമായ നടത്തിപ്പിന് ഭീഷണിയാണ്. ഇടക്കാല സർക്കാരിന്റെ നിയമസാധുത ചോദ്യം ചെയ്ത് സുപ്രീം കോടതിയിൽ നിരവധി ഹർജികളാണുള്ളത്.

സുശീല കർക്കിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇടക്കാല സർക്കാരിന്റെ നിയമസാധുത തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടാത്ത ഭരണകൂടത്തിന് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്താൻ അധികാരമുണ്ടോ എന്ന നിയമപരമായ ചോദ്യം ഉയരുന്നു. കൂടാതെ, പിരിച്ചുവിട്ട പാർലമെന്റ് പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്ന ആവശ്യവും ചില പാർട്ടികൾ ഉന്നയിക്കുന്നുണ്ട്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രീതിയിലെ മാറ്റങ്ങളും സൈന്യത്തെ ക്രമസമാധാന പാലനത്തിന് നിയോഗിച്ചതും നിയമപരമായ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിതെളിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതായത്, രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധി മാത്രമല്ല, നിയമപരവും ഭരണഘടനാപരവുമായ കെട്ടുപിണച്ചിൽ കൂടിയാണ് ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനെ കാത്തിരിക്കുന്നത്. പന്ത്രണ്ടോളം ഹർജികളിലെ വിധി സർക്കാരിന് എതിരായാൽ അത് വലിയൊരു ഭരണസ്തംഭനത്തിന് വഴിവെച്ചേക്കാം.

മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഒലിയുടെ കാലത്തെ പാർലമെന്റ് പിരിച്ചുവിടൽ ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്ന് വാദിക്കുന്ന നേപ്പാളി കോൺഗ്രസും യു.എം.എല്ലും പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനുപകരം പഴയ പാർലമെന്റ് പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്നാണ് ആവശ്യപ്പെടുന്നത്. ഇത് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ മാർച്ച് 5-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് അനിശ്ചിതത്വത്തിലാകും. ഇതിനുപുറമെ, നിലവിലുള്ള മിശ്ര തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രീതിയിൽ (Mixed Electoral System) ഇടക്കാല സർക്കാർ വരുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഭേദഗതികൾ വോട്ടുവിഹിതത്തെയും സീറ്റുകളുടെ എണ്ണത്തെയും ബാധിക്കുമെന്നതിനാൽ ചെറുതും വലുതുമായ രാഷ്ട്രീയ കക്ഷികൾക്ക് വലിയ ആശങ്കയുണ്ട്.

ക്രമസമാധാന പാലനത്തിന് സൈന്യത്തെ ഇറക്കാനുള്ള സർക്കാരിന്റെ തീരുമാനം ജനാധിപത്യപരമായ ചർച്ചകൾക്ക് പുതിയ മാനം നൽകിയിരിക്കുകയാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വേളയിൽ സൈന്യത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം വോട്ടർമാരെ സ്വാധീനിച്ചേക്കുമെന്ന് ചില പാർട്ടികൾ ഭയപ്പെടുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ, നേപ്പാൾ സുപ്രീംകോടതിയുടെ ഓരോ വിധിയും രാജ്യത്തിന്റെ ജനാധിപത്യ ഭാവിയെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ സുഗമമായ നടത്തിപ്പിനെയും നിശ്ചയിക്കുന്നതിൽ നിർണ്ണായകമാകും.

മാറുന്ന നേപ്പാൾ

നേപ്പാളിലെ സാമൂഹിക ഘടനയിലും രാഷ്ട്രീയ ചിന്താഗതിയിലും സമീപകാലത്ത് വലിയ മാറ്റം സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. പഴയ തലമുറയിലെ നേതാക്കൾ 1990-കളിലെയും 2006-ലെയും വിപ്ലവ സ്മരണകളിൽ അഭിരമിക്കുമ്പോൾ, 'ജെൻ സി' തലമുറ ഡിജിറ്റൽ സുതാര്യതയ്ക്കും തൊഴിലവസരങ്ങൾക്കും ലിംഗസമത്വത്തിനുമാണ് മുൻഗണന നൽകുന്നത്. പരമ്പരാഗത പാർട്ടികൾ തമ്മിലുള്ള അധികാര കൈമാറ്റങ്ങളിൽ മനംമടുത്ത യുവാക്കൾ സോഷ്യൽ മീഡിയയെ ആയുധമാക്കിയിരിക്കുകയാണ്. 2025-ൽ രാജ്യം സാക്ഷ്യം വഹിച്ച ശക്തമായ പ്രതിഷേധങ്ങൾ യുവാക്കൾക്കിടയിലുണ്ടായ സ്വതന്ത്ര ചിന്താഗതിയുടെയും ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ അവരുടെ ഐക്യത്തിന്റെയും പ്രതിഫലനമായിരുന്നു. തൊഴിലില്ലായ്മ പരിഹരിക്കണമെന്നും വിദേശ കുടിയേറ്റം തടയണമെന്നുമാവശ്യപ്പെട്ട് യുവാക്കൾ തെരുവിലിറങ്ങുന്നത് മുഖ്യധാരാ രാഷ്ട്രീയത്തിന് പുതിയ മുന്നറിയിപ്പാണ്. ആർക്കും ഭൂരിപക്ഷം ലഭിക്കാത്ത 'തൂക്കുമന്ത്രിസഭ' വരികയാണെങ്കിൽ ഈ തലമുറയുടെ രാഷ്ട്രീയനിലപാടിന് സാധുതയേറും.

നേപ്പാളിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി പോലെ തന്നെ അവിടുത്തെ ജനതയും വൈവിധ്യമുള്ളവരാണ്, ഇത് സാമൂഹിക വിഭജനത്തിന് പലപ്പോഴും കാരണമാകാറുണ്ട്. ഇന്ത്യയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തുന്ന തെക്കൻ സമതലങ്ങളിലെ മദേശി വിഭാഗം തങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യം വേണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ, പർവ്വത മേഖലകളിലുള്ളവർ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളോടും ചൈനയോടും കൂടുതൽ ആഭിമുഖ്യം പുലർത്തുന്നു. ഇതിനിടയിൽ, നേപ്പാളിനെ വീണ്ടും ഹിന്ദു രാഷ്ട്രമാക്കണമെന്നും രാജഭരണം തിരികെ കൊണ്ടുവരണമെന്നും ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം വർദ്ധിക്കുന്നത് പുതിയ സാമൂഹിക പ്രതിഭാസമായി മാറിയിട്ടുണ്ട്.

വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും തൊഴിലിനും വിദേശത്തേക്ക് കുടിയേറുന്ന യുവാക്കൾ നേപ്പാളിന്റെ സാമൂഹിക മാറ്റത്തിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നുണ്ട്. ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിലും യൂറോപ്പിലും ജോലി ചെയ്ത് തിരികെ എത്തുന്നവർ പുറംലോകത്തെ ജനാധിപത്യ ബോധവും ആധുനിക ആശയങ്ങളും ഒപ്പം കൊണ്ടുവരുന്നത് പഴയ സിസ്റ്റത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിന് ശക്തി പകരുന്നു.

ചുരുക്കത്തിൽ, പഴയകാല രാഷ്ട്രീയ ശൈലികളും ആധുനികത ആഗ്രഹിക്കുന്ന യുവാക്കളും തമ്മിലുള്ള 'സാംസ്കാരിക യുദ്ധമാണ്' നേപ്പാളിൽ ഇപ്പോൾ നടക്കുന്നത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഈ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ചിന്താഗതികൾ തമ്മിലുള്ള അതിനിർണ്ണായകമായ പോരാട്ടമായിരിക്കും.

നേപ്പാളിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രമാകട്ടെ, സംഘർഷഭരിതവും നാടകീയവുമായ നിരവധി ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് കടന്നുപോയിട്ടുള്ളത്. 1990-ലെ 'ജന ആന്ദോളൻ' പ്രക്ഷോഭത്തിലൂടെ രാജാവിന്റെ നേരിട്ടുള്ള അധികാരം കുറയ്ക്കുകയും ബഹുകക്ഷി ജനാധിപത്യത്തിന് അടിത്തറയിടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ 1996 മുതൽ പത്ത് വർഷം നീണ്ടുനിന്ന മാവോയിസ്റ്റ് ആഭ്യന്തര യുദ്ധം രാജ്യത്തെ അസ്ഥിരതയിലേക്ക് തള്ളിവിട്ടു. 17,000-ത്തോളം പേരുടെ ജീവനെടുത്ത ഈ സായുധ പോരാട്ടം രാജഭരണം അവസാനിപ്പിച്ച് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക് സ്ഥാപിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയുള്ളതായിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ 2015-ൽ പുതിയ ഭരണഘടന നിലവിൽ വന്നുവെങ്കിലും, അതിലെ വ്യവസ്ഥകളെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കം ഇന്ത്യ-നേപ്പാൾ അതിർത്തിയിൽ മാസങ്ങളോളം നീണ്ട ഉപരോധത്തിന് കാരണമായി. ഏറ്റവും ഒടുവിൽ, 2025 സെപ്റ്റംബറിൽ അഴിമതിക്കെതിരെ 'ജെൻ സി' (Gen Z) തലമുറ നടത്തിയ ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവം നേപ്പാളിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗതിയെ വീണ്ടും മാറ്റിമറിച്ചു.

നേപ്പാളിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും നിഗൂഢമായ അധ്യായം 2001 ജൂൺ ഒന്നിനു നടന്ന രാജകുടുംബ കൂട്ടക്കൊലയാണ്. കാഠ്മണ്ഡുവിലെ നാരായൺഹിതി കൊട്ടാരത്തിൽ നടന്ന വിരുന്നിനിടെ യുവരാജാവ് ദീപേന്ദ്ര പിതാവ് ബിരേന്ദ്ര രാജാവിനെയും മാതാവ് ഐശ്വര്യ റാണിയെയും ഉൾപ്പെടെ പത്തുപേരെ വെടിവെച്ചു കൊലപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് ഔദ്യോഗിക റിപ്പോർട്ട്. വിവാഹബന്ധത്തെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കമാണ് ഇതിന് പ്രേരിപ്പിച്ചതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ദീപേന്ദ്രയുടെ പങ്കിനെക്കുറിച്ചും ബിരേന്ദ്ര രാജാവിന്റെ സഹോദരൻ ജ്ഞാനേന്ദ്രയുടെ അപ്രതീക്ഷിത രക്ഷപ്പെടലിനെക്കുറിച്ചും നിഗൂഢ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. കൂട്ടക്കൊലയ്ക്ക് പിന്നാലെ അധികാരമേറ്റ ജ്ഞാനേന്ദ്ര രാജാവിന് ജനപിന്തുണ നേടാനായില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏകാധിപത്യപരമായ തീരുമാനങ്ങൾ രാജഭരണത്തിന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് വേഗത കൂട്ടി.

2006-ലെ രണ്ടാം ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തെത്തുടർന്ന് രാജാവ് അധികാരമൊഴിയാൻ നിർബന്ധിതനാവുകയും 2008-ൽ നേപ്പാളിനെ ഫെഡറൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് റിപ്പബ്ലിക്കായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ 240 വർഷം നീണ്ടുനിന്ന ഷാ രാജവംശത്തിന് അന്ത്യമാവുകയും രാജ്യം ഹിന്ദു രാഷ്ട്രത്തിൽ നിന്ന് മതേതര റിപ്പബ്ലിക്കിലേക്കുള്ള നിർണ്ണായകമായ മാറ്റം പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു. തോക്കുകളിൽ നിന്ന് തുടങ്ങിയ നേപ്പാളിന്റെ വിപ്ലവചരിത്രം ഇന്ന് സ്മാർട്ട്ഫോണുകളിലൂടെയും യുവതലമുറയുടെ പ്രതിഷേധങ്ങളിലൂടെയുമാണ് മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്നത്.

പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയത്തിലെ കരുത്തരായ കെ.പി. ശർമ്മ ഒലി (CPN-UML), ഷെർ ബഹാദൂർ ദ്യൂബ (Nepali Congress), പുഷ്പ കമൽ ദഹൽ 'പ്രചണ്ഡ' (Maoist Centre) എന്നിവർ ഇപ്പോഴും നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പാർട്ടികൾക്കുള്ളിലെ ഭിന്നതകളും വിദേശനയങ്ങളിലെ നിലപാടുകളും അവർക്ക് വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്.

മറുഭാഗത്ത്, രാജേന്ദ്ര ലിങ്‌ഡന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രജാതന്ത്ര പാർട്ടി (RPP) ഹിന്ദു രാഷ്ട്രത്തിനും രാജഭരണത്തിനുമായി വാദിച്ച് സ്വാധീനമുറപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ്. തെക്കൻ നേപ്പാളിലെ ജനങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾക്കായി പോരാടുന്ന ഉപേന്ദ്ര യാദവിനെപ്പോലെയുള്ള മധേശി നേതാക്കളും രാഷ്ട്രീയചിത്രത്തിൽ സജീവമാണ്.

കടക്കെണി, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം

നേപ്പാൾ നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിസന്ധി കടക്കെണിയാണ്. അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിന് ചൈനയിൽ നിന്നും മറ്റും എടുത്ത വലിയ വായ്പകൾ തിരിച്ചടയ്ക്കുന്നത് രാജ്യത്തിന് വെല്ലുവിളിയാകുന്നു. പോഖറ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം പോലുള്ള പദ്ധതികൾ അഴിമതി ആരോപണങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുകയാണ്. രാജ്യത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ 25-30% -വും വിദേശത്ത് ജോലി ചെയ്യുന്ന നേപ്പാളികൾ അയക്കുന്ന പണത്തെ (Remittance) ആശ്രയിച്ചാണ് നിൽക്കുന്നത്. യുവാക്കൾ കൂട്ടത്തോടെ വിദേശത്തേക്ക് കുടിയേറുന്നത് രാജ്യത്തെ കൃഷിയെയും ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനത്തെയും ദോഷകരമായി ബാധിക്കുന്നുണ്ട്.

ഹിമാലയൻ സാനുക്കളിലെ മഞ്ഞുരുകുന്നതും (Glacial Melting) ഹിമതടാക സ്ഫോടനങ്ങളും (GLOF) നേപ്പാളിന് വലിയ ഭീഷണിയാണ്. ആഗോളതാപനം മൂലം എവറസ്റ്റ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൊടുമുടികളിലെ മഞ്ഞ് അതിവേഗം ഉരുകുന്നത് ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളെയും കൃഷിയെയും ബാധിക്കുന്നു. പ്രകൃതിക്ഷോഭങ്ങളും മണ്ണിടിച്ചിലും ജനജീവിതം ദുസ്സഹമാക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാ സംരക്ഷണത്തിനായി ഇപ്പോൾ അന്താരാഷ്ട്ര സഹായം തേടിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

ഹിമാലയൻ സാനുക്കളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നേപ്പാളിനെ സംബന്ധിച്ച് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം കേവലം പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നമല്ല, മറിച്ച് രാജ്യത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെത്തന്നെ ബാധിക്കുന്ന ഗുരുതര പ്രതിസന്ധിയാണ്. ആഗോളതാപനം മൂലം ലോകത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് അതിവേഗത്തിലാണ് ഹിമാലയത്തിലെ മഞ്ഞുരുകുന്നത്. ഇത് മലമുകളിൽ അപകടകരമായ രീതിയിൽ ഹിമതടാകങ്ങൾ രൂപപ്പെടാനും അവ പൊട്ടിത്തെറിച്ച് (GLOF) താഴെയുള്ള ഗ്രാമങ്ങളെയും ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളെയും തകർക്കുന്ന വൻ വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങൾക്കും കാരണമാകുന്നു. എവറസ്റ്റ് കൊടുമുടിയിലെ മഞ്ഞിന്റെ കട്ടി കുറയുന്നത് പർവ്വതാരോഹണം കൂടുതൽ അപകടകരമാക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ഹിമാനികളിൽ നിന്നുള്ള ജലപ്രവാഹം കുറയുന്നത് നേപ്പാളിലെയും ഇന്ത്യയിലെയും കുടിവെള്ള ലഭ്യതയെയും കൃഷിയെയും വരുംകാലങ്ങളിൽ സാരമായി ബാധിക്കും.

പ്രകൃതിക്ഷോഭങ്ങളുടെ കാര്യമെടുത്താൽ, അപ്രതീക്ഷിത മഴയും കഠിനമായ മണ്ണിടിച്ചിലും നേപ്പാളിലെ ജനജീവിതത്തെയും റോഡ് ഗതാഗതത്തെയും നിരന്തരം ദുസ്സഹമാക്കുന്നുണ്ട്. ആഗോളതലത്തിൽ കാർബൺ പുറന്തള്ളൽ വളരെ കുറഞ്ഞ തോതിൽ മാത്രം നടത്തുന്ന രാജ്യമായിട്ടും കാലാവസ്ഥാമാറ്റത്തിന്റെ തിക്തഫലം ഏറ്റവും കൂടുതൽ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരുന്നത് നേപ്പാളാണ്. ഈയൊരു സാഹചര്യത്തിൽ, അന്താരാഷ്ട്ര വേദികളിൽ തങ്ങളുടെ ശബ്ദം ശക്തമായി ഉയർത്തുന്ന നേപ്പാൾ, വലിയ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് അർഹമായ കാലാവസ്ഥാനിധിയും (Climate Fund) സാമ്പത്തിക സഹായവും ആവശ്യപ്പെട്ട് സജീവമായ കാലാവസ്ഥാ നയതന്ത്രത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചിരിക്കുകയാണ്.

മാർച്ച് 5-ന് നടക്കുന്ന വോട്ടെടുപ്പിന്റെ യഥാർഥ വെല്ലുവിളി ഹിമാലയൻ മേഖലകളിലെ കടുത്ത മഞ്ഞുവീഴ്ചയാണ്. ഹുംല, ഡോൾപ, മുഗു, മനാങ് തുടങ്ങിയ ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാമഗ്രികൾ ഹെലികോപ്റ്ററിലാണ് എത്തിക്കുന്നത്. ബാക്കി 72 ജില്ലകളിൽ ട്രക്കുകളും കണ്ടെയ്‌നറുകളും ഉപയോഗിക്കും. കാലാവസ്ഥാ വെല്ലുവിളികൾക്കിടയിലും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് സുതാര്യമായി നടത്താനാണ് ശ്രമം.

പാർട്ടികൾ എന്തു പറയുന്നു?

ഈ പാശ്ചാത്തലത്തിൽ, തെരഞ്ഞെടുപ്പുഫലം ദക്ഷിണേഷ്യൻ മേഖലയിലെ ഭൗമരാഷ്ട്രീയ സമവാക്യങ്ങളെ എങ്ങനെയാണ് ബാധിക്കുക എന്നത് ഗൗരവകരമായ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിതെളിക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം, വികസന മാതൃകകൾ, രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഘടന, ജെൻ- സി പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ പാഠങ്ങൾ എന്നിവ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നയസമീപനം പാർട്ടികളുടെ പ്രകടനപത്രികകളിലുണ്ടാകുമോ എന്ന ചോദ്യവും ഉയരുന്നുണ്ട്. അഴിമതിക്കെതിരെ എല്ലാവരും സംസാരിക്കാറുണ്ടെങ്കിലും, സ്ഥാപനപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെ അത് എങ്ങനെ നടപ്പിലാക്കുമെന്ന് പ്രകടനപത്രികകളിൽ വിശദീകരിക്കാറില്ല.

പ്രമുഖ പാർട്ടികളായ നേപ്പാളി കോൺഗ്രസ്, സി.പി.എൻ (യു.എം.എൽ), മാവോയിസ്റ്റ് സെന്റർ എന്നിവയെല്ലാം വികസനത്തെയും സുതാര്യതയെയും കുറിച്ചാണ് സംസാരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഇവരെല്ലാം കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ വികസനത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി കാണുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുന്നു. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം കേവലം പരിസ്ഥിതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയം മാത്രമല്ല, കൃഷി, അടിസ്ഥാന സൗകര്യം, ടൂറിസം, പൊതുജനാരോഗ്യം തുടങ്ങി എല്ലാ മേഖലകളെയും ബാധിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. ലോകത്ത് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിനുമുന്നിൽ ഏറ്റവും ഭീഷണി നേരിടുന്ന രാജ്യങ്ങളിലൊന്നാണ് നേപ്പാൾ.

അടുത്തകാലത്തുണ്ടായ മഞ്ഞുതടാക സ്ഫോടനങ്ങൾ (GLOF), മെലാഞ്ചിയിലുണ്ടായ പ്രളയം, കഠ്മണ്ഡു താഴ് വരയിലെ വെള്ളപ്പൊക്കം എന്നിവയെല്ലാം സൂചന നൽകുന്നത് പരിസ്ഥിതി​യെ അവഗണിക്കുന്ന വികസനത്തെക്കുറിച്ചാണ്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ പ്രധാന വികസന പ്രശ്നമായി കാണുകയും ശാസ്ത്രീയ ഡാറ്റാ ശേഖരണത്തിന് മുൻഗണന നൽകുകയും വേണം. വരാനിരിക്കുന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ മാത്രമല്ല നിർണായകമാകാൻ പോകുന്നത്, അനിശ്ചിതമായ ഒരു കാലാവസ്ഥാഭാവിയിൽ നേപ്പാൾ എങ്ങനെ സുരക്ഷിതമായി നിലനിൽക്കണം എന്നു കൂടി തീരുമാനിക്കുന്നതായിരിക്കും.

ഇന്ത്യ, ചൈന താൽപര്യങ്ങൾ

നേപ്പാളിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിയിൽ ഇന്ത്യയും ചൈനയും തങ്ങളുടെ തന്ത്രപരമായ താൽപ്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് വ്യത്യസ്തമായ നയതന്ത്ര സമീപനങ്ങളാണ് സ്വീകരിക്കുന്നത്.

ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ച് 1,850 കിലോമീറ്ററോളം വരുന്ന തുറന്ന അതിർത്തിയുടെ സുരക്ഷ പ്രധാനമാണ്. നേപ്പാളിലെ അസ്ഥിരത ഇന്ത്യയിലേക്ക് അനധികൃത കടന്നുകയറ്റത്തിനിടയാക്കുമെന്നാണ് ആശങ്ക. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ജനാധിപത്യപരമായ സുസ്ഥിരതയ്ക്കാണ് ഇന്ത്യ മുൻഗണന നൽകുന്നത്. തുറന്ന അതിർത്തിയും, അതിർത്തിമേഖലയിലെ ജനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അടുത്ത ബന്ധവും കാരണം നേപ്പാളിലെ അസ്ഥിരത ഇന്ത്യയെ ആശങ്കപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. അതിർത്തി സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിലും കുറ്റവാളികളുടെ നീക്കം തടയുന്നതിലും നേപ്പാൾ പോലീസുമായി ചേർന്ന് ഇന്ത്യ നടത്തുന്ന കർശന നിരീക്ഷണം ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സുരക്ഷാ ഏകോപനത്തിന്റെ ആഴം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

സെപ്റ്റംബറിലെ കലാപത്തിനിടെ 15,000-ത്തോളം തടവുകാർ ജയിൽ ചാടിയതും ആയുധങ്ങൾ കൊള്ളയടിക്കപ്പെട്ടതും സുരക്ഷാഭീഷണിയായി ഇന്ത്യ കാണുന്നു. നേപ്പാളിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ ആഭ്യന്തര കാര്യമാണെന്ന് കരുതുമ്പോഴും, ജനാധിപത്യം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനുള്ള യുവാക്കളുടെ ശ്രമങ്ങളെ ഇന്ത്യ സ്വാഗതം ചെയ്തിരുന്നു.

സുശീല കർക്കിയുടെ ഇടക്കാല സർക്കാരിനെ ആദ്യം അംഗീകരിച്ച രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇന്ത്യ, സ്വതന്ത്രവും നീതിപൂർവ്വവുമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുന്നതിന് സാങ്കേതിക സഹായങ്ങളും വാഹനങ്ങളും വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഹിമാലയൻ മേഖലയിൽ മറ്റ് വിദേശ ശക്തികളുടെ സ്വാധീനം തടയാൻ സുസ്ഥിരമായ ഒരു നേപ്പാൾ ഇന്ത്യയുടെ ആവശ്യം കൂടിയാണ്.

ഇന്ത്യയും നേപ്പാളും തമ്മിലുള്ള നയതന്ത്ര ബന്ധം 2026- 2030 കാലഘട്ടത്തിൽ തന്ത്രപരമായ മാറ്റങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. നേപ്പാളിന്റെ ആകെ വിദേശ വ്യാപാരത്തിന്റെ 64 ശതമാനവും വിദേശ നിക്ഷേപത്തിന്റെ 35 ശതമാനവും ഇന്ത്യയുമായാണ് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് എന്നതിനാൽ, അടുത്ത അഞ്ച് വർഷത്തിനുള്ളിൽ ഉഭയകക്ഷി വ്യാപാരം ഇരട്ടിയായി വർദ്ധിക്കുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ. പ്രത്യേകിച്ച് ബാങ്കിംഗ്, സിമന്റ്, വിനോദസഞ്ചാരം എന്നീ മേഖലകളിൽ ഇന്ത്യൻ കമ്പനികളുടെ നിക്ഷേപം കൂടുതൽ ശക്തമാകും. നേപ്പാളിനെ ദക്ഷിണേഷ്യൻ 'പവർ ഹബ്ബ്' ആയി മാറ്റുന്ന 10,000 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതി കരാറും, ഇന്ത്യൻ ഗ്രിഡ് വഴി ബംഗ്ലാദേശിലേക്കുള്ള വൈദ്യുതി കയറ്റുമതിയും നേപ്പാളിന്റെ വ്യാപാരക്കമ്മി കുറയ്ക്കുന്നതിനൊപ്പം സാമ്പത്തിക അടിത്തറ ഭദ്രമാക്കുകയും ചെയ്യും.

ഭൗതികമായ കണക്റ്റിവിറ്റിയുടെ കാര്യമെടുത്താൽ, ജയനഗർ- കുർത്ത റെയിൽവേ ലൈനുകളും മോതിഹാരി- അംലേഖ്ഗഞ്ച് ഇന്ധന പൈപ്പ്‌ലൈനിന്റെ രണ്ടാം ഘട്ടവും പൂർത്തിയാകുന്നതോടെ ഇരുരാജ്യങ്ങൾക്കുമിടയിലെ ചരക്ക് നീക്കം കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമാകും. എങ്കിലും, ചൈനയുടെ BRI പദ്ധതികൾ വഴി നേപ്പാളിലുണ്ടാകുന്ന സ്വാധീനം ഇന്ത്യയ്ക്ക് സുരക്ഷാ ആശങ്ക സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ, കാലാപാനി, ലിപുലേഖ് തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളെ ചൊല്ലിയുള്ള അതിർത്തി തർക്കങ്ങളും ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിലെ ഗോർഖ റിക്രൂട്ട്‌മെന്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട 'അഗ്നിവീർ' നയത്തിലെ വിയോജിപ്പുകളും നയതന്ത്ര തലത്തിൽ കടുത്ത വെല്ലുവിളികളായി തുടരുന്നു.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ "മാനേജ്ഡ് പ്രാഗ്മാറ്റിസം" (Managed Pragmatism) എന്ന പ്രായോഗിക നയമായിരിക്കും വരും വർഷങ്ങളിൽ ഇരുരാജ്യങ്ങളും സ്വീകരിക്കാൻ സാധ്യത. നേപ്പാളിന് മറ്റ് വിദേശ രാജ്യങ്ങളുമായി ബന്ധം പുലർത്താനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ‘അനുവദിക്കുമ്പോൾ’ തന്നെ, ഇന്ത്യയുടെ തന്ത്രപ്രധാനമായ സുരക്ഷയ്ക്കും താല്പര്യങ്ങൾക്കും കോട്ടം തട്ടാത്ത രീതിയിലുള്ള സന്തുലിത നയതന്ത്രമായിരിക്കും ഇത്. ചുരുക്കത്തിൽ, രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പുകൾക്കിടയിലും സാമ്പത്തികവും ഊർജ്ജപരവുമായ സഹകരണം മുൻനിർത്തിക്കൊണ്ടുള്ള ദൃഢമായ പങ്കാളിത്തത്തിലേക്കാണ് ഇന്ത്യ- നേപ്പാൾ ബന്ധം നീങ്ങുന്നത്.

ഇന്ത്യയും നേപ്പാളും തമ്മിലുള്ള ഊർജ്ജ സഹകരണം വരും വർഷങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ശക്തമാകും. അടുത്ത പത്ത് വർഷത്തിനുള്ളിൽ 10,000 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതി ഇന്ത്യയ്ക്ക് വിൽക്കാനുള്ള കരാർ ഇതിൽ പ്രധാനമാണ്. അരുൺ-III പോലുള്ള ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികൾ പൂർത്തിയാകുന്നതോടെ നേപ്പാൾ ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ പവർ ഹബ്ബായി മാറുമെന്നാണ് അവകാശവാദം. റെയിൽവേ പാതകളും പെട്രോളിയം പൈപ്പ് ലൈനുകളും ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കൂടുതൽ ദൃഢമാക്കും.

2023-ൽ ഒപ്പിട്ട ചരിത്രപരമായ കരാർ പ്രകാരം, അടുത്ത പത്ത് വർഷത്തിനുള്ളിൽ നേപ്പാളിൽ നിന്ന് 10,000 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതി വാങ്ങാനാണ് ഇന്ത്യ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ഈ പദ്ധതി യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നതോടെ നേപ്പാളിന്റെ ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനം (GDP) 39 ശതമാനം വരെ വർദ്ധിക്കുമെന്നും ശതകോടിക്കണക്കിന് രൂപ വരുമാനം നേപ്പാളിന് ലഭിക്കുമെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ച്, കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ ലഭിക്കുന്ന ഈ ജലവൈദ്യുതി രാജ്യത്തിന്റെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഊർജ്ജ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനൊപ്പം കാർബൺ പുറന്തള്ളൽ കുറയ്ക്കാനുള്ള ലക്ഷ്യത്തിന് വലിയ കരുത്തേകുകയും ചെയ്യും.

ഈ സഹകരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ് 900 മെഗാവാട്ട് ശേഷിയുള്ള അരുൺ-III ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി. ഇന്ത്യയുടെ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനമായ SJVN നിർമ്മിക്കുന്ന ഈ പദ്ധതിയുടെ 75 ശതമാനത്തിലധികം പണി പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞു. 25 വർഷത്തെ പ്രവർത്തനത്തിന് ശേഷം നേപ്പാളിന് പൂർണ്ണ ഉടമസ്ഥാവകാശം ലഭിക്കുന്ന ഈ പദ്ധതിയിൽ നിന്ന്, നിലവിൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിയുടെ 21.9 ശതമാനം നേപ്പാളിന് സൗജന്യമായി ലഭിക്കും. ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതി സുഗമമായി കൈമാറുന്നതിനായി ഇനറുവ - പൂർണിയ, ലംകി - ബറേലി തുടങ്ങിയ 400 KV ട്രാൻസ്മിഷൻ ലൈനുകളുടെ നിർമ്മാണം 2030-ഓടെ പൂർത്തിയാക്കാനും ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിൽ ധാരണയായിട്ടുണ്ട്.

കൂടാതെ, ഇന്ത്യൻ ഗ്രിഡ് ഉപയോഗിച്ച് നേപ്പാളിൽ നിന്നുള്ള വൈദ്യുതി ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ നടപടികൾ ആരംഭിച്ചത് ദക്ഷിണേഷ്യൻ മേഖലയിൽ പുതിയ ഊർജ്ജ വിപണിക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഉൽപ്പാദനത്തിനൊപ്പം വിതരണശൃംഖലകളും അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ വികസിപ്പിക്കുന്നത് വഴി നേപ്പാൾ വരുംകാലങ്ങളിൽ ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ പ്രധാന ഊർജ്ജ കേന്ദ്രമായി മാറും.

നേപ്പാളിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഊർജ്ജസ്വലമായ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ ശേഷിയുള്ള രണ്ട് പ്രധാന മേഖലകളാണ് ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളും വിനോദസഞ്ചാരവും. മഴക്കാലത്ത് അണക്കെട്ടുകളിൽ നിന്ന് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന അധിക വൈദ്യുതി ഇന്ത്യയ്ക്ക് വിൽക്കുന്നത് വഴി വലിയ സാമ്പത്തിക ലാഭമുണ്ടാക്കാൻ നേപ്പാളിന് സാധിക്കുന്നു. ഊർജ്ജമേഖല കഴിഞ്ഞാൽ രാജ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വരുമാന മാർഗ്ഗം വിനോദസഞ്ചാരമാണ്. ലോകത്തിലെ എട്ട് വലിയ കൊടുമുടികൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നേപ്പാൾ, എവറസ്റ്റ് കീഴടക്കാനെത്തുന്ന പർവ്വതാരോഹകരിൽ നിന്നുള്ള റോയൽറ്റി ഫീസിലൂടെയും അന്നപൂർണ്ണ സർക്യൂട്ട് പോലുള്ള ട്രെക്കിംഗ് കേന്ദ്രങ്ങളിലൂടെയും വൻതോതിൽ വിദേശനാണ്യം നേടുന്നു. പർവ്വതാരോഹണത്തിന് പുറമെ, സാഹസികപ്രിയരായ യുവാക്കളെ ആകർഷിക്കുന്ന പോഖറയിലെ പാരാഗ്ലൈഡിംഗ്, വൈറ്റ് വാട്ടർ റാഫ്റ്റിംഗ്, ബങ്കി ജമ്പിംഗ് എന്നിവയും നേപ്പാളിലെ ടൂറിസം മേഖലയ്ക്ക് കരുത്തേകുന്നു.

സാംസ്കാരികവും മതപരവുമായ പ്രാധാന്യമാണ് നേപ്പാളിലെ വിനോദസഞ്ചാരത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന വശം. പശുപതിനാഥ് ക്ഷേത്രം, ബുദ്ധന്റെ ജന്മസ്ഥലമായ ലുമിനി, മുക്തിനാഥ് തുടങ്ങിയ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വിശ്വാസികളെ ആകർഷിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്ത്യയുമായി ചേർന്ന് വികസിപ്പിക്കുന്ന 'രാമായണ സർക്യൂട്ട്' പദ്ധതിയും ജനക്പുരിനെ അയോധ്യയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന 'ഭാരത് ഗൗരവ്' ട്രെയിൻ സർവീസും മേഖലയിലെ നയതന്ത്രപരമായ മുന്നേറ്റമാണ്. എങ്കിലും, ലൂക്ല വിമാനത്താവളം പോലുള്ളയിടങ്ങളിലെ യാത്രാ സുരക്ഷാ പ്രശ്നങ്ങളും അമിതമായ ടൂറിസം ഹിമാലയൻ പരിസ്ഥിതിയിലുണ്ടാക്കുന്ന ആഘാതങ്ങളും രാജ്യം നേരിടുന്ന പ്രധാന വെല്ലുവിളികളാണ്. അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്താൽ ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി മാറാൻ നേപ്പാളിന് സാധിക്കും.

നേപ്പാളിലെ തിബറ്റൻ അഭയാർത്ഥികളുടെ സാന്നിധ്യം, പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുടെ ഇടപെടൽ, ഇന്ത്യയുടെ സ്വാധീനം എന്നിവയാണ് ചൈനയുടെ പ്രധാന ആശങ്ക. മുൻപ് രാജഭരണത്തെയും പിന്നീട് ഇടതുപക്ഷ പാർട്ടികളെയും പിന്തുണച്ചിരുന്ന ചൈനയ്ക്ക് 'ജെൻ സി' പ്രതിഷേധം അപ്രതീക്ഷിതമായിരുന്നു. നിലവിലെ കർക്കി സർക്കാറിന് ‘ബാഹ്യശക്തി’കളുടെ പിന്തുണയുണ്ടെന്ന് ചൈന സംശയിക്കുന്നു. അതിനാൽ, തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ തങ്ങൾക്ക് അനുകൂലമായ സർക്കാർ വരണമെന്നാണ് ചൈനയുടെ ആഗ്രഹം. പോഖറ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവള അഴിമതി അന്വേഷണത്തിൽ ചൈനീസ് സ്ഥാപനങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിലും തിബറ്റൻ അനുകൂല പ്രവർത്തകരുടെ സാന്നിധ്യത്തിലും ചൈന കടുത്ത അതൃപ്തി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

നേപ്പാളിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികളെ ഒന്നിപ്പിച്ചുനിർത്താൻ ചൈന പണ്ടുമുതലേ ശ്രമിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ നിലവിലെ ഇടക്കാല സർക്കാർ ബാഹ്യശക്തികളുടെ (പ്രത്യേകിച്ച് പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുടെ) പിന്തുണയോടെ വന്നതാണെന്ന സംശയം ബീജിംഗിനുണ്ട്. കർക്കി സർക്കാരിലെ ചില മന്ത്രിമാരുടെ നിയമനങ്ങളിൽ പരസ്യമായി വിയോജിപ്പ് പ്രകടിപ്പിച്ചും, തിബറ്റൻ അഭയാർത്ഥികളുടെ നീക്കം തടയാൻ അതിർത്തികളിൽ സംയുക്ത പട്രോളിംഗ് നടത്തിയും ചൈന സ്വാധീനം ഉറപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. നേപ്പാളിലെ യുവജന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്കുപിന്നിൽ പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുടെ ഇടപെടലുണ്ടോ എന്ന ആശങ്കയും ചൈനയ്ക്കുണ്ട്.

ഇന്ത്യ നേപ്പാളിൽ 'സോഫ്റ്റ് പവർ' (സഹായങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക ബന്ധം) ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, ചൈന 'ഹാർഡ് പവർ' (കരാറുകൾ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ബന്ധങ്ങൾ, അതിർത്തി നിയന്ത്രണം) വഴിയാണ് സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നത്. ചുരുക്കത്തിൽ, നേപ്പാളിനെ തങ്ങൾക്കെതിരായ താവളമായി ആരും ഉപയോഗിക്കരുത് എന്ന് ചൈന ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, നേപ്പാൾ ജനാധിപത്യ രാജ്യമായി തുടരുന്നത് ചൈനയുടെ അമിത സ്വാധീനം കുറയ്ക്കുമെന്ന് ഇന്ത്യ വിശ്വസിക്കുന്നു. അയൽരാജ്യങ്ങളുടെ ഈ വ്യത്യസ്തമായ നയതന്ത്ര നീക്കങ്ങൾ നേപ്പാളിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭാവിയെയും വരാനിരിക്കുന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെയും വലിയ രീതിയിൽ സ്വാധീനിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാണ്.

ഭാവിയിലെ നേപ്പാൾ?

ഇന്ത്യ, ചൈന എന്നീ വൻശക്തികൾക്കിടയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നേപ്പാളിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പൊസിഷൻ ദക്ഷിണേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ അതീവ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ച് സാംസ്കാരികമായും സാമ്പത്തികമായും ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന രാജ്യമാണ് നേപ്പാൾ. 1,850 കിലോമീറ്ററോളം വരുന്ന തുറന്ന അതിർത്തി സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുക എന്നതിനൊപ്പം നേപ്പാളിൽ ഒരു ജനാധിപത്യ സർക്കാർ നിലനിൽക്കേണ്ടതും ഇന്ത്യയുടെ ആവശ്യമാണ്.

അതേസമയം, നേപ്പാളിൽ ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ള സ്വാധീനം കുറയ്ക്കാനും തങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുമാണ് ചൈന 'സൗത്ത് ഏഷ്യൻ' തന്ത്രത്തിലൂടെ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. BRI (Belt and Road Initiative) പദ്ധതികൾ വഴി നേപ്പാളിനെ ചൈനയുമായി റോഡ്- റെയിൽ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയോടുള്ള നേപ്പാളിന്റെ സാമ്പത്തിക ആശ്രിതത്വം കുറയ്ക്കാനാണ്. കൂടാതെ, ചൈന വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി നേപ്പാളി മണ്ണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത് തടയാനും അവിടുത്തെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികളെ ഒന്നിപ്പിച്ചു നിർത്തി രാഷ്ട്രീയ മേധാവിത്വം ഉറപ്പാക്കാനും ചൈന നിരന്തര ശ്രമം നടത്തുന്നു.

നേപ്പാളിന്റെ നിലവിലെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയും രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതയും പരസ്പരം ഇഴപിരിഞ്ഞു കിടക്കുന്ന രണ്ട് പ്രതിസന്ധികളാണ്. രാജ്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിന് ചൈനയുൾപ്പെടെയുള്ള വിദേശ ഏജൻസികളിൽ നിന്ന് വലിയ തോതിൽ വായ്പ സ്വീകരിക്കുന്നത് നേപ്പാളിനെ കടക്കെണിയിലേക്ക് നയിക്കുമോ എന്ന ഭീതി ശക്തമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച്, ചൈനയുടെ സഹായത്തോടെ നിർമ്മിച്ച പോഖറ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം സാമ്പത്തിക ലാഭമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുകയും അഴിമതി ആരോപണങ്ങളിൽ കുടുങ്ങുകയും ചെയ്തത് ഭരണകൂടത്തിനെതിരെയുള്ള ജനരോഷത്തിന് കാരണമായിട്ടുണ്ട്. ഇത്തരം വൻകിട പദ്ധതികൾ രാജ്യത്തിന് ബാധ്യതയാകുന്നു എന്ന തിരിച്ചറിവ് രാഷ്ട്രീയമായ മാറ്റങ്ങൾക്കായുള്ള മുറവിളിക്ക് ആക്കം കൂട്ടുന്നു.

നേപ്പാളിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ നട്ടെല്ല് വിദേശത്ത് ജോലി ചെയ്യുന്നവർ അയക്കുന്ന പണമാണ് (Remittance). രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തം ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ (GDP) 25-30 ശതമാനത്തോളം വരുന്ന ഈ വരുമാനം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, യുവാക്കളുടെ കൂട്ടത്തോടെയുള്ള കുടിയേറ്റം ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനത്തെയും കൃഷിയെയും തളർത്തുന്നുണ്ട്. 'ജെൻ സി' പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ ഒരു പ്രധാന കാരണം നാട്ടിൽ മാന്യമായ തൊഴിലവസരങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതാണ്. ഇന്ധനത്തിനും നിത്യോപയോഗ സാധനങ്ങൾക്കുമായി ഇന്ത്യയെ പൂർണ്ണമായും ആശ്രയിക്കുന്ന നേപ്പാൾ, ഇപ്പോൾ ഇന്ത്യയിലേക്ക് വൈദ്യുതി കയറ്റുമതി ചെയ്ത് വരുമാനം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത ഇത്തരം ദീർഘകാല കരാറുകളുടെ സുഗമമായ നടത്തിപ്പിന് ഭീഷണിയാകുന്നുണ്ട്.

സാധാരണക്കാരെ വലയ്ക്കുന്ന വിലക്കയറ്റവും ഭരണതലത്തിലെ സ്വജനപക്ഷപാതവും അഴിമതിയും യുവതലമുറയെ വ്യവസ്ഥിതിക്ക് എതിരെ ചിന്തിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ജനങ്ങളെ വിശ്വാസത്തിലെടുക്കുന്ന, ഒരു സുസ്ഥിര സർക്കാറാണ് നേപ്പാളിന്റെ അടിയന്തര ആവശ്യം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, വരാനിരിക്കുന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സാമ്പത്തിക സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാനുള്ള നേപ്പാളിന്റെ അവസാന അവസരമായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. പഴയ രാഷ്ട്രീയ ശൈലികളും പുതിയ തലമുറയുടെ ആവേശവും തമ്മിലുള്ള ഈ അഗ്നിപരീക്ഷയിൽ നേപ്പാളിന് അതിജീവിക്കാനാകുമോ എന്നാണ് ലോകം ഉറ്റുനോക്കുന്നത്.