ആമസോൺ മുതൽ
ഹസ്ദേവ് വരെ:
ബ്രസീലും ഇന്ത്യയും,
ഒരു താരതമ്യ വായന

ബ്രസീലിൽ ലുല ഡി സിൽവയുടെ വിജയം ലോകമെമ്പാടും, പ്രത്യേകിച്ച്, വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലെ അവകാശ സമരങ്ങളെയും ജനാധിപത്യ വിശ്വാസികളെയും സംബന്ധിച്ച് ഏറെ ആശാവഹമാണ്. എന്നാൽ കാര്യങ്ങൾ നാം കാണുന്നതുപോലെയാണോ അവിടെ സംഭവിക്കുന്നത്? മാത്രമല്ല, ബ്രസീലിൽ കഴിഞ്ഞകാലങ്ങളിൽ നടന്ന സംഭവവികാസങ്ങൾ മൂന്നാം ലോക രാജ്യങ്ങളോട് എന്താണ് പറയുന്നത് എന്നത് ഏറെ ഗൗരവത്തോടെ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടേണ്ട കാര്യമാണ്. രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹികവുമായ ഈ മാറ്റങ്ങൾ സങ്കീർണ്ണമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെയാണ് ലോകത്തിനുമുന്നിൽ തുറന്നുകാട്ടുന്നത്.

2026 ഒക്ടോബർ 25-ന് രാത്രി, ബ്രസീലിലെ വോട്ടെണ്ണൽ അവസാന മണിക്കൂറുകളിലേക്ക് കടന്നപ്പോൾ സെനറ്റർ ഫ്ലാവിയോ ബോൾസൊനാരോ ആയിരുന്നു മുന്നിൽ. നഗരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വോട്ടുകൾ അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ മുന്നേറ്റം നൽകി. എന്നാൽ, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും ദരിദ്രമായ വടക്കു- കിഴക്കൻ മേഖലയിൽ നിന്നുള്ള ഫലങ്ങൾ പുറത്തുവന്നതോടെ ചിത്രം മാറിമറഞ്ഞു. കർഷകരും തൊഴിലാളികളും അടിയുറച്ചുനിന്ന ഈ മേഖലയിലെ വോട്ടുകളുടെ കരുത്തിൽ ലൂയിസ് ഇനാഷ്യോ ലുല ഡി സിൽവ അദ്ദേഹത്തെ മറികടന്നു. അന്തിമ കണക്ക് പുറത്തുവന്നപ്പോൾ 51.8% വോട്ട് നേടി ലുല വിജയം ഉറപ്പിച്ചപ്പോൾ ഫ്ലാവിയോ 48.2 ശതമാനത്തിൽ ഒതുങ്ങി. കേവലം 44 ലക്ഷം വോട്ടുകളുടെ വ്യത്യാസത്തിലാണ് ഈ ചരിത്രപോരാട്ടം അവസാനിച്ചത്.

മൂന്നാഴ്ച മുമ്പുവരെ ആരും ഇങ്ങനെയൊരു ഫലം പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല. ഒക്ടോബർ നാലിനു നടന്ന ആദ്യ റൗണ്ട് പോരാട്ടത്തിൽ 47.03% വോട്ട് നേടി ഫ്ലാവിയോ ബോൾസൊനാരോ വ്യക്തമായ മുന്നേറ്റം കാഴ്ചവെച്ചിരുന്നു. 45.16% വോട്ട് നേടിയ ലുലയേക്കാൾ 22 ലക്ഷം വോട്ടിന്റെ മുൻതൂക്കമാണ് ഫ്ലാവിയോയ്ക്ക് അന്നുണ്ടായിരുന്നത്. 1989-ൽ ബ്രസീൽ നേരിട്ടുള്ള പ്രസിഡന്റ് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് രീതിയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയശേഷം നടന്ന ഏഴ് റൺ-ഓഫുകളിലും ആദ്യ റൗണ്ടിൽ മുന്നിലെത്തിയ സ്ഥാനാർത്ഥികൾ തന്നെയാണ് അന്തിമ വിജയവും നേടിയത്.

എന്നാൽ, ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി ലുല ആ പതിവ് തെറ്റിച്ചു. ആദ്യ റൗണ്ടിൽ വോട്ട് ചെയ്യാൻ ഇറങ്ങാതിരുന്ന വടക്കു- കിഴക്കൻ മേഖലയിലെ പാവപ്പെട്ട ജനങ്ങളെയും വൻനഗരങ്ങളിലെ ഫാവെലകളെയും (ചേരിനിവാസികൾ) ഉൾനാടുകളിലെ ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളെയും കൃത്യമായി തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു. ഒരുകാലത്ത് ലെയ്ത്ത് ഓപ്പറേറ്ററായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന, വരൾച്ച ബാധിച്ച വടക്കു- കിഴക്കൻ മേഖലയിൽ നിന്നുവരുന്ന 80-കാരനായ ലൂയിസ് ഇനാഷ്യോ ലുല ഡി സിൽവ ഇതോടെ നാലു തവണ ബ്രസീൽ പ്രസിഡന്റാകുന്ന ആദ്യ വ്യക്തിയെന്ന ചരിത്രനേട്ടത്തിന് അർഹനായി.

ഈ പോരാട്ടത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം ഒരു വ്യക്തിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിനും അപ്പുറമായിരുന്നു. 2022-ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം അട്ടിമറിക്കാൻ ഗൂഢാലോചന നടത്തിയതിന് 25 വർഷത്തിലധികം തടവുശിക്ഷ അനുഭവിക്കുന്ന മുൻ പ്രസിഡന്റ് ജൈർ ബോൾസൊനാരോയുടെ മൂത്ത മകനാണ് ഫ്ലാവിയോ. ലുല അധികാരമേറ്റ് ഒരാഴ്ച തികയും മുൻപ്, 2023 ജനുവരി എട്ടിന്, ബോൾസൊനാരോ അനുകൂലികൾ ബ്രസീലിലെ പാർലമെന്റും സുപ്രീം കോടതിയും പ്രസിഡൻഷ്യൽ കൊട്ടാരവും ആക്രമിച്ചിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, 2026-ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നിർണ്ണായകമായ ഒരു ചോദ്യമാണ് ഉന്നയിച്ചത്; അന്ന് ജനാധിപത്യം തകർക്കാൻ ശ്രമിച്ച പ്രസ്ഥാനത്തിന് ബാലറ്റിലൂടെ അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്താൻ സാധിക്കുമോ? 'ഇല്ല' എന്നായിരുന്നു ബ്രസീലിയൻ ജനതയുടെ ഉറച്ച ഉത്തരം.

രാജ്യത്തെ ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളും വോട്ടർമാരും ഒരുപോലെ ഉറച്ചുനിന്നതോടെ ജനാധിപത്യം അവിടെ വിജയം കണ്ടു. ഫ്ലാവിയോ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം അംഗീകരിക്കാൻ തയ്യാറായില്ലെങ്കിലും ജനവിധിയിൽ മാറ്റമൊന്നുമുണ്ടായില്ല. 1985-ൽ മാത്രം സൈനിക ഭരണത്തിൽനിന്ന് മോചിതമായ ബ്രസീൽ എന്ന യുവ ജനാധിപത്യ രാജ്യത്തെ സംബന്ധിച്ച് ഈ വിജയത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വളരെ വലുതാണ്.

ബാലറ്റിലൂടെ
കാട് നേടിയ
അതിജീവനം

ഈ വോട്ടെടുപ്പിന്റെ പ്രാധാന്യം ബ്രസീലിന്റെ അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേക്കും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. ഇന്ന് ഗ്ലോബൽ സൗത്തിലുടനീളം (വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ) നാം കാണുന്ന സമാനമായ ഒരവസ്ഥ തന്നെയാണ് ബ്രസീലിലും അരങ്ങേറുന്നത്. കാടും പുഴയും ഭൂമിയും പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുമെല്ലാം എന്നത്തേക്കാളും വേഗത്തിലാണ് ഇവിടുത്തെ വിപണികളിലേക്ക് വലിച്ചിഴയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. ഒരുകാലത്ത് ജനങ്ങൾക്കും വിപണിയുടെ അതിക്രമങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ ഒരു സംരക്ഷകനായി നിൽക്കുമെന്ന് അവകാശപ്പെട്ട ഭരണകൂടങ്ങൾ, ഇന്ന് അതേ വിപണിയുടെയും കോർപ്പറേറ്റ് ശക്തികളുടെയും ഇടനിലക്കാരായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

വികസനത്തിന്റെ പേരിലും ദേശീയ സുരക്ഷയുടെ പേരിലും, ചിലപ്പോഴൊക്കെ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ പ്രതിരോധിക്കാനെന്ന വ്യാജേനയും ലാഭക്കൊതി പൂണ്ട കോർപ്പറേറ്റ് മൂലധനത്തിന് വഴിയൊരുക്കാൻ ഭരണാധികാരികൾ തയ്യാറാകുന്നു. പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളും സമസ്ത മേഖലകളും ഇത്തരം മൂലധന ശക്തികൾ കൈയ്യടക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ദുരന്തവും വിലയും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നത് പ്രധാനമായും അവിടുത്തെ ആദിമ ജനവിഭാഗങ്ങളാണ് (Indigenous people).

വൈരുദ്ധ്യം എന്തെന്നുവെച്ചാൽ, ഇതേ ഭരണകൂടങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഒരുകാലത്ത് ഈ ജനവിഭാഗങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ നിയമങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചത്. 1988-ലെ ബ്രസീൽ ഭരണഘടന ആദിവാസികൾക്ക് തങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യ മണ്ണിലുള്ള അവകാശങ്ങൾ വ്യക്തമായി അംഗീകരിച്ചു നൽകിയിരുന്നു. സമാനമായ സാഹചര്യമുള്ള ഇന്ത്യയിലേക്ക് നോക്കിയാൽ, ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങൾക്ക് സംരക്ഷണം നൽകാനായി അഞ്ചാം പട്ടികയും (Fifth Schedule) 1996-ലെ പെസ (PESA) നിയമവും 2006-ലെ വനാവകാശ നിയമവുമെല്ലാം നിലവിലുണ്ട്. അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലാകട്ടെ, ഐ.എൽ.ഒ (ILO) കൺവെൻഷനുകൾ വഴിയുള്ള നിയമപരിരക്ഷയുമുണ്ട്. എന്നാൽ, ഈ സംരക്ഷണങ്ങളെല്ലാം കടലാസിൽ വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ, പ്രയോഗത്തിൽ അവയ്ക്ക് കടലാസിന്റെ വിലപോലുമില്ലാത്ത അവസ്ഥയാണ്.

കോർപ്പറേറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കുമ്പോൾ നിയമപ്രകാരം നടത്തേണ്ട അനുമതിതേടലുകൾ വെറും ചടങ്ങുകളായി മാറുന്നു. ജനങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ കവരുന്ന രീതിയിൽ നിയമങ്ങൾ നിശ്ശബ്ദമായി ഭേദഗതി ചെയ്യപ്പെടുകയാണ്. നിയമപോരാട്ടങ്ങളിൽ കോടതികൾ പതുക്കെ നീങ്ങുമ്പോൾ, അധികാരികളുടെ ബുൾഡോസറുകൾ ആദിവാസി ഗ്രാമങ്ങളെ അതിവേഗം നിലംപരിശാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ആമസോണിൽ ഈ പ്രവണതയാണ് ഏറ്റവും വ്യക്തമായി കാണാൻ സാധിച്ചത്. 2026 ജൂൺ 11-ന്, വനനശീകരണത്തിന്റെ പ്രഭവകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായ അൾട്ടാമിറയിൽ ഭൂവുടമകളും കാർഷിക വ്യവസായികളും നിറഞ്ഞ സദസ്സിനോട് ഫ്ലാവിയോ ബോൾസൊനാരോ ഒരു വാഗ്ദാനം നൽകി: "അടുത്ത ജനുവരി മുതൽ നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്ത് പണിയെടുക്കാം, എന്റെ സർക്കാർ ഒരിഞ്ച് ഭൂമി പോലും പുതുതായി ആദിവാസികൾക്കായി അതിരുതിരിച്ചു നൽകില്ല." ഫ്ലാവിയോയുടെ ഈ പദ്ധതികൾ മുന്നൂറോളം ആദിവാസി പ്രദേശങ്ങളെയാണ് ഗുരുതരമായ അപകടത്തിലാക്കുന്നതെന്ന് പരിസ്ഥിതി ഗവേഷകർ ശക്തമായ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. തെരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ ആദ്യ റൗണ്ട് ഫലം പുറത്തുവന്നപ്പോൾ കാടിന്റെയും അവിടുത്തെ മക്കളുടെയും വിധി അവിടെ മുദ്രവെക്കപ്പെട്ടു എന്ന് വിമർശകർ ആശങ്കപ്പെട്ടു. ബ്രസീലിലെ ഏറ്റവും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ആദിവാസി ചിന്തകൻ ഐൽട്ടൺ ക്രെനാക് ഈ നിലപാടിനെ “മരണരാഷ്ട്രീയം” എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. ഇതിനെതിരെ ആദിവാസി സംഘടനകളുടെ ദേശീയ കൂട്ടായ്മയായ എ.പി.ഐ.ബി (APIB) ലുലയെ പിന്തുണച്ച് പരസ്യമായി രംഗത്തിറങ്ങി:
“ആദിവാസി ഭൂമിയുടെ അതിർത്തി നിർണ്ണയത്തിനായി വോട്ട് ചെയ്യുക” എന്ന ശക്തമായ മുദ്രാവാക്യമാണ് അവർ അന്നുയർത്തിയത്.

അങ്ങനെ ആ വോട്ടെടുപ്പിൽ കാടും ബാലറ്റിലുണ്ടായിരുന്നു, ഒടുവിൽ കാട് ആ വലിയ അതിജീവന വിജയം നേടി. എങ്കിലും, ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലത്തിനുശേഷവും രണ്ട് പ്രധാന ചോദ്യങ്ങൾ ബാക്കിയാവുന്നു: ലുലയുടെ ഈ വിജയം ആമസോൺ കാടുകൾക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്തു നൽകും? ഇന്ത്യയിലെ വനങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്ന ആദിവാസികൾക്ക് ബ്രസീലിന്റെ ഈ കഥയിൽ നിന്ന് എന്തു പഠിക്കാനുണ്ട്? ഈ ലേഖനം പരസ്പരം സാദൃശ്യമുള്ള രണ്ട് രാജ്യങ്ങളുടെ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ ഒപ്പം നിർത്തിയാണ് പരിശോധിക്കുന്നത്; ആദ്യം ബ്രസീൽ, പിന്നെ ഇന്ത്യ.

നാലുവർഷം കൊണ്ട്
മാറിയ ബ്രസീൽ

കണക്കുകളിൽ നിന്നുതന്നെ തുടങ്ങാം; ഇവിടെ കണക്കുകൾ തന്നെയാണ് ഏറ്റവും ശക്തമായി കഥ പറയുന്നത്.

മുൻ പ്രസിഡന്റ് ജൈർ ബോൾസൊനാരോയുടെ നാലു വർഷത്തെ ഭരണകാലത്ത് ബ്രസീലിയൻ ആമസോണിലെ 45,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലധികം വരുന്ന വനമേഖലയാണ് വെട്ടിത്തെളിക്കപ്പെട്ടത്. കേരളത്തിന്റെ ആകെ വിസ്തൃതിയേക്കാൾ വലിയൊരു പ്രദേശമാണ് ആ ചുരുങ്ങിയ വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഇല്ലാതായത് എന്നത് ഈ നാശത്തിന്റെ വ്യാപ്തി വ്യക്തമാക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇത് കേവലം യാദൃച്ഛികമായി സംഭവിച്ച ഒന്നായിരുന്നില്ല. പരിസ്ഥിതി നിയമങ്ങൾ കർശനമായി നടപ്പാക്കേണ്ടിയിരുന്ന 'ഇബാമ' (Ibama) പോലുള്ള ഏജൻസികളെ പ്രസിഡന്റ് തന്നെ പരസ്യമായി അധിക്ഷേപിക്കുകയും ഉദ്യോഗസ്ഥരെ നിശ്ശബ്ദരാക്കുകയും ചെയ്തു. വനനശീകരണം വ്യക്തമാക്കുന്ന ഉപഗ്രഹ കണക്കുകൾ വ്യാജമാണെന്ന് വരുത്തിത്തീർക്കാൻ ബോൾസൊനാരോ ബോധപൂർവ്വ ശ്രമം നടത്തി. ആദിവാസി ഭൂമിയിൽ നിയമവിരുദ്ധ ഖനനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന നിരവധി ഉത്തരവുകൾ അദ്ദേഹം പുറത്തിറക്കി. ഇതിലൂടെ കയ്യേറ്റക്കാർക്കും ഖനന മാഫിയകൾക്കും ഭരണകൂടം നൽകിയ സന്ദേശം വളരെ വ്യക്തമായിരുന്നു; "ഭരണകൂടം പൂർണ്ണമായും നിങ്ങളുടെ പക്ഷത്താണ്’’.

ഈ ഭരണകൂടനയങ്ങളുടെ ഏറ്റവും കനത്ത വില നൽകേണ്ടിവന്നത് യാനോമാമി (Yanomami) ആദിവാസി ജനതയ്ക്കാണ്. അനധികൃതമായി കടന്നുകയറിയ സ്വർണ്ണഖനനക്കാർ അവരുടെ ജീവശ്വാസമായ പുഴകളിൽ മെർക്കുറി കലർത്തി ജലസ്രോതസ്സുകൾ പൂർണ്ണമായും വിഷമയമാക്കി. ഇതിന്റെ ഫലമായി ശുദ്ധജലവും ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളും ലഭിക്കാതെ നൂറുകണക്കിന് കുട്ടികളാണ് കടുത്ത പട്ടിണിയും ഭീകരമായ രോഗങ്ങളും മൂലം ദാരുണമായി മരിച്ചത്.

2023 ജനുവരിയിൽ ലുല ഡി സിൽവ വീണ്ടും അധികാരമേറ്റതോടെ ആമസോൺ കാടുകളിലെയും ആദിവാസികളുടെയും ജീവിത സാഹചര്യങ്ങളിൽ മാറ്റം വന്നുതുടങ്ങി. ആദിവാസി ഭൂമി അനധികൃത ഖനനത്തിന് തുറന്നുകൊടുത്ത മുൻകാല ഉത്തരവുകൾ ഉൾപ്പെടെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആറ് ഉത്തരവുകൾ റദ്ദാക്കിയാണ് അദ്ദേഹം ഭരണത്തിന് തുടക്കമിട്ടത്.

2004-ൽ തന്റെ ആദ്യ ഭരണകാലത്ത് വിജയകരമായി നടപ്പിലാക്കിയ വനനശീകരണ നിയന്ത്രണ പദ്ധതി അദ്ദേഹം ഉടൻ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചു. പരിസ്ഥിതി ഏജൻസിയായ 'ഇബാമ'യ്ക്ക് (Ibama) ആവശ്യമായ അധികാരങ്ങളും സ്വാതന്ത്ര്യവും തിരികെ നൽകി. കൂടാതെ, ദുരിതമനുഭവിക്കുന്ന യാനോമാമി പ്രദേശത്തേക്ക് അടിയന്തരമായി പ്രത്യേക ആരോഗ്യസംഘങ്ങളെ അയക്കുകയും, മാസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഭൂരിഭാഗം അനധികൃത സ്വർണ്ണഖനനക്കാരെയും ആദിവാസി ഭൂമിയിൽ നിന്ന് തുരത്തിയോടിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഈ മാറ്റങ്ങളുടെ ഫലം അതിവേഗമാണ് കാടുകളിൽ പ്രകടമായത്. 2022-ൽ 11,594 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വനമേഖല നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്ന സ്ഥാനത്ത്, ലുലയുടെ ഭരണത്തിൽ 2025 ആയപ്പോഴേക്കും അത് 5,731 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററായി കുറഞ്ഞു. തുടർന്ന് 2025 ഓഗസ്റ്റ് മുതൽ 2026 ജൂലൈ വരെയുള്ള കാലയളവിൽ ഇത് വെറും 3,335 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററായി ചുരുങ്ങി. 1988-ൽ ഉപഗ്രഹ നിരീക്ഷണം ആരംഭിച്ചതിനുശേഷമുള്ള ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ വനനശീകരണ നിരക്കാണിത്.

ബോൾസൊനാരോയുടെ അവസാന വർഷത്തെ കണക്കുകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ ഇത് 71 ശതമാനത്തിന്റെ കുറവാണ് കാണിക്കുന്നത്. ബോൾസൊനാരോയാണ് 2022-ൽ വീണ്ടും ജയിച്ചിരുന്നതെങ്കിൽ, ഇന്ന് നിലനിൽക്കുന്ന ആമസോൺ കാടുകളിൽ നിന്ന് കുറഞ്ഞത് 20,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിലധികം പ്രദേശം ഇതിനകം ഇല്ലാതാകുമായിരുന്നു എന്ന് പ്രമുഖ സ്ഥാപനമായ 'കാർബൺ ബ്രീഫ്' (Carbon Brief) നടത്തിയ വിശകലനത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

കാടിന്റെ മക്കൾക്കും ഈ മാറ്റത്തിലൂടെ വലിയ അവകാശങ്ങൾ തിരികെ ലഭിച്ചു. ബ്രസീലിന്റെ ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി ആദിവാസി ജനതയ്ക്കായി പ്രത്യേക മന്ത്രാലയം രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. പ്രമുഖ ആദിവാസി നേതാവായ സോണിയ ഗ്വാജാജാര (Sônia Guajajara) ബ്രസീലിന്റെ ആദ്യ ആദിവാസി ക്ഷേമ മന്ത്രിയായി ചുമതലയേറ്റു. കഴിഞ്ഞ മൂന്ന് വർഷം കൊണ്ട് 30 ലക്ഷം ഹെക്ടറോളം വരുന്ന 20 ആദിവാസി പ്രദേശങ്ങൾക്കാണ് ഔദ്യോഗികമായി അന്തിമ നിയമഅംഗീകാരം ലഭിച്ചത്. ബോൾസൊനാരോയുടെ നാല് വർഷത്തെ ഭരണത്തിൽ ഇത് കേവലം പൂജ്യമായിരുന്നു എന്നത് ഈ ഭരണമാറ്റത്തിന്റെ വ്യാപ്തി വ്യക്തമാക്കുന്നു. എങ്കിലും, ഇത്തരം ഔദ്യോഗിക നിയമ അംഗീകാരങ്ങൾക്കപ്പുറം, ആ ഭൂമിയുടെ മേൽ പൂർണ്ണമായ യഥാർത്ഥ കൈവശാവകാശം (physical possession) അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾക്ക് പ്രയോഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് ഇപ്പോഴും നിർണ്ണായക ചോദ്യമായി ശേഷിക്കുന്നത്.

ഒരു കാടിന്റെ ഭാവിയെ മാറ്റിമറിക്കാൻ പ്രകൃതിക്കു മാത്രമല്ല കഴിയുന്നത്; മറിച്ച് ഒരു രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനത്തിന് അതിന് സാധിക്കുമെന്ന് ബ്രസീലിലെ സംഭവങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. ഭരണകൂടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഇച്ഛാശക്തി മാറിയപ്പോൾ വെറും നാലു വർഷം കൊണ്ട് വനനശീകരണം മൂന്നിലൊന്നിൽ താഴെയായി കുറയ്ക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. “വികസനത്തിന് കാട് ബലി കൊടുക്കണം” എന്ന കോർപ്പറേറ്റ് യുക്തിക്കും ബ്രസീൽ ശക്തമായ മറുപടിയാണ് നൽകിയത്. വനനശീകരണം തടയുമ്പോഴും ഇതേ കാലയളവിൽ രാജ്യത്തെ കാർഷിക GDP (Agricultural GDP) 17 ശതമാനത്തിലധികം വളർച്ച കൈവരിച്ചു എന്നത് പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണവും സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും ഒരുമിച്ചുകൊണ്ടുപോകാൻ സാധിക്കുമെന്നതിന്റെ വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.

പെറി ആൻഡേഴ്സണെ
വീണ്ടും വായിക്കുമ്പോൾ

ഇവിടെയാണ് 15 വർഷം പഴക്കമുള്ള ചരിത്രപരമായ ഒരു ലേഖനം വീണ്ടും പ്രസക്തമാകുന്നത്. ലുല തന്റെ ആദ്യകാല ഭരണശേഷം സ്ഥാനമൊഴിഞ്ഞ് ഏതാനും മാസങ്ങൾക്കുശേഷം, 2011 മാർച്ചിൽ, പ്രശസ്ത ബ്രിട്ടീഷ് മാർക്സിസ്റ്റ് ചരിത്രകാരൻ പെറി ആൻഡേഴ്സൺ 'ലണ്ടൻ റിവ്യു ഓഫ് ബുക്സി’ൽ (London Review of Books) “Lula’s Brazil” എന്ന പേരിൽ ദീർഘലേഖനം എഴുതിയിരുന്നു. അന്നത്തെക്കാലത്ത് 80 ശതമാനത്തോളം വരുന്ന വലിയ ജനപിന്തുണയോടെ പടിയിറങ്ങിയ ഒരു ഭരണാധികാരിയെ അദ്ദേഹം ഒരേസമയം വലിയ ആദരവോടെയും എന്നാൽ കടുത്ത രാഷ്ട്രീയ സംശയത്തോടെയുമാണ് വിലയിരുത്തിയത്.

ആൻഡേഴ്സൺ ലുലയുടെ നേട്ടങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി തള്ളിക്കളഞ്ഞില്ല. 'ബോൾസ ഫമീലിയ' (Bolsa Família) എന്ന സാമ്പത്തിക സഹായപദ്ധതി നടപ്പിലാക്കിയതും മിനിമം വേതനം ഗണ്യമായി വർധിപ്പിച്ചതും ദരിദ്രർക്ക് ആദ്യമായി ബാങ്ക് വായ്പ ലഭ്യമാക്കിയതുമെല്ലാം അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ബ്രസീൽ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ദാരിദ്ര്യനിർമ്മാർജ്ജനത്തിനാണ് അന്ന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത്. എന്നാൽ, ഈ സാമൂഹിക മാറ്റങ്ങൾക്കൊന്നും തന്നെ രാജ്യത്തെ അതിസമ്പന്നർ യാതൊരുവിധ വിലയും നൽകേണ്ടി വന്നില്ല എന്നതാണ് ആൻഡേഴ്സൺ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.  

അക്കാലത്ത് ബ്രസീലിയൻ ഓഹരി വിപണി ലോകത്തിലെ മറ്റെല്ലാ വിപണികളെയും പിന്നിലാക്കി വലിയ നേട്ടമുണ്ടാക്കി. ദരിദ്രർക്കുള്ള 'ബോൾസ ഫമീലിയ' പദ്ധതിക്കായി ദേശീയ വരുമാനത്തിന്റെ അര ശതമാനം മാത്രം ചെലവായപ്പോൾ, പൊതുകടത്തിന്റെ പലിശയിനത്തിൽ രാജ്യത്തിന്റെ വരുമാനത്തിന്റെ ആറും ഏഴും ശതമാനമാണ് സമ്പന്നരിലേക്ക് ഒഴുകിയത്. ഭൂവുടമസ്ഥതയാകട്ടെ, അരനൂറ്റാണ്ട് മുൻപത്തേക്കാൾ വൻകിടക്കാരിൽ മാത്രമായി കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ലുലയുടെ അന്നത്തെ ഭരണരീതിയെ ആൻഡേഴ്സൺ ഒറ്റ വാചകത്തിൽ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, “ഏറ്റുമുട്ടലില്ലാത്ത പുരോഗതി, പുനർവിതരണമില്ലാത്ത വിതരണം” (growth without conflict, distribution without redistribution) എന്നാണ്.

ആ ലേഖനത്തിൽ ആമസോൺ വനമേഖല പ്രധാന വിഷയമായിരുന്നില്ലെങ്കിലും അതിനെക്കുറിച്ച് ചില നിർണ്ണായക സൂചനകളുണ്ടായിരുന്നു. ലുലയുടെ ഭരണകാലത്ത് കാർഷിക വ്യവസായ വികസനത്തിനായി രാജ്യത്തിന്റെ ഉൾനാടൻ പ്രദേശങ്ങൾ വൻതോതിൽ വെട്ടിത്തെളിക്കപ്പെട്ടു. പ്രമുഖ സാമൂഹിക ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഫ്രാൻസിസ്കോ ഡി ഒലിവേരയെ ഉദ്ധരിച്ച് ആൻഡേഴ്സൺ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചത്, ബ്രസീൽ വ്യവസായവൽക്കരണത്തിൽ നിന്ന് മാറി ഖനനത്തെയും കാർഷിക കയറ്റുമതിയെയും മാത്രം അമിതമായി ആശ്രയിക്കുന്ന പഴയ സാമ്പത്തിക ഘടനയിലേക്ക് പിന്നാക്കം പോയി എന്നാണ്. 2002-നും 2009-നും ഇടയിലുള്ള കാലയളവിൽ ബ്രസീലിന്റെ ആകെ കയറ്റുമതിയിൽ അസംസ്കൃത വസ്തുക്കളുടെ പങ്ക് 28 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 41 ശതമാനമായി കുത്തനെ ഉയർന്നു. സോയാബീനും ഇരുമ്പയിരുമായിരുന്നു ഇതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചത്. ഫലത്തിൽ, ഈ സാമ്പത്തിക നേട്ടങ്ങൾക്കെല്ലാം വലിയ വില നൽകേണ്ടിവന്നത് ആമസോൺ കാടുകൾക്കായിരുന്നു.

2026-ൽ തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ പെറി ആൻഡേഴ്സന്റെ ഈ നിരീക്ഷണം കാടിന്റെ കാര്യത്തിലും നൂറുശതമാനം ശരിയാണെന്ന് കാണാം. ലുലയുടെ മൂന്നാം ഭരണകാലം വനനശീകരണം ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാൻ സഹായിച്ചുവെന്നത് സത്യമാണ്. എന്നാൽ, വനനശീകരണത്തിന് കാരണമാകുന്ന അടിസ്ഥാനപരമായ സാമ്പത്തിക ഘടനയെയോ ശക്തരായ കാർഷിക വ്യവസായ ലോബിയെയോ അദ്ദേഹം നേരിടാൻ തയ്യാറായില്ല. നിലവിലുള്ള അധികാര ബന്ധങ്ങളിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താതെ, നിയമപാലന ഏജൻസികളെ മാത്രം ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഈ സംരക്ഷണരീതി ഒരർത്ഥത്തിൽ “ഏറ്റുമുട്ടലില്ലാത്ത സംരക്ഷണം” (protection without confrontation) മാത്രമായിരുന്നു. ഇത്തരം സംവിധാനങ്ങളുടെ ദുർബലത അതാണ്; നാളെ മറ്റൊരു സർക്കാർ അധികാരത്തിൽ വന്നാൽ ഒരൊറ്റ ഉത്തരവിലൂടെ ഈ സംരക്ഷണങ്ങളെല്ലാം തകർത്തെറിയാൻ അവർക്ക് സാധിക്കും. ജൈർ ബോൾസൊനാരോ തന്റെ ഭരണകാലത്ത് അത് പ്രവൃത്തിയിലൂടെ കാണിച്ച് തന്നതുമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ശാശ്വതമായ ഒരു മാറ്റത്തിനായി നിയമപരമായ നടപടികൾക്കൊപ്പം അധികാര ഘടനകളിലെ അസമത്വങ്ങളും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്.

ഏറ്റവും വലിയ വൈരുദ്ധ്യം വ്യക്തമായത് എണ്ണ ഖനനത്തിന്റെ കാര്യത്തിലായിരുന്നു. ആമസോൺ നദി അറ്റ്‌ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്ന നദീമുഖത്ത് എണ്ണ പര്യവേക്ഷണത്തിന് പൊതുമേഖലാ കമ്പനിയായ പെട്രോബ്രാസിന് (Petrobras) അനുമതി നൽകണമെന്ന് ലുല വ്യക്തിപരമായി നിലപാടെടുത്തു. പരിസ്ഥിതി ഏജൻസിയായ 'ഇബാമ'യിലെ വിദഗ്ധർ മൂന്നു തവണ ഇതിനുള്ള അനുമതി നിഷേധിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിട്ടും, ബെലേമിൽ നടന്ന COP 30 കാലാവസ്ഥാ ഉച്ചകോടിക്ക് ആഴ്ചകൾ മുമ്പ് ഒടുവിൽ ഇതിന് അനുമതി നൽകി.

പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങൾ സ്വന്തം പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ ചൂഷണം ചെയ്തതുപോലെ, ബ്രസീലിനും അതിന് അവകാശമുണ്ടെന്നായിരുന്നു ലുലയുടെ ന്യായം. എന്നാൽ, ഈ വികസനവാദത്തിൽ അവിടുത്തെ ആദിവാസി ജനതയുടെ ആശങ്കകൾക്ക് യാതൊരു സ്ഥാനവും ലഭിച്ചില്ല. നദീമുഖത്തിനടുത്തുള്ള ഒയാപോക്കിലെ ആദിവാസി മൂപ്പന്മാരുടെ കൗൺസിൽ, ILO കൺവെൻഷൻ 169 പ്രകാരം 2022-ൽ തന്നെ സർക്കാരുമായി കൂടിയാലോചനകൾ വേണമെന്ന് ഔദ്യോഗികമായി ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിലും അത് നടപ്പിലായിട്ടില്ല. ലുലയുടെയും ദിൽമ റൂസഫിന്റെയും മുൻ ഭരണകാലങ്ങളിൽ ഷിംഗു നദിക്കു കുറുകെ പണിത ബെലോ മോണ്ടെ (Belo Monte) അണക്കെട്ട് വൻതോതിൽ ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളെ കുടിയിറക്കിയ ചരിത്രവും ഇതോടൊപ്പം ചേർത്തുവായിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഭീഷണി ഇനിയും പൂർണ്ണമായി അവസാനിച്ചിട്ടില്ല. പ്രസിഡന്റ് പദവി ലുലയ്ക്ക് ലഭിച്ചുവെങ്കിലും ബ്രസീലിന്റെ ബാക്കി രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം മറുപക്ഷത്തേക്ക് ചാഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം. ബോൾസൊനാരോ കുടുംബത്തിന്റെ ലിബറൽ പാർട്ടി 513 അംഗ ചേംബർ ഓഫ് ഡെപ്യൂട്ടീസിൽ 121 സീറ്റ് നേടിയപ്പോൾ, ലുലയുടെ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടിക്ക് 70 സീറ്റ് മാത്രമാണ് ലഭിച്ചത്. കൂടാതെ, ആമസോൺ മേഖലയിലെ ഒമ്പത് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഏഴിലും ബോൾസൊനാരിസവുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ളവരാണ് ഗവർണർമാരായി അധികാരത്തിലുള്ളത്.

മറ്റൊരു പ്രധാന പ്രതിസന്ധി നിയമപോരാട്ടമാണ്; 1988 ഒക്ടോബർ അഞ്ചിന് കൈവശം വെച്ചിരുന്ന ഭൂമിക്കു മാത്രമേ ആദിവാസികൾക്ക് അവകാശമുള്ളൂ എന്ന “മാർക്കോ തെമ്പൊറാൽ” (Marco Temporal) നിയമം 2025 ഡിസംബറിൽ സുപ്രീംകോടതി ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമെന്ന് വിധിച്ചുവെങ്കിലും, ഇതിനെതിരെയുള്ള അപ്പീൽ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ചുരുക്കത്തിൽ, ലുലയുടെ ഈ വിജയം ആമസോൺ കാടുകൾക്ക് നാലു വർഷത്തെ ഒരു താൽക്കാലിക സമയം മാത്രമാണ് നൽകുന്നത്; അല്ലാതെ പൂർണ്ണ സുരക്ഷിതത്വമല്ല.

ഇന്ത്യ: കടലാസിലെ വാഗ്ദാനം

ബ്രസീലിൽ നിന്ന് പതിനയ്യായിരം കിലോമീറ്റർ അകലെ, ഗ്ലോബൽ സൗത്തിലെ തന്നെ മറ്റൊരു വലിയ രാജ്യത്ത്, ഏറെക്കുറെ ഇതേ കഥയാണ് മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ അരങ്ങേറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിൽ ആദിവാസികളുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള നിയമപരമായ സംവിധാനങ്ങൾ ബ്രസീലിനേക്കാൾ വളരെ വിപുലമാണ്. ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ അഞ്ചും ആറും പട്ടികകൾ ആദിവാസി പ്രദേശങ്ങൾക്ക് തികച്ചും പ്രത്യേകമായ ഭരണസംവിധാനങ്ങളും സ്വയംഭരണ അവകാശങ്ങളും ഉറപ്പുനൽകുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ, 1996-ലെ പെസ (PESA) നിയമം പട്ടികപ്രദേശങ്ങളിലെ ഗ്രാമസഭകൾക്ക് തങ്ങളുടെ ഭൂമിയുടെയും പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെയും മേൽ ശക്തമായ തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള പരമാധികാരവും നൽകുന്നുണ്ട്. എന്നിട്ടും, ഈ നിയമങ്ങളൊക്കെ നിലനിൽക്കെത്തന്നെ ഇന്ത്യയിലെ ആദിവാസി ജനതയുടെ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ വെല്ലുവിളികളാണ് നേരിടുന്നത്.

അട്ടിമറിക്കപ്പെട്ട നിയമം​;
‘പെസ’യുടെ 30 വർഷങ്ങൾ

ഇവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് 2006-ലെ വനാവകാശ നിയമമാണ് (Forest Rights Act). കൊളോണിയൽ കാലം മുതൽ കാടിന്റെ മക്കളോട് ചെയ്ത “ചരിത്രപരമായ അനീതി” തിരുത്താനാണ് ഈ നിയമം കൊണ്ടുവന്നതെന്ന് അതിന്റെ ആമുഖം തന്നെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. വ്യക്തിഗത വനാവകാശങ്ങൾക്കൊപ്പം സാമൂഹിക വനാവകാശങ്ങളും ഈ നിയമം ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു. കാട് സംരക്ഷിക്കാനും കൈകാര്യം ചെയ്യാനുമുള്ള പൂർണ്ണമായ അധികാരം ഇത് ഗ്രാമസഭകൾക്ക് നൽകി. കൂടാതെ, വനഭൂമി വികസനത്തിനായി മറ്റെല്ലാ ആവശ്യങ്ങൾക്കും വിട്ടുകൊടുക്കും മുമ്പ് ഗ്രാമസഭയുടെ മുൻകൂർ സമ്മതം നിർബന്ധമാക്കുകയും ചെയ്തു.

2013-ലെ നിയംഗിരി വിധിയിൽ സുപ്രീംകോടതി ഈ തത്വം പൂർണ്ണമായും ശരിവെക്കുകയുണ്ടായി. ഒഡീഷയിലെ 12 ഡോംഗ്രിയ കോന്ധ് (Dongria Kondh) ഗ്രാമസഭകൾ ചേർന്ന് വേദാന്തയുടെ (Vedanta) ബോക്സൈറ്റ് ഖനന പദ്ധതിയെ ഏകകണ്ഠമായി തള്ളിക്കളഞ്ഞു. അങ്ങനെ, ഒരു ബഹുരാഷ്ട്ര ഖനനഭീമനെ ഒരു മലനിരകളിലെ ആദിവാസികൾ തങ്ങളുടെ ജനാധിപത്യപരമായ വോട്ടിലൂടെ തോൽപ്പിച്ചു. ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും അപൂർവ്വവും തിളക്കമാർന്നതുമായ നിമിഷങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു അത്.

20 വർഷത്തിനുശേഷം ഈ വാഗ്ദാനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കണക്കെടുത്താൽ ചിത്രം തികച്ചും ആശങ്കാജനകമാണ്. 2026 ഓഗസ്റ്റ് വരെയുള്ള കണക്കുപ്രകാരം രാജ്യത്താകെ ഏകദേശം 54 ലക്ഷം വനാവകാശ അപേക്ഷകളാണ് ലഭിച്ചതെന്ന് കേന്ദ്ര ആദിവാസികാര്യ മന്ത്രാലയം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇതിൽ 25 ലക്ഷം രേഖകൾ മാത്രമാണ് ഇതുവരെ വിതരണം ചെയ്യാൻ സാധിച്ചത്. എന്നാൽ മറുഭാഗത്ത്, 18 ലക്ഷത്തിലധികം അപേക്ഷകൾ പൂർണ്ണമായി തള്ളിക്കളയുകയും, 11 ലക്ഷത്തോളം അപേക്ഷകൾ തീർപ്പാകാതെ കിടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതായത്, അർഹരായ മൂന്നിലൊന്നിലധികം ജനങ്ങളുടെ അപേക്ഷകളാണ് ഭരണകൂടത്താൽ നിരസിക്കപ്പെട്ടത്.

എന്നാൽ, സാമൂഹിക വനാവകാശങ്ങളുടെ കാര്യം ഇതിലും മോശമാണ്. ഒരു ഗ്രാമസഭയ്ക്ക് സ്വന്തം കാടിന്റെ മേൽ യഥാർത്ഥവും സമ്പൂർണ്ണവുമായ അധികാരം നൽകുന്നത് ഇത്തരം സാമൂഹിക അവകാശങ്ങളാണ്. എന്നാൽ, 2026 മാർച്ച് വരെയുള്ള കണക്കുകൾ പ്രകാരം 47,900-ലധികം സാമൂഹിക വനാവകാശ അപേക്ഷകളാണ് രാജ്യത്താകെ തള്ളിക്കളയപ്പെട്ടത്. ഈ നിയമത്തിന്റെ നടപ്പാക്കൽ മിക്കവാറും വ്യക്തിഗത രേഖകളുടെ വിതരണത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുകയാണുണ്ടായത്. അപേക്ഷകൾ പലപ്പോഴും കൃത്യമായ കാരണം കാണിക്കാതെയും, തള്ളിക്കളയുന്നവയ്ക്ക് അപ്പീൽ നൽകാൻ പോലും അവസരം നൽകാതെയുമാണ് നിരസിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇത്തരം പ്രക്രിയകളിൽ രേഖാമൂലമുള്ള തെളിവുകൾക്കാണ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ മുൻഗണന നൽകുന്നത്; അതേസമയം ആദിവാസി മൂപ്പന്മാരുടെ മൊഴികളും നൂറ്റാണ്ടുകളായുള്ള അവരുടെ പരമ്പരാഗത അറിവുകളും പൂർണ്ണമായി അവഗണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. കാടിനോടൊത്ത് നൂറ്റാണ്ടുകളായി ജീവിച്ചതിന് ആധുനികമായ കടലാസ് തെളിവുകൾ ചോദിക്കുന്നത് തന്നെ തികച്ചും ക്രൂരമായ ഒരു വൈരുദ്ധ്യമാണ്. അന്ന് കൊളോണിയൽ ഭരണകൂടം ബോധപൂർവ്വം രേഖപ്പെടുത്താത്ത അവകാശങ്ങൾക്കാണ് ഇന്ന് സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ രേഖകൾ ചോദിക്കുന്നത്.

ഇത്തരം അപേക്ഷകൾ കൂട്ടത്തോടെ തള്ളപ്പെടുന്നത് എങ്ങനെയുള്ള വലിയ ദുരന്തത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുകയെന്ന് 2019-ൽ രാജ്യം നേരിട്ട് കണ്ടതാണ്. 2019 ഫെബ്രുവരി 13-ന്, ഒരു വന്യജീവി സംഘടന നൽകിയ ഹർജിയിൽ, വനാവകാശ അപേക്ഷ തള്ളപ്പെട്ട 11 ലക്ഷത്തിലധികം വരുന്ന ആദിവാസികളെയും വനവാസികളെയും അവരുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥകളിൽ നിന്ന് കുടിയൊഴിപ്പിക്കാൻ സുപ്രീംകോടതി ഉത്തരവിട്ടു. രാജ്യവ്യാപകമായി വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങളും പ്രക്ഷോഭങ്ങളും ഉയർന്നുവന്നതിനെ തുടർന്ന്, വെറും രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ ഫെബ്രുവരി 28-ന് കോടതി ആ ഉത്തരവ് സ്റ്റേ ചെയ്തു. എങ്കിലും, ആ കേസ് ഇതുവരെ പൂർണ്ണമായി തീർപ്പാക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.

തലമുറകളായി കാട്ടിൽ ജനിച്ചു വളർന്ന യഥാർത്ഥ അവകാശികൾ, കേവലം ഒരു കടലാസ് രേഖയുടെ ബലത്തിൽ മാത്രം ഒറ്റ രാത്രികൊണ്ട് സ്വന്തം മണ്ണിൽ “കയ്യേറ്റക്കാർ” (encroachers) ആയി മുദ്രകുത്തപ്പെടുന്ന ഭീതിജനകമായ നിമിഷമായിരുന്നു അത്.

ഇന്ത്യ: നിയമം തന്നെ
കാടിന്റെ വാതിൽ
തുറക്കുമ്പോൾ

ഇവിടെയാണ് ബ്രസീലും ഇന്ത്യയും തമ്മിലുള്ള ആദ്യത്തെ വലിയ വ്യത്യാസം വ്യക്തമാകുന്നത്. ബ്രസീലിൽ ബോൾസൊനാരോ കാട് വൻകിട കോർപ്പറേറ്റുകൾക്കായി തുറന്നുകൊടുത്തത് നിലവിലുള്ള നിയമപാലന സംവിധാനങ്ങളെ ദുർബലമാക്കിക്കൊണ്ടായിരുന്നു; അവിടെ നിയമങ്ങൾ ലംഘിക്കുന്നവർക്ക് ശിക്ഷ ലഭിക്കാത്ത അവസ്ഥ സംജാതമാക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്തത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, അടിസ്ഥാന നിയമങ്ങൾ മാറ്റമില്ലാതെ തുടർന്നതിനാൽ ലുലയ്ക്ക് ഭരണത്തിൽ വന്നയുടൻ മുൻ ഉത്തരവുകൾ ഒറ്റയടിക്ക് റദ്ദാക്കി വേഗത്തിൽ പഴയ ദിശയിലേക്ക് കാര്യങ്ങൾ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ സാധിച്ചു.

എന്നാൽ ഇന്ത്യയിലെ ചിത്രം ഇതിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്. ഇവിടെ കാടും ആദിവാസി അവകാശങ്ങളും കവർന്നെടുക്കപ്പെടുന്നത് നിയമലംഘനങ്ങളിലൂടെയല്ല, മറിച്ച് നിയമങ്ങളെത്തന്നെ ഭരണകൂടം മാറ്റിപ്പഴുതുകളുണ്ടാക്കി തിരുത്തിയെഴുതുന്നതിലൂടെയാണ്. ഇത്തരം ഭേദഗതികൾ മൂലം നിയമത്തിൽ തന്നെ ഉണ്ടാകുന്ന ആഴത്തിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ കേവലം ഒരു പുതിയ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഒറ്റ ഉത്തരവു കൊണ്ട് തിരുത്താനാവില്ല എന്നതാണ് ഇവിടുത്തെ യാഥാർത്ഥ്യം.

വനസംരക്ഷണ ചട്ടങ്ങൾ (Forest Conservation Rules, 2022) ഇതിൽ നിർണ്ണായകമായ ഒരു പ്രധാന വ്യവസ്ഥയാണ് പൂർണ്ണമായും എടുത്തുകളഞ്ഞത്. വനഭൂമി കോർപ്പറേറ്റുകൾക്കോ വികസന പദ്ധതികൾക്കോ വിട്ടുകൊടുക്കും മുമ്പ്, പ്രദേശത്തെ വനാവകാശങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി തീർപ്പാക്കണമെന്നും, അതിനായി ഗ്രാമസഭയുടെ മുൻകൂർ സമ്മതം നിർബന്ധമായും വാങ്ങിയിരിക്കണമെന്നുമായിരുന്നു മുൻകാലങ്ങളിലെ വ്യവസ്ഥ. എന്നാൽ പുതിയ ചട്ടപ്രകാരം, കേന്ദ്ര സർക്കാർ വനഭൂമിക്ക് അനുമതി നൽകിയതിനുശേഷം മാത്രം അവകാശങ്ങൾ തീർപ്പാക്കിയാൽ മതിയെന്ന സ്ഥിതി വന്നു. ഒരു പദ്ധതി സംബന്ധിച്ച് സർക്കാരുകൾ അന്തിമ തീരുമാനം എടുത്തുകഴിഞ്ഞ ശേഷം പിന്നീട് ഗ്രാമസഭയോട് അഭിപ്രായം ചോദിക്കുന്നതിൽ പിന്നെ എന്തർത്ഥമാണുള്ളത്? അവിടംകൊണ്ട് ജനങ്ങളുടെ മുൻപിൽ 'സമ്മതം' എന്നത് കേവലം ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമായി ചുരുങ്ങുന്നു.

രണ്ടാമത്തെ നിർണ്ണായക മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നത് 2023 ജൂലൈയിലാണ്. കാര്യമായ ചർച്ചകളോ കൂടിയാലോചനകളോ ഇല്ലാതെ പാർലമെന്റ് 'വനസംരക്ഷണ (ഭേദഗതി) നിയമം 2023' പാസാക്കി. 1996-ലെ പ്രശസ്തമായ ടി.എൻ. ഗോദവർമൻ കേസിൽ സുപ്രീംകോടതി “വനം” എന്ന പദത്തിന് അങ്ങേയറ്റം വിശാലമായ അർത്ഥമാണ് നൽകിയിരുന്നത്. അതനുസരിച്ച് ഔദ്യോഗിക രേഖകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നതല്ല, മറിച്ച്, കാടിന്റെ പ്രകൃതിദത്തമായ സ്വഭാവമുള്ള ഏത് ഭൂമിയും സുരക്ഷ അർഹിക്കുന്ന വനമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ പുതിയ ഭേദഗതി, വിജ്ഞാപനം ചെയ്തതോ സർക്കാർ രേഖകളിൽ കൃത്യമായി വനമായി രേഖപ്പെടുത്തിയതോ ആയ ഭൂമിയിലേക്ക് മാത്രം നിയമത്തിന്റെ പരിധിയെ ചുരുക്കി. ഇതോടെ രാജ്യത്തിന്റെ ആകെ വനാവരണത്തിന്റെ 28 ശതമാനത്തോളം ഭാഗങ്ങൾ നിയമപരമായ സംരക്ഷണത്തിന് പുറത്താകാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്നാണ് പരിസ്ഥിതി വിദഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്.

കൂടാതെ, അന്താരാഷ്ട്ര അതിർത്തിയിൽ നിന്ന് 100 കിലോമീറ്റർ ചുറ്റളവിലുള്ള “ദേശീയ സുരക്ഷാ” പദ്ധതികൾക്കും ഇക്കോ ടൂറിസം, മൃഗശാല, സഫാരി തുടങ്ങിയ വ്യാവസായിക ആവശ്യങ്ങൾക്കും വലിയ ഇളവുകളാണ് നിയമത്തിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നത്. ഇത്തരത്തിൽ നിയമത്തിന്റെ പരിധിക്കു പുറത്താകുന്ന വിശാലമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങളിൽ ഗ്രാമസഭയുടെ മുൻകൂർ അനുമതി തേടുക എന്ന ചോദ്യം തന്നെ പിന്നീട് ഉയർന്നുവരുന്നതേയില്ല.

ഈ രണ്ടു നിയമനിർമ്മാണമാറ്റങ്ങളും രാജ്യത്ത് ശക്തിപ്പെട്ടുവരുന്ന ഒരു വലിയ ഖനനതരംഗത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് വരുന്നത്. സ്വകാര്യ കമ്പനികൾക്കായി കൽക്കരിപ്പാടങ്ങൾ ഭരണകൂടം വ്യാപകമായി ലേലം ചെയ്തുനൽകാൻ തുടങ്ങി. കൂടാതെ, 2023-ലെ ഖനി- ധാതു നിയമ ഭേദഗതിയിലൂടെ (Mines and Minerals Amendment Act) “നിർണ്ണായക ധാതുക്കളുടെ” (critical minerals) പര്യവേക്ഷണം സ്വകാര്യ മേഖലയ്ക്കായി പൂർണ്ണമായും തുറന്നുകൊടുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ വരുംകാലങ്ങളിലെ സൗരോർജ്ജ പാനലുകൾക്കും ഇലക്ട്രിക് ബാറ്ററികൾക്കും അത്യന്താപേക്ഷിതമായ ഇത്തരം അപൂർവ്വ ധാതുക്കളിൽ വലിയൊരു പങ്കും നിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് കാടിന്റെ മക്കളായ ആദിവാസികൾ തലമുറകളായി ജീവിക്കുന്ന ഭൂമിക്കടിയിലാണ്.

ബ്രസീലിൽ ലുല പുതിയ എണ്ണ പര്യവേക്ഷണത്തെ ന്യായീകരിച്ചത് രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിന്റെയും ഊർജ്ജ പരിവർത്തനത്തിന്റെയും പേരിലായിരുന്നുവെങ്കിൽ, ഇന്ത്യയിലും സമാനരീതിയിൽ “ഹരിത” വികസനം (green development) എന്ന ആശയം ആദിവാസി ഭൂമിയുടെ മേൽ സർക്കാർ നടത്തുന്ന പുതിയ അവകാശവാദങ്ങൾക്കുള്ള മറയായി മാറുകയാണെന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം.

ഇന്ത്യയിലെ സമരഭൂമികൾ

നിയമമാറ്റങ്ങളുടെ ഫലം താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്ന  മൂന്നിടങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വ്യക്തമായി കാണാം.

1.ഛത്തീസ്ഗഢിലെ ഹസ്ദേവ് അരണ്ഡ് മേഖലയിലാണ് ഈ ചൂഷണത്തിന്റെ ഏറ്റവും രൂക്ഷമായ രൂപം. ഏകദേശം 1,70,000 ഹെക്ടർ വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ വനപ്രദേശത്തെ 'മധ്യേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ അഖണ്ഡ വനം' എന്നാണ് ഇന്ത്യൻ ഫോറസ്റ്റ് റിസർച്ച് കൗൺസിൽ (ICFRE) വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. പതിനെണ്ണായിരത്തോളം ആദിവാസികൾ പാരമ്പര്യമായി ജീവിക്കുന്ന ഈ അതിസമൃദ്ധമായ കാടിനടിയിൽ വൻതോതിലുള്ള കൽക്കരി നിക്ഷേപമാണുള്ളത്. രാജസ്ഥാൻ സർക്കാർ സ്ഥാപനത്തിന് അനുവദിച്ച് അദാനി എന്റർപ്രൈസസ് നടത്തിപ്പുകാരായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന കൽക്കരി ഖനികൾ ഈ മേഖലയിൽ ഒന്നൊന്നായി വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.

2025 ജൂലൈയിൽ, കെന്റെ എക്സ്റ്റൻഷൻ ബ്ലോക്കിനായി 1,742.6 ഹെക്ടർ നിബിഡ വനം വിട്ടുകൊടുക്കാൻ സംസ്ഥാന വനംവകുപ്പ് ഔദ്യോഗികമായി ശുപാർശ നൽകി. ഈ പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കാൻ കുറഞ്ഞത് 4.5 ലക്ഷം മരങ്ങളെങ്കിലും മുറിച്ചുമാറ്റേണ്ടിവരും. പ്രകൃതി സംരക്ഷണ സംഘടനകളുടെ റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം, പ്രദേശത്തെ ഗ്രാമസഭയുടെ യാതൊരുവിധ സമ്മതവുമില്ലാതെയാണ് വനംവകുപ്പ് ഈ ശുപാർശ സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇതിനു മുൻപ് ഇവിടെ ആരംഭിച്ച ഖനികൾക്കായി തയ്യാറാക്കിയ സമ്മതപത്രങ്ങളിലെ ഒപ്പുകൾ വ്യാജമായി ഉണ്ടാക്കിയതാണെന്ന ആരോപണം വർഷങ്ങളായി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മാത്രമല്ല, ഘാട്ബറ ഗ്രാമത്തിന് നിയമപരമായി നൽകിയിരുന്ന സാമൂഹിക വനാവകാശം പോലും സർക്കാർ ഏകപക്ഷീയമായി റദ്ദാക്കുകയാണുണ്ടായത്. അവകാശങ്ങൾ “അബദ്ധത്തിൽ” നൽകിയതാണെന്ന സർക്കാരിന്റെ വിചിത്രമായ വാദം അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് 2025 ഒക്ടോബറിൽ ഛത്തീസ്ഗഢ് ഹൈക്കോടതി ആ റദ്ദാക്കൽ ശരിവെക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ അനീതികൾക്കെതിരെ 'ഹസ്ദേവ് അരണ്യ ബചാവോ സംഘർഷ് സമിതി'യുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രദേശവാസികൾ പത്തു വർഷത്തിലേറെയായി ശക്തമായ ജനകീയ സമരത്തിലാണ്.

2.ഗ്രേറ്റ് നിക്കോബാർ പദ്ധതിയാണ് ഇന്ത്യയിലെ പരിസ്ഥിതി- ആദിവാസി അവകാശ പോരാട്ടങ്ങളുടെ മറ്റൊരിടം. 81,000 കോടി രൂപ ചെലവിൽ വൻകിട തുറമുഖം, അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം, പുതിയ നഗരം, താപവൈദ്യുതി നിലയം എന്നിവ നിർമ്മിക്കുന്നതിനായി 130.75 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ മഴക്കാടുകൾ വിട്ടുകൊടുക്കാൻ 2022-ൽ തന്നെ സർക്കാർ അനുമതി നൽകിയിരുന്നു. ഇതിനായി ഏകദേശം 8.5 ലക്ഷം മരങ്ങൾ മുറിച്ചുമാറ്റേണ്ടി വരുമെന്നാണ് ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത് എങ്കിലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന മരങ്ങളുടെ എണ്ണം ഇതിന്റെ പലമടങ്ങ് വരുമെന്നാണ് പരിസ്ഥിതി ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ മുന്നറിയിപ്പ്.

പുറംലോകവുമായി കാര്യമായ ബന്ധമില്ലാതെ ജീവിക്കുന്ന തദ്ദേശീയരായ ഷോംപെൻ (Shompen), നിക്കോബാറി ജനത എന്നിവരുടെ പരമ്പരാഗത മാതൃഭൂമിയാണ് ഇല്ലാതാക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ ഗൗരവ സാഹചര്യം കണക്കിലെടുത്ത്, ഗ്രേറ്റ് നിക്കോബാർ - ലിറ്റിൽ നിക്കോബാർ ആദിവാസി കൗൺസിൽ 2022-ൽ തന്നെ പദ്ധതിക്കുള്ള തങ്ങളുടെ സമ്മതം പിൻവലിച്ചിരുന്നു. എങ്കിലും, തങ്ങളുടെ പൂർവിക ഭൂമി വിട്ടുകൊടുക്കുന്ന ഔദ്യോഗിക രേഖകളിൽ ഒപ്പുവെക്കാൻ ഭരണകൂടം കടുത്ത സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുന്നുണ്ടെന്ന് ആദിവാസി നേതാക്കൾ പിന്നീട് ആരോപിക്കുകയുണ്ടായി.

വനാവകാശ നിയമങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി ലംഘിച്ചാണ് പദ്ധതി മുന്നോട്ടുപോകുന്നത് എന്നാരോപിച്ചുള്ള ഹർജികൾ 2026 മേയിൽ കൽക്കട്ട ഹൈക്കോടതിയുടെ പോർട്ട് ബ്ലെയർ ബെഞ്ച് ഫയലിൽ സ്വീകരിച്ചു. തുടർന്ന്, ഹർജിക്കാരിക്ക് കേസ് ഫയൽ ചെയ്യാൻ നിയമപരമായ അവകാശമില്ലെന്ന കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ വാദം 2026 ഒക്ടോബർ 5-ന് സുപ്രീം കോടതി തള്ളിക്കളഞ്ഞു. “രാഷ്ട്രത്തിന്റെ സുരക്ഷയും വാണിജ്യപരമായ ചൂഷണവും തമ്മിൽ കൃത്യമായ വേർതിരിവ് ഉണ്ടായിരിക്കണം” എന്ന ശക്തമായ നിരീക്ഷണമാണ് കോടതിയുടെ ഭാഗത്തുനിന്നും ഉണ്ടായത്.

3.ഒഡീഷയിലെ സിജിമാലിയിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ ഈ കയ്യേറ്റശ്രമങ്ങൾ അവസാനിച്ചിട്ടില്ലെന്നതിന് വ്യക്തമായ തെളിവാണ്. പണ്ട് നിയംഗിരിയിൽ തിരിച്ചടി നേരിട്ട വേദാന്ത കമ്പനി, മറ്റൊരു പ്രകൃതിസമ്പന്നമായ മലനിര ലക്ഷ്യമിട്ടാണ് തിരിച്ചെത്തിയത്. രായഗഡ, കാലഹണ്ടി ജില്ലകളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന 1,500 ഹെക്ടറോളം വരുന്ന ബോക്സൈറ്റ് സമ്പന്നമായ ഭൂമി 2023-ലെ ലേലത്തിലൂടെ കമ്പനി സ്വന്തമാക്കി. പദ്ധതി ബാധിക്കുന്ന എട്ടു ഗ്രാമങ്ങളിലും 2023 ഡിസംബർ 8-ന് ചേർന്ന ഗ്രാമസഭകൾ “ഏകകണ്ഠമായി” ഇതിന് അനുമതി നൽകിയെന്നാണ് ഭരണകൂടവും അധികൃതരും അവകാശപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ, ഈ ഗ്രാമസഭാ യോഗങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും വ്യാജമായി സംഘടിപ്പിച്ചതാണെന്നും അവയിലുണ്ടായിരുന്ന ഒപ്പുകൾ കൃത്രിമമായി ഉണ്ടാക്കിയതാണെന്നും പ്രദേശവാസികൾ ശക്തമായി ആരോപിക്കുന്നു.

തങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പിനായി സമരം ചെയ്യുന്ന ജനങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താനാണ് ഭരണകൂടം ശ്രമിക്കുന്നത്. 2026 ഏപ്രിലിൽ ഖനിയിലേക്കുള്ള പാത നിർമ്മിക്കുന്നതിനെ ചൊല്ലിയുണ്ടായ വലിയ പ്രതിഷേധത്തിലും സംഘർഷത്തിലും 40 പൊലീസുകാർക്കും 25 ഗ്രാമവാസികൾക്കും ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഇതിനുപുറമേ, ചരിത്രപരമായ പരാജയം ഏറ്റുവാങ്ങിയ നിയംഗിരിയിൽ തന്നെ ഖനനപ്രവർത്തനങ്ങൾ വീണ്ടും പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ വൻകിട നീക്കം നടക്കുന്നുണ്ടെന്ന് പ്രാദേശിക ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ താക്കീത് നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി നിയംഗിരി സുരക്ഷാസമിതി അധ്യക്ഷനായ പ്രമുഖ ആദിവാസി നേതാവ് ലഡ സിക്കാക്ക അറസ്റ്റിലാകുകയും ചെയ്തു.

ഈ മൂന്ന് സംഭവവികാസങ്ങൾ പരിശോധിച്ചാലും തികച്ചും ഒരേ രീതിയിലുള്ള ചൂഷണ മാതൃകയാണ് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത്. ഭരണഘടനാപരമായി അധികാരം നൽകപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഗ്രാമസഭ എന്ന ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനം അവിടെയെല്ലാം നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്; എന്നാൽ പദ്ധതികൾക്ക് ആവശ്യമുള്ള അവയുടെ “സമ്മതം” മുകളിൽ നിന്നുള്ള ഭരണകൂട സമ്മർദ്ദങ്ങളിലൂടെയും ക്രമക്കേടുകളിലൂടെയും കൃത്രിമമായി നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഇതിനെതിരായി അവകാശങ്ങൾ ചോദിച്ച് ശബ്ദമുയർത്തുന്ന ഗ്രാമവാസികളും ആദിവാസി നേതാക്കളും കള്ളക്കേസുകളും ഭരണകൂട വേട്ടയാടലുകളും അറസ്റ്റുകളുമാണ് തുടർച്ചയായി നേരിടുന്നത്.

ഒരർത്ഥത്തിൽ, പണ്ട് നിയംഗിരിയിൽ ആദിവാസികളുടെ ഗ്രാമസഭ ഉറക്കെ പറഞ്ഞ “ഇല്ല” (No) എന്ന ഉറച്ച നിലപാടിൽ നിന്ന് ഭരണകൂടവും കോർപ്പറേറ്റ് കമ്പനികളും പാഠങ്ങൾ പഠിച്ചതുപോലെയാണ് ഇപ്പോൾ പെരുമാറുന്നത്. ജനങ്ങളുടെ ജനാധിപത്യപരമായ അഭിപ്രായ രൂപീകരണത്തിന് ഇനി അവസരം നൽകാതിരിക്കാനും, നിയമത്തിലെ പഴുതുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഗ്രാമസഭകളുടെ പരമാധികാരത്തെത്തന്നെ മറികടക്കാനും കൃത്യമായ ആസൂത്രണത്തോടെയുള്ള നീക്കങ്ങളാണ് ഇന്ന് നടക്കുന്നത്.

സംരക്ഷണത്തിന്റെ പുറത്തായ കേരളം

ഈ ചർച്ച കേരളത്തിലേക്ക് വരുമ്പോൾ തികച്ചും വ്യത്യസ്തവും എന്നാൽ ഗൗരവതരവുമായ മറ്റൊരു വൈരുദ്ധ്യമാണ് തെളിഞ്ഞുകാണുന്നത്. ഭൂപരിഷ്കരണത്തിന്റെയും സാമൂഹിക വികസനത്തിന്റെയും കാര്യത്തിൽ രാജ്യത്തിന് മാതൃകയായി എക്കാലത്തും ഉയർത്തിക്കാട്ടപ്പെടുന്ന സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. എന്നാൽ, ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ കേരളത്തിലെ ഭൂപരിഷ്കരണം അന്ന് കുടിയാന്മാർക്ക് ഭൂമി വാരിക്കോരി നൽകിയെങ്കിലും, നൂറ്റാണ്ടുകളായി ആ മണ്ണിൽ കഴിഞ്ഞിരുന്ന ആദിവാസികൾ ആ കണക്കുകൾക്കെല്ലാം പൂർണ്ണമായും പുറത്താവുകയായിരുന്നു ചെയ്തത്.

കേരളത്തിൽ ഭരണഘടനയുടെ അഞ്ചാം പട്ടിക പ്രകാരമുള്ള പ്രത്യേക പട്ടികപ്രദേശങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ, ദേശീയ തലത്തിലുള്ള 'പെസ' (PESA) നിയമം ഇവിടെ ബാധകമാകുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഗ്രാമസഭയ്ക്ക് സ്വന്തം ഭൂമിയുടെയും വിഭവങ്ങളുടെയും മേൽ നിയമപരമായ പരമാധികാരം നൽകുന്ന ശക്തമായ സംരക്ഷണം കേരളത്തിലെ ആദിവാസികൾക്ക് നഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ പരമ്പരാഗതമായ 'ഊരുകൂട്ടം' എന്ന സംവിധാനമുണ്ടെങ്കിലും അതിന് ഭരണഘടനാപരമായ യഥാർത്ഥ അധികാരമില്ല; പേരിന് അംഗീകാരമുണ്ടെങ്കിലും സ്വന്തം കാര്യങ്ങളിൽ തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള പരമാധികാരം അതിനില്ല.

വനാവകാശ നിയമത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക കണക്കുകളും കേരളത്തിൽ ഇതേ ആശങ്കജനകമായ കഥയാണ് പറയുന്നത്. 2025 ഒക്ടോബർ 31 വരെയുള്ള കണക്കുപ്രകാരം കേരളം മൊത്തം 29,704 വനാവകാശരേഖകൾ വിതരണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതിൽ 29,422 എണ്ണവും വ്യക്തിഗതരേഖകൾ മാത്രമാണ്; അതേസമയം സാമൂഹിക അവകാശ രേഖകൾ നൽകിയിട്ടുള്ളത് വെറും 282 എണ്ണത്തിൽ ഒതുങ്ങുന്നു. വ്യക്തിഗത രേഖകൾ ലഭിച്ചവർക്കാകട്ടെ ശരാശരി ഒന്നര ഏക്കറിൽ താഴെ ഭൂമി മാത്രമാണ് ലഭിച്ചത്. കാടിന്റെ മേൽ സമൂഹത്തിനുള്ള കൂട്ടായ അധികാരം എന്ന നിയമത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം ഇവിടെ ഏറെക്കുറെ നടപ്പായിട്ടില്ല എന്നതാണ് സത്യം. ചോലനായ്ക്കർ, കാട്ടുനായ്ക്കർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള അതീവ ദുർബല ഗോത്രവിഭാഗങ്ങൾക്ക് (PVTG) നിയമം ഉറപ്പുനൽകുന്ന 'ആവാസ അവകാശങ്ങൾ' (habitat rights) ഇതുവരെ ഒന്നുപോലും ഇവിടെ നൽകപ്പെട്ടിട്ടുമില്ല.

ഇതിന്റെ അർത്ഥം കേരളത്തിലെ ആദിവാസികൾ തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾക്കായി ശബ്ദമുയർത്തുന്നില്ല എന്നല്ല. ഇതിനുപിന്നിൽ കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തോളം പഴക്കമുള്ള ശക്തമായ ആദിവാസി സമരങ്ങളുടെ നീണ്ട ചരിത്രമുണ്ട്. അതൊക്കെ പലതവണ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടതും കേരളീയ സമൂഹത്തിന് കൃത്യമായി അറിവുള്ളതുമായ കാര്യമായതുകൊണ്ട് അതിലേക്ക് വിശദമായി കടക്കുന്നില്ല.

എങ്കിലും, ഓരോ തവണയും ആദിവാസികളുടെ പ്രതിഷേധങ്ങൾ ശക്തമായ സമരങ്ങളായി ഉയർന്നുവരുമ്പോഴും അവയെല്ലാം ഒടുവിൽ കേവലം ചില ഭരണകൂട വാഗ്ദാനങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിപ്പോകുന്ന കാഴ്ചയാണ് കാണാൻ കഴിഞ്ഞത്. അങ്ങനെ ഒടുവിൽ ഭൂമി ലഭിച്ചവർക്ക് പോലും പലപ്പോഴും ലഭിച്ചത് കടലാസിലെ പട്ടയം മാത്രമാണ്; കൃഷി ചെയ്യാൻ തികച്ചും അയോഗ്യമായതും, ചിലപ്പോൾ എവിടെയാണെന്ന് കണ്ടെത്താൻ പോലും കഴിയാത്തതുമായ ഭൂമിയാണ് അവർക്ക് കിട്ടിയത്. നിയമപ്രകാരം പട്ടയവും അവകാശവും കയ്യിലുണ്ടെങ്കിലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ കൈവശം വെച്ച് ജീവിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥ. ഗ്രേറ്റ് നിക്കോബാറിലോ ഹസ്ദേവ് അരണ്ഡിലോ കാണുന്നതുപോലുള്ള വലിയ കോർപ്പറേറ്റ് ഖനന പദ്ധതികൾ കേരളത്തിൽ നേരിട്ട് ബാധകമല്ലായിരിക്കാം. പക്ഷേ, ഇവിടെയും ഭരണകൂട സമീപനം അടിസ്ഥാനപരമായി സമാനമാണ്; അതായത് ആദിവാസികൾക്ക് ആവശ്യമായ ക്ഷേമപദ്ധതികളും ആനുകൂല്യങ്ങളും നൽകി അവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തും, എന്നാൽ ഭൂമിയുടെയും കാടിന്റെയും മേലുള്ള യഥാർത്ഥ നിയന്ത്രണാധികാരം ഒരിക്കലും അവർക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കില്ല.

ബ്രസീൽ പശ്ചാത്തലത്തിൽ രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകനായ ആൻഡേഴ്സൺ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച “പുനർവിതരണമില്ലാത്ത വിതരണം” (distribution without redistribution) എന്ന പ്രതിഭാസത്തിന്റെ മറ്റൊരു രൂപമാണ് കേരളത്തിലും കാണാൻ സാധിക്കുന്നത്.  

രണ്ടു രാജ്യം, ഒരു ചോദ്യം:
കാട് വോട്ടാകുമ്പോൾ

രണ്ടു രാജ്യങ്ങളെയും ഒപ്പം ചേർത്തുപിടിച്ചു പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഭരണകൂടങ്ങൾ അടിസ്ഥാനപരമായി ഒരേ ഭാഷയിലാണ് സംസാരിക്കുന്നതെന്ന് വ്യക്തമാകും. ബ്രസീലിൽ ലുല പുതിയ എണ്ണ പര്യവേക്ഷണത്തെ ന്യായീകരിച്ചത് രാജ്യത്തിന്റെ വിശാലമായ “ദേശീയ വികസനത്തിന്റെ” പേരിലായിരുന്നുവെങ്കിൽ, ഇന്ത്യയിൽ ഗ്രേറ്റ് നിക്കോബാർ പദ്ധതിയെ ന്യായീകരിക്കുന്നത് “തന്ത്രപരമായ ദേശീയ താൽപര്യത്തിന്റെ” പേരിലും, ഹസ്ദേവ് ഖനനത്തെ “രാജ്യത്തിന്റെ ഊർജ്ജ സുരക്ഷയുടെ” പേരിലുമാണ്. ഇവിടങ്ങളിൽ രണ്ടിടത്തും ഒരേ മൗലികമായ ചോദ്യങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഉയരുന്നത്; ആരുടെ രാഷ്ട്രമാണിത്? ആരുടെ വികസനത്തിനാണ് മുൻഗണന? വനനഷ്ടത്തിന്റെ ഭാരവും വിലയും കൊടുക്കേണ്ടിവരുന്നത് ആര്? അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ലാഭമെടുക്കുന്നത് ആര്?

എന്നാൽ ഈ രണ്ട് രാജ്യങ്ങളുടെയും സാഹചര്യങ്ങൾ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ ഒരു കാര്യം നിർണ്ണായകമാണ്. ബ്രസീലിൽ ഒരു ഭരണമാറ്റം വന്നപ്പോൾ അത് കാര്യങ്ങളുടെ ദിശ പെട്ടെന്ന് തന്നെ തിരിച്ചുവിട്ടു. എന്നാൽ ഇന്ത്യയിലാകട്ടെ, വനാവകാശനിയമം പാസാക്കിയത് ഒരു സർക്കാരായിരുന്നെങ്കിൽ, അതിനെ ക്രമാനുഗതമായി ദുർബലപ്പെടുത്തിയ നിയമമാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നത് മറ്റൊരു സർക്കാരാണ്. എങ്കിലും, നിയമങ്ങൾ നടപ്പാക്കുന്നതിലെ അലംഭാവവും നിരുത്തരവാദപരമായ സമീപനവും എല്ലാ രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികളുടെ കാലത്തും എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഒരുപോലെയായിരുന്നു എന്നതാണ് യാഥാർത്ഥ്യം.

പക്ഷെ, ഇവിടെയുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ചോദ്യം മറ്റൊന്നാണ്; ഇന്ത്യൻ ആദിവാസി ജനതയ്ക്ക് സ്വന്തം നിലയ്ക്ക് ഭരണകൂടങ്ങളുടെ നയങ്ങളുടെ ദിശ തിരിച്ചുവിടാൻ ശേഷിയുള്ള ശക്തമായ ഒരു ദേശീയ രാഷ്ട്രീയ സഖ്യകക്ഷി ഇതുവരെ രൂപപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ?

പെറി ആൻഡേഴ്സന്റെ പ്രശസ്തമായ ലേഖനം അവസാനിക്കുന്നത് ചിന്തോദ്ദീപകമായ ഒരു ചോദ്യത്തോടെയാണ്. ലുലയുടെ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ബ്രസീലിലെ ദരിദ്രരുടെ ജീവിതനിലവാരം മെച്ചപ്പെട്ടുവെങ്കിലും, അവർ അതിനനുസരിച്ച് രാഷ്ട്രീയമായി സംഘടിച്ചില്ല; അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഭൗതികമായ പുരോഗതി ഒരിക്കലും യഥാർത്ഥ സാമൂഹിക ശാക്തീകരണമായി മാറുന്നില്ല. നിഷ്ക്രിയമായ ഈ അനുകൂല സാഹചര്യം എന്നെങ്കിലും സജീവമായ ജനകീയ ഇടപെടലായി മാറിയാൽ കഥയുടെ അവസാനം മറ്റൊന്നാകുമെന്ന് അദ്ദേഹം അന്ന് എഴുതിയിരുന്നു.

15 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം, ബ്രസീലിയൻ സമൂഹത്തിലെ ആദിവാസി ജനത ആ മാറ്റം ലോകത്തിനുമുന്നിൽ തെളിയിച്ചുകാട്ടി. ഈ വർഷം ഏപ്രിലിൽ തങ്ങളുടെ പരമ്പരാഗത ഭൂമിയുടെ അതിർത്തി നിർണ്ണയം ആവശ്യപ്പെട്ട് “സ്വതന്ത്ര ഭൂമി ക്യാമ്പ്” (Acampamento Terra Livre) എന്ന വാർഷിക സമരത്തിനായി ആയിരക്കണക്കിന് ആദിവാസികളാണ് ബ്രസീലിയയിൽ വന്ന് തമ്പടിച്ചത്. മാത്രമല്ല, 2026-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ റെക്കോർഡ് ഭൂരിപക്ഷമായി 191 ആദിവാസി സ്ഥാനാർത്ഥികളാണ് മത്സരരംഗത്തിറങ്ങിയത് (2014-ൽ ഇത് 85 മാത്രമായിരുന്നു). അവിടെ ആദിവാസി മന്ത്രാലയം പോലും ലുലയുടെ ഔദാര്യമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച്, 2022-ൽ ലുലയെ പിന്തുണച്ച ആദിവാസി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് നൽകിയ കൃത്യമായ വാഗ്ദാനത്തിന്റെ ഫലമായിരുന്നു അത്. എങ്കിലും ആ ശക്തിയും പൂർണ്ണമല്ല; എണ്ണ പര്യവേക്ഷണത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ലുല ഭരണകൂടം അവരുടെ ആശങ്കകളും എതിർപ്പുകളും പൂർണ്ണമായും കേൾക്കാൻ തയ്യാറായില്ല. ഇതിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാകുന്ന പാഠം ഇതാണ്; ഭരണാധികാരികളെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജയിപ്പിക്കുന്നത് അത്യാവശ്യമാണ്, എന്നാൽ ജയിച്ച ശേഷം അവരെ ജനങ്ങളോട് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളവരായി നിർത്താനുള്ള സംഘടിത രാഷ്ട്രീയശേഷിയും ആദിവാസി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടാവേണ്ടതുണ്ട്.

ഇന്ത്യയിലും ഇതിന്റെ പ്രകടമായ തെളിവുകൾ കാണാൻ സാധിക്കും. 2024 നവംബറിൽ നടന്ന ജാർഖണ്ഡ് നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പട്ടികവർഗ്ഗ സംവരണമുള്ള 28 സീറ്റുകളിൽ 27-ഉം JMM നയിച്ച സഖ്യമാണ് തൂത്തുവാരിയത്. ആദിവാസി ഭൂമി സംരക്ഷിക്കുന്ന ചരിത്രപ്രധാനമായ ഛോട്ടാനാഗ്പൂർ, സന്താൾ പർഗാന കുടിയായ്മ നിയമങ്ങൾ ഭേദഗതി ചെയ്യാൻ മുൻ സർക്കാർ നടത്തിയ നീക്കങ്ങളുടെ ഓർമ്മ വോട്ടർമാരുടെ മനസ്സിൽ അപ്പോഴും സജീവമായിരുന്നു. “ജൽ, ജംഗൽ, ജമീൻ” (വെള്ളം, കാട്, ഭൂമി) എന്ന പഴയ വിപ്ലവ മുദ്രാവാക്യം അവിടെ വീണ്ടും ശക്തമായ വോട്ടായി മാറി. ഭൂമി നേരിട്ടുള്ള രാഷ്ട്രീയ വിഷയമായി മാറുമ്പോൾ ആദിവാസി വോട്ടുകൾ എത്രമാത്രം നിർണ്ണായകമാകുമെന്ന് ജാർഖണ്ഡ് തെളിയിച്ചു തന്നു.

പക്ഷേ, അതൊരു പ്രത്യേക സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മാത്രം കഥയാണ്. ഹസ്ദേവും ഗ്രേറ്റ് നിക്കോബാറും സിജിമാലിയും ഇന്നും ഇന്ത്യയിൽ ഒരു വലിയ ദേശീയ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചാവിഷയമായി മാറിയിട്ടില്ല. കേരളത്തിലേക്ക് വരുമ്പോൾ ഈ ദൂരം ഇനിയും ഏറെയാണ്. ഇവിടെ ആദിവാസികളുടെ വനാവകാശങ്ങൾ ഇന്നും ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെയും ഫലങ്ങളെ നിർണ്ണയിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ് സത്യം. ആദിവാസി വോട്ടുകൾ പലപ്പോഴും മുഖ്യധാരാ രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികളിലായി ചിതറിക്കിടക്കുകയാണ്. പകരം അവർക്ക് ലഭിക്കുന്നത് കൃത്യമായ ഭൂമിയേക്കാൾ ഉപരി, താൽക്കാലികമായ ചില ക്ഷേമ പദ്ധതികൾ മാത്രമാണ്. കേരളത്തിലെ മുഖ്യധാരാ രാഷ്ട്രീയ കക്ഷികളും പൊതുസമൂഹവും ആദിവാസി പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരു സ്വതന്ത്ര ശക്തിയായി വളർന്നുവരാൻ ഇതുവരെ അനുവദിച്ചിട്ടില്ല എന്നതാണ് വസ്തുത.

ചുരുക്കത്തിൽ, ബ്രസീലും ഇന്ത്യയും നൽകുന്ന പാഠം വളരെ ലളിതമാണെങ്കിലും ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഠിനമായ ഒന്നാണ്. വെറുതെ നല്ലൊരു ഭരണാധികാരിയെ മാത്രം കാത്തിരുന്നതുകൊണ്ട് ഒരിക്കലും കാട് രക്ഷപ്പെടാൻ പോകുന്നില്ല. ലുലയെപ്പോലൊരാൾ അധികാരത്തിൽ വരുമ്പോൾ കാടിന് കുറച്ചൊക്കെ അനുകൂലമായ സമയം ലഭിച്ചേക്കാം; എന്നാൽ ബോൾസൊനാരോയെപ്പോലൊരാൾ വരുമ്പോൾ ആ സമയം മുഴുവൻ കവർന്നെടുക്കപ്പെടും. നിയമങ്ങൾ തന്നെ മാറ്റിമറിക്കുന്ന ഒരു ഭരണകൂടത്തിന് കീഴിലാണെങ്കിൽ ആദ്യം പറഞ്ഞ ആ ചെറിയ സമയം പോലും കാടിന് ലഭിച്ചെന്നുവരില്ല.

കാടിന്റെയും കാടിന്റെ മക്കളുടെയും ഭാവി സുരക്ഷിതമാക്കാൻ ഒരേയൊരു വഴി മാത്രമാണുള്ളത്; അവിടെ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യർ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയശക്തിയായി മാറണം. സ്വന്തം മണ്ണിനെക്കുറിച്ചും വികസനത്തെക്കുറിച്ചുമുള്ള തീരുമാനങ്ങളിൽ അവർ നേരിട്ട് പങ്കാളികളാകണം. ആമസോണിലെ ആദിവാസികൾ ഇന്ന് കൃത്യമായി ആ പാതയിലൂടെയാണ് മുന്നേറുന്നത്. ഇന്ത്യയിൽ ജാർഖണ്ഡ് അതിന്റെ ശക്തമായ ഒരു തുടക്കം കാണിച്ചുതന്നു. കേരളത്തിലും ഇന്ത്യയിലെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലുമുള്ള ആദിവാസി- ദലിത് ജനതകൾക്ക് കേവലം കടലാസിലെ പട്ടയങ്ങൾക്കപ്പുറം സ്വന്തം മണ്ണിൽ യഥാർത്ഥ കൈവശാവകാശവും പരമാധികാരവും നേടിയെടുക്കാൻ ആ വിപ്ലവകരമായ വഴി ഇനിയും വെട്ടിത്തുറക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു.

▮ 

Refernces:

-Anderson, Perry (2011). “Lula’s Brazil”. London Review of Books, 33(7), 31 March 2011.

-Al Jazeera (2025). “In Brazil, a fight over offshore drilling tests Lula’s climate ambitions.”

-Al Jazeera (2026). “Brazil election results 2026: Key takeaways from Lula’s historic win.”

-Amazon Watch (2026). “Brazil’s Far-Right Gains Threaten Indigenous Rights.” 

-Countercurrents (2026). “The Unmaking of Hasdeo: How Coal Is Reshaping a Forest and Its People.” 

-Countercurrents (2026). “State Government must not dare to hand over Niyamgiri to Vedanta.”

-CJP (2025). “How FCA 2023 amendments seek to undermine Adivasi land protections guaranteed in Forest Rights Act, 2006.” 

-Down To Earth (2019). “SC on FRA: 11.8 lakh forest dwellers can stay put.” 

-Down To Earth (2026). “FRA 2006 needs urgent reforms to bridge the gap between promise and delivery.” 

-IANS / Punjab Kesari (2026). “Tribal Affairs Ministry says 25 lakh titles distributed under Forest Rights Act.” 

-Mongabay India (2026). “High Court bench to hear PILs challenging Great Nicobar clearance.”