‘Be careful not to get trapped in another person’s dream’
- Gilles Deleuze, Dialogues II
ദെല്യൂസിനെ (Deleuze) അല്പം മാറ്റിവായിച്ചാൽ:
മറ്റൊരാളുടെ സ്വപ്നത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നതു മാത്രമല്ല ദുരന്തം, മറ്റൊരാളെ നമ്മുടെ സ്വപ്നത്തിനുള്ളിൽ കുടുക്കുന്നതും ദുരന്തമാണ്. ചിലപ്പോൾ നശിക്കുന്നത് ഒരാൾ മാത്രമല്ല, രണ്ടുപേരുടെയും ജീവിതമാണ്.
പ്രണയത്തിന്റെ വലിയ ദുരന്തം, മറ്റൊരാളെ സ്നേഹിക്കുന്നതിലല്ല; മറിച്ച്, നമ്മുടെ സങ്കൽപ്പത്തിൽ നിർമ്മിച്ച ഒരാളെ യഥാർത്ഥ മനുഷ്യനിൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതിലാണ്. ആ നിമിഷം മുതൽ പ്രണയം സൃഷ്ടിയല്ല; നിയന്ത്രണമായി മാറുന്നു.
READ:Obsession
പ്രണയാസക്തിയുടെ
ഭയനാകത
ആഞ്ചല കാർട്ടറിന്റെ (Angela Carter) The Infernal Desire Machines of Doctor Hoffman ഈ ദുരന്തത്തെ അതിന്റെ ഭീകരമായ രൂപത്തിൽ ചിന്തിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. Doctor Hoffman-ന്റെ യന്ത്രങ്ങൾ ആഗ്രഹത്തിന്റെയും യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെയും അതിരുകളെ തന്നെ തകർക്കുന്നു. ആഗ്രഹം യാഥാർത്ഥ്യത്തെ മാറ്റിമറിക്കുന്ന ശക്തിയായി മാറുന്നു. ഇവിടെയുള്ള ഭീകരത ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാകുന്നതിലല്ല. ആഗ്രഹത്തിനും യാഥാർത്ഥ്യത്തിനുമിടയിലെ അകലം ഇല്ലാതാകുന്നതിലാണ്.
കാരണം, ആ ചെറിയ അകലം തന്നെയാണ് ആഗ്രഹത്തിന് ചലനവും സ്വപ്നത്തിന് നിലനിൽപ്പും നൽകുന്നത്. ആഗ്രഹം യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ഉടൻ വിഴുങ്ങുമ്പോൾ, ആഗ്രഹം മാത്രമല്ല നഷ്ടപ്പെടുന്നത്- സ്വപ്നം കാണാനുള്ള ശേഷിയും നഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ഇതേ ചിന്ത മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ Curry Barker-ന്റെ Obsession എന്ന സിനിമയിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ബിയർ നിക്കിയോട് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അവളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെയും മാനിക്കുന്നതിനുപകരം, അവളെ തന്നെ തന്റെ ആഗ്രഹത്തിനനുസരിച്ച് മാറ്റാനുള്ള വഴിയാണ് അവൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ഒരു മാന്ത്രിക One Wish Willow ഉപയോഗിച്ച് നിക്കി തന്നെ സ്നേഹിക്കണമെന്ന് അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ആ ആഗ്രഹം സഫലമാകുന്നു, പക്ഷേ അത് ഭീകരമായ ബാധയായി മാറുന്നു. ഇവിടെയാണ് സിനിമയുടെ യഥാർത്ഥ ദുരന്തം.
ബിയർ ആഗ്രഹിച്ചത് നിക്കിയുടെ സ്നേഹമായിരുന്നു. എന്നാൽ അവന് ലഭിച്ചത് നിക്കിയുടെ സ്വതന്ത്രമായ സ്നേഹമല്ല; തന്റെ ആഗ്രഹം മാന്ത്രികമായി നിർമ്മിച്ച സ്നേഹമാണ്.
ബിയർ നിക്കിയോട് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ അവളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെയും മാനിക്കുന്നതിനുപകരം, അവളെ തന്നെ തന്റെ ആഗ്രഹത്തിനനുസരിച്ച് മാറ്റാനുള്ള വഴിയാണ് അവൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ഒരു മാന്ത്രിക One Wish Willow ഉപയോഗിച്ച് നിക്കി തന്നെ സ്നേഹിക്കണമെന്ന് അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ആദ്യം:
ഞാൻ ആഗ്രഹത്തെ പിന്തുടരുന്നു.
പിന്നീട്:
ആഗ്രഹം എന്നെ പിന്തുടരുന്നു; ആഗ്രഹം പ്രതികാരമാകുന്നു.
പ്രൂസ്റ്റ് (Proust): ചിഹ്നത്തിൽ നിന്ന് സൃഷ്ടിയിലേക്ക്…
ഇവിടെയാണ് ദെല്യൂസിന്റെ (Deleuze) Proust and Signs നമ്മെ മറ്റൊരു വഴിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നത്. പ്രൂസ്റ്റിന്റെ (Proust) ലോകത്തെ ദെല്യൂസ് വിവിധ തരത്തിലുള്ള ചിഹ്നങ്ങളിലൂടെ വായിക്കുന്നു- ലൗകിക ചിഹ്നങ്ങൾ (worldly signs), പ്രണയചിഹ്നങ്ങൾ (signs of love), ഇന്ദ്രിയചിഹ്നങ്ങൾ (sensuous signs), കലാചിഹ്നങ്ങൾ (signs of art).
ലൗകികചിഹ്നങ്ങളിൽ (worldly signs) നാം സാമൂഹിക ലോകത്തെയാണ് വായിക്കുന്നത്: പദവി, ആചാരം, പെരുമാറ്റം. അവ അർത്ഥമുള്ളതുപോലെ തോന്നുന്നു; എന്നാൽ പലപ്പോഴും അവയ്ക്കു പിന്നിൽ ശൂന്യതയാണ്.
പിന്നീട് പ്രണയചിഹ്നം (sign of love) പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ഒരു നോട്ടം.
ഒരു പുഞ്ചിരി.
ഒരു നിശ്ശബ്ദത.
പെട്ടെന്ന് ലോകത്തിന്റെ ഗുരുത്വാകർഷണം തന്നെ മാറുന്നു.
പ്രിയപ്പെട്ടവൻ ഒരു വ്യക്തി മാത്രമല്ലാതാകുന്നു; ഒരു രഹസ്യലോകത്തിന്റെ കവാടമായി മാറുന്നു.
പ്രണയത്തിന്റെ വൈരുധ്യം ഇതാണ്:
അത് നമ്മെ ആകർഷിക്കുന്നത് മറ്റൊരാൾ സ്വയം വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാലല്ല; മറിച്ച്, അവൻ/അവൾ നമ്മിൽ നിന്ന് മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാലാണ്. അതിനാലാണ് അസൂയ ജനിക്കുന്നത്. അസൂയ വെറും നഷ്ടഭയമല്ല. മറ്റൊരാളുടെ അപരിചിതമായ ലോകത്തെ പൂർണ്ണമായി അറിയാനും സ്വന്തമാക്കാനുമുള്ള അദമ്യമായ ആഗ്രഹം കൂടിയാണത്.
READ:Obsession
കൊല്ലുന്ന ഭീകര പ്രണയം
പക്ഷേ പ്രണയചിഹ്നത്തിൽ നാം നിൽക്കേണ്ടതില്ല.
ഒരു രുചി, ഒരു ഗന്ധം, ഒരു ശബ്ദം- ഇന്ദ്രിയചിഹ്നങ്ങൾ (sensuous signs) നമ്മെ നഷ്ടപ്പെട്ട കാലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു. എന്നാൽ കലാചിഹ്നത്തിൽ (sign of art) മറ്റൊന്ന് സംഭവിക്കുന്നു.
നാം നഷ്ടപ്പെട്ടതിനെ വെറുതെ വീണ്ടെടുക്കുന്നില്ല; നാം പുതിയത് സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
പ്രണയം: കൈവശപ്പെടുത്തലോ സൃഷ്ടിയോ?
ഇവിടെയാണ് പ്രണയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരിവർത്തനം.
പ്രണയം മറ്റൊരാളെ സ്വന്തമാക്കാനുള്ള ശ്രമമായി ചുരുങ്ങുമ്പോൾ, പ്രിയപ്പെട്ടവൻ ഒരു വസ്തുവായി മാറുന്നു. അവന്റെ മുഖവും ശരീരവും സാന്നിധ്യവും നമ്മുടെ ആഗ്രഹത്തിന്റെ പരിധിക്കുള്ളിൽ പൂട്ടപ്പെടുന്നു. പക്ഷേ പ്രണയം അറിവിനോടും സൃഷ്ടിയോടും ചേരുന്ന നിമിഷം മറ്റൊന്ന് സംഭവിക്കുന്നു.
ഏർനെസ്റ്റ് ബെക്കറിന്റെ (Ernest Becker) ഭാഷയിൽ, പ്രണയം ഒരു പകർച്ച (transference) കൂടിയാണ്. മനുഷ്യൻ തന്റെ ഭയങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും പ്രതീക്ഷകളും മറ്റൊരാളിലേക്ക് മാറ്റിവയ്ക്കുന്നു. എന്നാൽ ഒരു മനുഷ്യന് ആ മുഴുവൻ പ്രതീക്ഷകളെയും സാക്ഷാത്കരിക്കാനാവില്ല. അപ്പോൾ പ്രണയത്തിന്റെ മായികത പതുക്കെ തകരാൻ തുടങ്ങുന്നു. പ്രണയം കൈവശപ്പെടുത്തലായി ചുരുങ്ങുമ്പോൾ, അത് ഒടുവിൽ തന്റെ തന്നെ മരണത്തെ വിളിച്ചുവരുത്തുന്നു.
അലൻ ബാദിയുവിന്റെ (Alain Badiou) ഭാഷയിൽ, പ്രണയം ലോകത്തെ ഒരാളുടെ കണ്ണിലൂടെ മാത്രം കാണുന്നതിൽനിന്ന് രണ്ടുപേരുടെ കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെ കാണാനുള്ള അനുഭവമാണ്. പ്രണയം ഒരു നിലയല്ല; രണ്ടുപേരും ചേർന്ന് ഒരു ലോകം നിർമ്മിക്കുന്ന അസ്തിത്വപരമായ ഒരു പദ്ധതി (existential project) ആണ്.
അപ്പോൾ പ്രണയം കൈവശപ്പെടുത്തലല്ല.
അത് ഒരുമിച്ച് ഒരു ലോകം പണിയലാണ്.
പ്രിയപ്പെട്ടവൻ എന്റെ സ്വപ്നത്തിന്റെ വസ്തുവല്ല; എന്റെ കൂടെ ഒരു പുതിയ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്ന സ്വതന്ത്ര സാന്നിധ്യമാണ്.
അവിടെ നിയന്ത്രണം സൃഷ്ടിക്ക് വഴിമാറുന്നു.
കൈവശപ്പെടുത്തൽ സഹസൃഷ്ടിയാകുന്നു (co-creation).
പ്രണയം മറ്റൊരാളെ സ്വന്തമാക്കാനുള്ള ശ്രമമല്ല; രണ്ടുപേരുടെയും വ്യത്യാസങ്ങളിൽനിന്ന് ഒരു പുതിയ ലോകം ഉദിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.
ഇവിടെയാണ് Obsession-ന്റെ ദുരന്തം വ്യക്തമായിത്തീരുന്നത്.
ബിയറിന്റെ ദുരന്തം നിക്കിയെ ആഗ്രഹിച്ചതിലല്ല; നിക്കിയുടെ അപരിചിതത്വത്തെയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ, അവളെ തന്നിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കാൻ ശ്രമിച്ചതിന്റെ ഭീകരമായ പ്രതികാരത്തിലാണ്. അവൻ നിർമ്മിച്ച സ്നേഹം ഒടുവിൽ അവനെ തന്നെ പിന്തുടരുന്നു.
പ്രണയത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തം ഒരുപക്ഷേ ഇതാണ്:
മറ്റൊരാളെ സ്വന്തമാക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം ഒടുവിൽ നമ്മെ മാത്രമാണ് സ്വന്തമാക്കുന്നത്.
READ: പ്രേമം
പൂത്തുലയുന്ന
ബെത്ലഹേം
ഏർനെസ്റ്റ് ബെക്കറിന്റെ (Ernest Becker) ഭാഷയിൽ, പ്രണയം ഒരു പകർച്ച (transference) കൂടിയാണ്. മനുഷ്യൻ തന്റെ ഭയങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും പ്രതീക്ഷകളും മറ്റൊരാളിലേക്ക്- ഒരിക്കൽ ദൈവത്തിലേക്ക് നിക്ഷേപിച്ചിരുന്ന അതേ അർത്ഥഭാരത്തോടെ-പങ്കാളിയിലേക്ക് മാറ്റിവയ്ക്കുന്നു. എന്നാൽ ഒരു മനുഷ്യന് ആ മുഴുവൻ പ്രതീക്ഷകളെയും സാക്ഷാത്കരിക്കാനാവില്ല. അപ്പോൾ പ്രണയത്തിന്റെ മായികത പതുക്കെ തകരാൻ തുടങ്ങുന്നു. പ്രണയം കൈവശപ്പെടുത്തലായി ചുരുങ്ങുമ്പോൾ, അത് ഒടുവിൽ തന്റെ തന്നെ മരണത്തെ വിളിച്ചുവരുത്തുന്നു.
പക്ഷേ പ്രണയം ഒരു കലാസൃഷ്ടിയായി മാറുമ്പോൾ മറ്റൊന്ന് സംഭവിക്കുന്നു. അത് ഒരാളെ സ്വന്തമാക്കുന്നില്ല; രണ്ടുപേരുടെയും അനുഭവങ്ങളിൽനിന്ന് ഇതുവരെ ഇല്ലാത്ത ഒന്നിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അപ്പോൾ പ്രണയം വ്യക്തിയുടെ പരിമിത ജീവിതത്തെ മറികടന്ന് അനശ്വരത കൈവരിക്കുന്നു.
